ሁት ቱሲ.pdf

• word cloud

• Extraction Summary

ሺል ዕሴ የቀረበው ይህ መሠሪ በጎዛሞፈ ለጁሠድ አቦ ነተና ህይዎት ተፀ ላይ ተመርኩ እእጮርን ሰቅዞ ይ ልጁን አንድ ሰው ጠራውና ትንሽ መላወስ ቻልን ቄሱ በዚያን ምሸት ጥሩ ዜና ይዘውልን ተመለሱ ምን አልባት ደርሰውኝ ከሚያውቁት ወሬዎች ሁሉ እጅግ ተወዳጁን መሆኑ ነው «የፈረንሳይ ወታደሮችን አግኝቻቸው ስለ እናንተ አይደለምኑ ለራሷ መሣቅ ጀመረች ከዚያም እንደገና ልባዊ የደስታ ሣቅ በምሽጉ ሙሉ አስኪያስተጋባ ድረስ ቀጠለች ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ እስኪያመኝ ድረስ ፈገግ አልኩ እግዚአብሔር በእውነት የሚንከባከቡኝ መላዕከት በመላከ ቃሉን ጠብቋል «በእርግጥ ሁሉንም ፈተናዎች መፈተን ይኖርብሻል አቶ ሜሁንና የማልመውን ሥራዬን ሁቱትሲ አስተዋውቆኛል ባለፉት ብዙ ወራት ያለፍኩበት ምንም ይሁን ምን እግዚአብሔር ከአጠገቤ አልተለየም ብቻዬንም አልሆንኩም አዲሱን ሥራዬን ወድጄዋለሁ እያንዳንዷ ቀን ካለፈው የበለጠ አስደሳች ነቶ በተመድ ብዙ የተለያየ ዜግነት ያላቸው ሰዎች ስላሉ በገዛ አገሬ ጎብኝ የሆንኩ ያከል ተሰማኝ አዳዲስ ከህሎቶችን በተከታታይ ስማር ሰዎችን ስተዋወቅና እንግሊዝኛዬን ሳሻሸል ቆየሁ ያለኝ የአግዚአብሔር ቡራኬ ብቻ ሳይሆን ደሞዜም ጭምር ነው። መቼ እንደሆነ ይንገሩኝና እንሄዳለን ኮሎኔል ከሁለት ሳምንታት በኋላ ሳራና እኔ ወታደራዊ ጠያራ ላይ በቀበቶ ታስረን አንዳችን የሌላችንን አጆች እየያዝንና በደስታ እየሣቅን በሩዋንዳ አረንጓዴ ተራሮች ላይ አንበር ጀመር ሁለታችንም በአየር በርረን ስለማናውቅ ኮሎኔሉ የመብረር አድሉን ሲሰጡን እውነት አልመሰለንም ነበር። አይሆንም አይሆንም ዳማሲን።

• Cosine Similarity

ሪ ደሆ መፖሥጠፈያ ይሦ ድምፆ ዲሥደሂፇቻ ለ ግሂጩሔረ ለፀያያ ለያ ለያ ዲሮያች ገዳዮቹ ከቤቱ ወጥተው ሄዱ እኛም እንደገና መተንፈስ ጀመርን ሄደዋል ሆኖም ግን በቀጣዮቹ ሦስት ወራት ውስጥ ብዙ ጊዜ ይመላለሳሉ ሕይወቴን እግዚአብሔር እንዳተረፋት አምናለሁ ሆኖም ቁምሣጥን በምታክል መታጠቢያ ከፍል ውስጥ ከሰባት ሌሎች ሰዎች ጋር በፍርሃት አየተርበደበድኩ ባሳለፍኳቸው ቀናት መትረፍ ከመዳን በጣም የተለየ አንደሆነ አማራለሁ ይህ ትምህርትም ለዘለቄታው ለውጦኛል ይህ ትምህርት በጅምላ ጭፍጨፋ ውስጥ የሚጠሉና የሚያሳድዱኝን እንዴት መውደድ እንዳለብኝ ቤተሰቤን ያረዱትንም ሁሉ አንዴት እንደምምር ዕውቀት የቀሰምኩበት ነው ስሜ ኢማኪዩሌ ኢሊባጊዛ ነው ይህ በታሪከ ብዙ ሕዝብ ካለቀባቸው ጭፍጨፋፉዖች በአንዱ እግዚአብሔር እንዴት እንደተገለጠልኝ የሚያሳይ ታሪክ ነው ቆቆ ሁቱትሰሲ ከፍል ከፉ ቀንዳር ዳር ሲል ሁቱትሲ ኢማኪዩሌ ኢሊባጊዛ ምዕራፍ የዘላለማዊ ፀደይ ምድር የተወለድኩት በገነት ነው ስለ ትውልድ ሀገሬ በልጅነት ዘመኔ የሚሰማኝ ይህ ነበር ሩዋንዳ በመካከለኛው አፍሪካ እንደጌጥ ጣል የተደረገች ትንሽ ሀገር ነች በጣም ማራኪ ውበት ስላላት በለምለም ሸንተረሮቿ ጭጋግ በሸፈናቸው ተራሮቿ በአረንጓዴ ሸለቆዎቿና በአንጸባራቂ ሐይቆቿ ተማርኮ ለምስጋና ወደ አምላከ አለማንጋጠጥ የማይታሰብ ነው ከተራሮቿ ቁልቁል የተለያየ ዝርያ ወዳላቸው የጽድ ጫካዎቿ የሚወርደው ነፋሻ አየር በልዩ ልዩ አበቦች መዐዛ የተሞላ ነው የአየሩም ሁኔታ ዓመቱን ሙሉ በጣም ተስማሚ በመሆኑ በኛው ከፍለዘመን መጨረሻ አካባቢ ወደ ስፍራው የመጡት የጀርመን ሰፋሪዎች ሀገሪቱን «የዘላለማዊ ፀደይ ምድር ብለው ሰየሟት ውድ ሀገሬን በደም ጎርፍ እንድትታጠብ ያደረጓት ለጅምላ ጭፍጨፋ መነሻ የሆኑት ርኩሳን ሃይሎች በልጅነቴ ተሰውረውብኝ ነበር በልጅነቴ የማውቀው ነገር የከበበኝን አማላይ መልከዓምድር የጎረቤቶቼን ደግነት የወላጆቼንና የወንድሞቼን ጥልቅ ፍቅር ነበር በቤታችን ዘረኝነትና ምከንያት የለሽ ጥላቻ በፍጹም አይታወቁም ሰዎች የተለያየ ጎሳና ዘር እንዳላቸው እንኳ ግንዛቤው አልነበረኝም ፇፈና ታቃ የሚሉትን ቃላትም ቢሆን ትምህርት ቤት እስከገባሁበት ጊዜ ድረስ አልሰማኋቸውም በሰፈሬ ትንንሽ ልጆች ከቤት ወደ ትምህርት ቤት ብቻቸውን ጭር ባለው አሥራ ሦስት ኪሎሜትር መንገድ ሲመላለሱ ወላጆቻቸው ልጄ ይጠለፍብኛል ወይንም በማናቸውም መንገድ ይጎዳብኛል ብለው አይጨነቁም ልጅ ሆሄ በጣም የምፈራው ነገር በጨለማ ብቻዬን መሆንን ሲሆን ከዚያ በስተቀር ግን ሰዎች የሚከባበሩበት የሚተሳሰቡበትና ደስተኛ ይመስለኝ በነበረ መንደር ውስጥ ከደስተኛ ቤተሰብ ጋር የምኖር በጣም ፍልቅልቅ ልጅ ነበርኩ የተወለድኩት በምዕራብ ሩዋንዳዋ የኪቡዬ ከፍለሀገር በማታባ መንደር ነው ቤታችን ከኪሹ ሐይቅ ትይዩ በሚገኝ ኮረብታ ላይ ያለ ሲሆን ሐይቁም ከፊታችን እስከ ዓለም ጠርዝ የተዘረጋ ይመስላል ጠዋት ሰማዩ ከጠራ በሐይቁ በሌላኛው ጠርዝ በጎረቤት ሀገር ዛየር በአሁኑ አጠራሩ ኮንጎ ዲሞከራሲያዊ ሪፐብሊክ ያሉትን ተራሮች አያለሁ ከቤታችን ወደ ሐይቁ የሚወስደውን አስቸጋሪ ቁልቁለት መውረድ ሁቱትሲ ከአስደሳች የልጅነት ትዝታዎቼ አንዱ ነው የማለዳው ጤዛ በንጋቷ ጸሐይ ተኖ የሚያልቅበት ጊዜ ሲቃረብ ከአባቴና ከወንድሞቼ ጋር ወደ ዋና እወርዳለሁ ውሃው ሞቃት የአየሩ ቅዝቃዜ ውርር የሚያደርግና ከሐይቁ ዳርቻ ያለው የቤታችን እይታ ዘወትር አማላይ ነበር አቀበቱና በአግራችን የምንረግጠው አሳሳች ልል አፈር ወደ ቤት የምናደርገውን የመልስ ጉዞ አስፈሪም አስደሳችም ያደርጉታል ብዙውን ጊዜ ስለሚያንሸራትተኝ ገደል ገብቼ ሐይቁ ውስጥ እንዳልወድቅ አፈራለሁ አባቴም ሁልጊዜ ስፈራ ስለሚያውቅ እቤት እስከንደርስ ድረስ በአጁ ይደግፈኛል ትልቅና ጠንካራም በመሆኑ በእነዚያ ትላልቅ አጆቹ በመያዜ ደህንነት ይሰማኛል እንደተወደድኩም ይገባኛል እንደዚያ በፍቅር ጢል መደረግ ደስ ያሰኘኛል ለዚህም ምክንያት የሆነው በተለይ አባቴ ምንም አንኳን እንደሚወደን ብናውቅም በዘልማዳዊው መንገድ የሚያምን ስሜቱን ብዙውን ጊዜ አውጥቶ የማያሳይና ወንድሞቼንም ሆነ እኔን አንደሚወደን የማይነግረን በመሆኑ ነው ከዋና ስንመለስ ቆንጆዋ እናቴ በየቀኑ ወደ ትምህርት ቤት ከመሄዳችን በፊት የምትመግበንን ትኩስ የሩዝና የፎሶሊያ ቁርስ እየሠራች በኩሽና ስትባትል እናገኛታለን ብርታቷ እኔን ከማስደነቅ ቦዝኖ አያውቅም እማማ ሁልጊዜ ከቤተሰባችን አባላት ሁሉ ከእንቅልፍ ለመነሳት የመጀመሪያዋና ወደ መኝታ ለመሄድ የመጨረሻዋ ነበረች ቤቱን አንደሚጠበቀው ለማሠጋደድ ልብሶቻችንን ለማስተካከል መጻህፍታችንንና በትምህርት ቤት የሚጠበቁብንን ጉዳዮች ለማዘገጃጀትና የአባቴን የሥራ ወረቀቶች ለማደራጀት ከሁላችንም በፊት ቀድማ እየተነሣቾ ትለፋለች ልብሶቻቸንን ሁሉ እሷው በልካችን ትሰፋለች ጸጉራችንን ትቆርጣለች ቤቱንም በእጅ ሥራዎች ጌጦች ታሸበርቀዋለች ለቁርሳቸን የምትሠራው ፎሶሊያ የሚለማው እኛ ጠዋት ከመኝታችን ሳንነሳ አማማ በምትንከባከበው በጓሮ አትከልት ማሳችን ነው አህሉን ቃኝታ ለቀን ሠራተኞቹ የአርሻ መሣሪያዎች ታከፋፍልና ላሞቻቸንና ሌሎቹ እንስሶቻችን አንዲቀለቡና አንዲታጠቡ ታደርጋለች እነዚህን የማለዳ ሥራዎቿን ከጨራረሰች በኋላ እኛን ወደ ትምህርት ቤት ትሸኝና በአግሯ ቁልቁል መንገዱን ይዛ የሙሉ ጊዜ የማስተማር ሥራዋን ለመጀመር በአቅራቢያችን ወዳለው አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ትሄዳለችቹ ወላጆቼ መምህራን ነበሩ ድህነትንና ርሃብን ብቸኛው መመከቻም ትምህርት አንደሆነ በጽኑ ያምናሉ በቆዳ ስፋቷ ከሞላ ጎደል ጂቡቲን የምታከለው ሩዋንዳ ከአፍሪካ ትናንሽ ሀገራት አንዷ ብትሆንም በአህጉሩ በከፍተኛ የሕዝብ ጥግግት ተጠቃሽና ከዓለምም ደሃ ሀገራት አንዷ ነች እናቴና አባቴ ከየቤተሰቦቻቸው የመጀመሪያዎቹ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ያጠናቀቁ ሰዎች ሲሆኑ ልጆቻቸው እነርሱ ኢማኪዩሌ ኢሊባጊዛ ከደረሱበትም በላይ እንድንደርስላቸው ቆርጠዋል አባባ ጠንከሮ በመሥራትና በሕይወቱ ሙሉ በማጥናት አርዓያ ሆኖናል በሥራ ሕይወቱ ብዙ ከብሮችንና ፅድገቶችን ያገኘ ሲሆን በአጭር ጊዜም ከአንደኛ ደረጃ መምህርነት ወደ መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ርፅሰ መምህርነት አድጓል በኋላም በአውራጃችን ላሉት ለሁሉም የካቶሊክ ትምህርት ቤቶች ዋና አስተዳዳሪ ሆኖ ተሾሟል በሩዋንዳ እያንዳንዱ የቤተሰብ አባል ልዩ የሆነ መጠሪያ ስም አለው ለእያንዳንዱ ልጅ ወላጆች ልጁ ሲወለድ እናቱ ወይንም አባቱ መጀመሪያ ባዩት ጊዜ የተሰማቸውን ስሜት የሚያንጸባርቅ ስም ይሰጡታል ኪንያሩዋንዳ በሚባለው ያገራችን ቋንቋ የኔ ስም ኢሊባጊዛ ትርጉሙ «መንፈሰብሩህና ግሩም ጸዳል ያላት ማለት ነው ይህን ስም ያወጣልኝ አባቴ ከተወለድኩባት ቅጽበት ጀምሮ ምን ያህል እንደሚወደኝ ስሜ ሁልጊዜ ሲያስታውሰኝ ይኖራል የአባቴ ስም ሊኦናርድ የአናቴ ደግሞ ማሬ ሮዝ ሲሆን አናቴን ባልንጀሮቿ ሮዝ እያሉ ይጠሯታል በ ከረምት በአንደኛዋ የአከስቴ ልጅ ቤት ወላጆቼ ወደጋራ ጓደኛቸው ሰርግ ሲሄዱ ይገናኛሉ ሲተዋወቁ አባቴ ጸጉሩ አድጎ እንደነገሩ ስለነበር እናቴ አየት አድርጋው ከንፈሯን መጠጠትለት «ጸጉርህ እንደዚህ ሆኖ ሰርግ ልትሄድ ነው። በማለት በቁጭት ጠየቀቸው አባቴ ጸጉር አስተካካይ ማግኘት እንዳልቻለ ገልጾ ምን ላድርገው ብለሽ ነው» በሚል ስሜት ትከሻውን ነቀነቀ ወዲያውኑ እዚያው እናቴ መቀስ ፈልጋ አባቴን አመቺ ስፍራ አስቀመጠችቸና ጸጉሩን ማስተካከል ጀመረች ጸጉር ቆረጣውን አንዳሳመረችው አይጠረጠርም ከዚያ ጀምሮ አልተለያዩምና በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ ታጋብተው አባቴ ከዚያ በኋላ አናቴ እንጂ ሌላ ማንም ሰው ጸጉሩን እንደማያስተካከለው አረጋገጠ ወላጆቼ በማስተማር ሥራቸውና አያቴ የሰጣቸውን መሬት በማረስ ባቄላ መዝና ቡና እያመረቱ ይሸጡ ነበር ከሚያገኙት ገቢ ትንሽ ገንዘብ መቆጠብ ቻሉ በምዕራቡ ዓለም ደረጃ ልከኛ ሊባል የሚቸለውና በመንደራችን በጣም የቅንጦት የሚባለው ቤታችን አባቴ ንድፉን አውጥቶ የገነባው ነው ማእድ ቤት መመገቢያ ከፍል የየራሳችን መኝታ ቤቶች የእንግዳ ቤትና የአባቴን የግል ሥራ ማከናወኛ ከፍልን ያጠቃልላል የራሱ በር ያለው የቀን ሠራተኞቻችን የሚያሳልፉበት ተቀጥላ ግቢና ለአእንስሶቹም ራሱን የቻለ ከግቢው የተለየ በረት ስለነበረን ላሞቹ ከኛ ጋር አቤታችን ውስጥ አይተኙም አባቴ በቤታችን ጣራ ላይ የሚያርፈውን የዝናብ ውሃ ያጠራቅመው ስለነበር ከኪኩ ሐይቅ ድረስ ውሃ መጎተት ቀርቶልናል የገጠማቸውም የጸሐይ ብርሃንን ቀን ቀን አምቀው ይዘው ማታ ለመብራት የሚጠቅሙ ዕቃዎች ምሸት የአንድ ሰዓት ብርሃን ይሰጡናል ሁቱትሲ እኛ እንኖርበት በነበረው የሩዋንዳ ከፍል ተሰምቶ በማይታወቅ ሁኔታ ሁለት ተሽከርካሪዎቹ ነበሩን አባቴ የሩቆቹን ገጠራማ ትምህርት ቤቶች ለመጎብኘት የሚንቀሳቀስበት ቢጫ ዶቅዶቄና በሰንበት ቤተክርስቲያን ለመሳምና ዘመዶቻችንን ለመጠየቅ የምንጠቀምባት ትንሽ ተሽከርካሪ ነበረችን አንዳንድ የሰፈራችን ሰዎች ሃብታም ባንሆንም ናችሁ ይሉናል አባቴንም መዝንጋፉ ማለትም ፈረንጅ ወይንም «ሃብታም ለአብዛኞቹ ሩዋንዳውያን ተመሳሳይ ናቸው ይሉታል በመንደራችን ማንም ሌላ ሰው ዶቅዶቄ አልነበረውም ከዚህም የተነሣ እናቴ ሁልጊዜ አባቴ ጭር ባለ ተራራ ሲሄድ በሽፍቶች እንዳይጠቃ ትጨነቃለቶ ስለቤተሰቧ መጨነቅ ልማዷ ሲሆን ከአንድ ምሸት በላይ ከቤት ስንርቅ ሁልጊዜ ማታ ማታ በሬድዮ የሚነገረውን የሐዘን መግለጫ አስከመከታተል ትደርሳለች ከቶ ላይሳካልኝ «አማማ ስለ መጥፎ አጋጣሚ አብዝተሸ ከምትጨነቂ እስኪ ደግ ደጉን ተመፒ» እላታለሁ «አይ ኢማኪዩሌ አንድ ሰው ከልጆቼ አንዱን ወይንም አባትሽን እንዲህ ያለ ከፉ ነገር ደረሰበት ብሎ በሩን ቢያንኳኳብኝ እኮ አልቸለውም ከማንኛችሁም በፊት አንድሞት ነው ጸሎቴ ለጤናችንና ለደህንነታችን ያለማቋረጥ ትጸልያለች ወላጆቼ ጽኑ የሮማ ካቶሊካውያን የነበሩ ሲሆን እምነታቸውንም ለኛ አስተላልፈውልናል አቤት የምሽት ጸሎት ማድረስ ልማዳችን እንደሆነው ሁሉ የእሁድን ቅዳሴም አናስታጉልም እኔ በበኩሌ ጸሎት ማድረስ ቤተክርስቲያን መሄድና ከአምላከ ጋር የሚያገናኝን ማናቸውንም ነገር ማድረግ አወዳለሁ ድንግል ማርያምን ከገነት ሆና የምትጠብቀኝ ሁለተኛዋ እናቴ እንደሆነች በማመን በተለየ ሁኔታ ስወዳት እኖራለሁ ለምን እንደሆነ ባላውቅም መጸለይን እወደውና ያስደስተኝ ነበር በእርግጥ በጣም ያስደስተኝ ስለነበር በአሥር ዓመቴ አንድ ቀን ከጓደኛዬ ከዣኔት ጋር ከትምህርት ቤት የቤተሰባችን ጥሩ ወዳጅ የነበሩትንና እንደ አያቴ የማያቸውን ብልህ አረጋዊ ቄስ አባ ከሌሜንትን ለመጠየቅ ጠፍቼ ሄድኩ ዣኔትና እኔ አባ ከሌሜንት ዘንድ ለመድረስ በአግራችን አሥራ አንድ ኪሎሜትር ሜዳና ጫካ ተጓዝን ወንዝም አቋረጥን ሞቅ አድርገው ሰላም ያሉን ቢሆንም መኖሪያቸው ጋ ስንደርስ በጣም ደከሞን እያለከለክከን ረጥበንና ቆሸሸን ስለነበር ሐሳብ ገብቷቸዋል ሲቀበሉን ዝቅ ያለውን ነጭ ልብሰተከህኗቸውን ለብሰው አጆቻቸውን ዘርግተውና የሚያምር መቁጠሪያ ባንገታቸው አድርገው ልከ መልአከ መስለዋል«ምንድነው ልጆቼ። » በዚያን ወቅት የማውቅበት መንገድ አልነበረኝም ዳማሲንም አንደኔው በሩዋንዳ ስለነበረው ዘውገኝነት ግንዛቤ አልነበረውም ይህም በአካባቢው በጥሩ ሁኔታ ይማሩ ከነበሩት ልጆች ውስጥ ከመመደባችን አንጻር እንግዳ ነገር ነው በየዕለቱ ከትምህርት መልስ ወንድሞቼና እኔ ወደ ቤታችን በእናታችን ተቆጣጣሪነት የቤት ሥራችንን አንድንሠራ ከመጠራታችን በፊት የ ደቂቃ የእረፍት ጊዜ ነበረን አባታችን ከራት በፊት የትምህርት ቤታችንን ሰሌዳዎች የምታከል ጥቁር ሰሌዳ በቤታችን መካከል አድርጎ ከአንድ ሰዓት ለሚበልጥ ጊዜ ያስጠናናል የሒሳብ ሰዋስውና መልከዓ ምድር ጥናት ጠመኔ እየሰጠ ያለማምደናል ይሁን እንጂ ወላጆቻችን ስለራሳችን ታሪከ አላስተማሩንም ሩዋንዳ የሦስት ዘውጎች ማለትም የሚበዛው ሁቱ አናሳ ቱትሲዎችና በጣም ትንሸ ቁጥር ያላቸው በጫካ ውስጥ የሚኖሩት ትዋዎች ስብስብ እንደሆነች አላስገነዘቡንም የጀርመን ቅኝ ገዥዎችና ከእነርሱ በኋላ የመጡት ቤልጅየሞች የሩዋንዳን ነባር ማኅበራዊ አወቃቀር ማለትም ሩዋንዳን ለምዕተዓመታት ሰላምና ስምምነት የሰጣት ቱትሲ ንጉሥ የሚመሩትን ዘውዳዊውን ሥርዓት በአግላይ ዘውግተኮር የመደብ ሥርዓት ቀይረውት አንደነበር አልተማርንም ቤልጅየማውያኑ የቱትሲውን ገዥ መደብ ደግፈውና በመሪነት ደረጃ ያለውን አስተዋፅኦም ተቀብለው አገሪቱን በተሻለ መንገድ ሁቱትሲ ለማስተዳደርና ለቤልጅየማውያኑ ከፍተኛ ትርፍ ለማስገኘት ያግዝ ዘንድ ቱትሲዎች የተሻለ ትምህርት እንዲያገኙ አድርገዋል ቤልጅየሞች በሁቱና ቱትሲ መካከል ፈጥረውት የነበረውን ከፍተት በማባባስ ሁለቱን ዘውጎች በቀላሉ ለመለየት የዘውግ መታወቂያ ደብተር አስተዋውቀዋል እነዚያ የማይረቡ ስህተቶችም በሁቱዎች ዘንድ ዘላቂ ቁጭት በመፍጠር ለዘር ጭፍጨፋ መሠረት ለመጣል አገዙ ቱትሲዎች የተሻለ ነጻነት በጠየቁ ጊዜ ቤልጅየማውያኑ በጠላትነት አዩአቸው በ ደምአፋሳሽ የሁቱ አመፅን ደግፈው ዘውዳዊው ሥርዓት እንዲገረሰስ አደረጉ ከ በላይ ቱትሲዎች በበቀል በቀጣዮቹ ጥቂት ዓመታት ውስጥ ተገደሉ በ ቤልጅዬም ከሩዋንዳ ለቃ ስትወጣ የሁቱ መንግሥት አንቀጥቅጦ በመግዛት ላይ ሲሆን ቱትሲዎችም በሁቱ አከራሪዎች ማሳደድ ሽብርና ግድያ የሚፈጸምባቸው ሁለተኛ ዜጎች ለመሆን በቁ በብዙ አሥር ሺህዎች የሚቆጠሩ ቱትሲዎች ግድያዎች የዕለት ከዕለት ከስተት በነበሩባቸው አሥርት ዓመታት ውስጥ ሞቱ የሸብር ዑደቱ ተጧጡፎ መድሎ መፈጸሙ ቀጠለ የሁቱው መንግሥት ከቤልጅየሞች የአገዛዝ ዘመናት የወሰደው የዘውግ መታወቂያ ደብተር አሠራር መድሎሉውን የበለጠ ይፋና ቀላል አደረገው ወላጆቻችን እኔና ወንድሞቼ ቢያንስ በልጅነታችን አንዳንማራቸው ያልፈለጓቸው የታሪከ ትምህርቶች አነዚህ ነበሩ ስለ መድሎም ሆነ ስለ ግድያ ዘመቻዎቹ ስለ ዘር ማጽዳቱም ሆነ የዘር መታወቂያ ካርዶቹ አላወሩንም አነዚህ ነገሮች ፈጽሞ የልጅነቴ አካል አልነበሩም ዘርን ሃይማኖትን ወይንም ዘውግን ከግምት ውስጥ ሳናስገባ በቤታችን ማንንም ሰው በደስታ እንቀበላለን ወላጆቼ የእርስዎን ሁቱ ወይንም ቱትሲ መሆን ከስብዕናዎ ጋር አያገናኙትም ጥሩ ጸባይ ካለዎትና ገራገር ከሆኑ እጆቻቸውን ዘርግተው ሰላምታ ያቀርቡልዎታል ወላጆቼ ራሳቸው ግን በሁቱ ጽንፈኞቹ የደረሱባቸው የተወሰኑ አሰቃቂ ችግሮች ነበሩ እንዲያውም አንደኛውን ትንሽ ትንሽ አስታውሳለሁ ያኔ የሦስት ዓመት ልጅ ነኝ ነፍስ ባለማወቄ ምን እየተከሰተ እንደነበር አልገባኝም የምሽቱን ሰማይ አሳት ሲንቦገቦግበት እናቴም በእጆቿ ጥብቅ አድርጋ ታቅፋኝ ከቤታችን ስትሮጥ ይታወሰኛል ይህ የሆነው ብዙ ቱትሲዎች በተሳደዱበት ከቤቶቻቸው በተነዱበትና በየመንገዱ በተገደሉበት የቱ መፈንቅለመንግሥት ወቅት መሆኑ ነው በኛ ከፍለሀገር ሁቱ ጽንፈኞች የቱትሲዎችን ቤቶች በየተራ አቃጥለዋል አሳቱ ወደኛ ሽቅብ ሲገሰግስ መላው ቤተሰቤ አብሮ ቆሞ ወደ ኪኩ ሐይቅ ቁልቁል በማስተዋል ላይ ነበረ ሩታካሚዜ ወደተባለው ጥሩ ሁቱ ወዳጅ ጎረቤታችን ቤት ሸሸን እርሱም ግድያዎቹና ቃጠሎው አስኪያቆሙ ድረስ ሸሸገን ወደ ቤታችን ስንመለስ የሚጫጫስ ፍርሥራሽ ብቻ አገኘን ኢማኪዩሌ ኢሊባጊዛ እናትና አባቴ ቤታቸውን መልሰው ሰሩት የተከሰተውንም ነገር ቢያንስ ከኛ ከልጆቹ ጋር ፈጽመው ተወያይተውበት አያውቁም ምንም እንኳን ወላጆቼ በ በተመሳሳይ ጸረቱትሲ ረብሻዎች ዒላማ የነበሩ ቢሆንም ሁቱዎችን የሚያጥላላ አንዳች ቃል ሲናገሩ ሰምቻቸው አላውቅም በፍጹም የመሠረተቢስ ጥላቻ ተጠቂዎች አልነበሩም ይልቁንም ከዘውግም ሆነ ዘር ይልቅ ርኩስ መንፈስ ሰዎችን ከፉ ነገር አንዲያደርጉ አነሳስቷቸዋል ብለው ያምናሉ አናቴና አባቴ ይኖሩበት የነበረውን ማኅበራዊና አስተዳደራዊ እውነታ ቸል ብለው ይልቁንም ሁሉም እኩል ነው እያሉ ያስገነዝባሉ ልጆቻቸውን ቱትሲ ሆነው ስለተወለዱ የሌለ የበታችነት ስሜት እየተሰማቸው እንዲያድጉ አልፈለጉም ስለዚህ መምህሬ ቡሆሮ ዘውጌን ባለማወቄ ሲያበሻቅጠኝ ለምን ግራ እንደገባኝ መገንዘብ አይከብድም ዳማሲን የዚያን ቀን አጁን በትከሻዬ ጣል አድርጎ አቅፎኝ ወደ ቤት ወሰደኝ ሁለታችንም አንድ አጉል ነገር እንደገጠመን ገብቶናል ምንነቱን ግን አላወቅነውም በዚያን ምሸት ራት ላይ ለአባቴ የተከሰተውን ነገር ነገርኩት ጸጥ ብሎ ቆየና ከመማሪያ ከፍል ውጪ ከተባልኩ በኋላ ለምን ያህል ጊዜ በጥሻ ውስጥ ተቀምጩ ሳለቅስ እንደቆየሁ ጠየቀኝ ሙሉ ቀን ሊሆን ምንም አልቀረው አባባ አባቴ ሹካውን አስቀምጦ መብላቱን አቆመ ይህም እንደተናደደ የሚያሳይ አርግጠኛ ምልክት ነው «ቡሆሮን ነገ አናግረዋለሁ አለኝ «ግን አባባ ምን ዘውግ ነኝዮ አይ። ያም መጥፎ ዓላማቸው ቱትሲ ሕፃናትን «ዘውጋዊ ምጣኔ የተባለ የግዙፍ መድሎ ዕቅድ አካል ማድረግ ኖሯል በቱ መፈንቅለመንግሥት ሥልጣን የጨበጡት ሁቱው ርዕሰብሔር ዝቬናል ሃብያሪማና የሚያስተባብሩት ይህ ፅቅድ መንግሥቱ የሀገሪቱን የዘውግ ስብጥር ለማንጸባረቅ የትምህርት ዕድል አሰጣጡንና ጥሩ የመንግሥት ሥራ ምደባን ማመጣጠን አለበት ተብሎ የታወጀበት ነው የሩዋንዳ ሕዝብ በመቶ ገደማ ሁቱ በመቶ ቱትሲና አንድ በመቶ ትዋ ስለነበር አብዛኞቹ ሥራዎችና የትምህርት ዕድሎችም ለሁቱዎች ተሰጡ በዕቅዱ ትግበራ በትክከል የተደረገው ቱትሲዎችን ከሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ከዩኒቨርሲቲና ጥሩ ደምወዝና ጥቅማጥቅም ከሚገኝባቸው ሥራዎች ማራቅ ሲሆን ይህም ሁለተኛ ዜጎች ሆነው መቅረታቸውን አረጋግጧል የዘውግ ምጣኔው እውነተኛ ትርጉም ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቴን ከመጀመሬ ከጥቂት ሳምንታት በፊት ተገለጠልኝ ቤተሰቤ ለራት በተሰበሰበበት ሰዓት አንድ ጎረቤታችን መጥቶ ስሜ በመንደራችን አዳራሽ ጋር በተለጠፈው የትምህርት ዕድል ያገኙ ልጆች ስም ዝርዝር ውስጥ አለመካተቱን አረዳን ከፍተኛ ውጤት ባስመዘግብም ቱትሲ በመሆኔ ተዘልያለሁ ሁሉም የነበሩት ቦታዎች ከኔ በጣም ያነሰ ውጤት ላገኙት ሁቱዎች ተሰጥተዋል አንደኛ ወጥቶ የነበረው ቱትሲው ልጅም በዘውጉ ምክንያትነት ብቻ እድሉ ተጨናግፏል አባቴ ወንበሩን ከጠረጴዛው ራቅ አድርጎ ወሰደና ዓይኖቹን በኃይል ጨፍኖ ለረጅም ጊዜ ተቀመጠ በሐሳብ ባሕር ውስጥ የሰጠመ መሰለኝ አድርጎ ሁቱትሲ የማያውቀውን ነገር ወላጆቼ ከመንግሥት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች አሥር አጥፍ ከፍያው በሚወደደው የግል ትምህርት ቤት እኔን ለማስተማር አቅሙ አንደማይኖራቸው አውቃለሁ ሁለቱም ታላላቅ ወንድሞቼ ሌላ ቦታ በትምህርት ላይ ስለነበሩ ገንዘብ ይቸግረናል በዚያም ላይ በሩዋንዳ የነበሩ የግል ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች መንግሥት ወጪያቸውን ከሚሸፍንላቸው የመንግሥት ትምህርት ቤቶች አንጻር በአሳሳቢ ሁኔታ ላይ ነበሩ መምህራኑም ቢሆኑ ጥሩ የትምህርት ዝግጅት ያልነበራቸው ሥርዓተትምህርቱ እዚህ ግባ የማይባል ብሎም ሕንጻዎቹ አስቀያሚና ለመማር የማይጋብዙ ነበሩ «አትጨነቂ ኢማኪዩሌ የምትማሪበትን ሌላ መንገድ እንፈልጋለን በማለት አባቴ መጨረሻ ላይ ውሳኔውን አሳውቆኝ ስለ ገበታው ይቅርታ በመጠየቅ ምግቡን አንኳን ሳይጨርስ ወደ ማንበቢያ ከፍሱ ሄደ ተስፋ አትቁረጪ» ብላ እናቴም አቀፈችኝ «ሁላችንም በዚህ ጉዳይ ላይ አንጸልይበታለን አሁን ራትሽን ብዩ ከእራት በኋላ የአባቴን የግል ከፍል ዘግቼ ተቀምጩ እያለቀስኩ በትምህርት ቤት ልቤ አስኪጠፋ ያጠናሁትና የለፋሁት የከፍተኛ ትምህርት ሕልሜ እንዲህ ሊከስም ኖሯል። «ምንም እንኳን ሴት ብትሆፒ እኮ ጎበዝ ሳትሆፒ አትቀሪም አያለ ኤይማብል ቢስቅም በደስታዬ እንደተደሰተልኝ ይታየኛል ዳማሲን ቆንጆ ፈገግታውን እያሳየና በኩራት ተሞልቶ ስለነበር የሚፈነዳ መሰለኝ ያን ምሸት የቤተሰብ ድግስ ደግሰን በደስታ አሳለፍን ለረጅም ጊዜ ካሳለፍናቸው ደስታ የተሞላባቸው ጊዜያት መካከል አንዱ መሆኑ ነው ሊሴ የብዙዎቹ የሀገሪቱ ከፍተኛ ባለስልጣናት ሴት ልጆች የሚማሩበት ግሩም የልጃገረዶች ትምህርት ቤት ነበር ማንኛዋም ሩዋንዳዊት ብታገኘው የምትመኘውን አጅግ ምርጥ የሆነውን ትምህርት ማግኘት ከመቻሌም በላይ ወላጆቼ በግል ትምህርት ቤት ከፍያዎች አይጨናነቁብኝም ብቸኛው ችግር ትምህርት ቤቱ ራቅ ብሎ በሚገኘው በጊሰፒ ከፍለ ሀገር መገኘቱ ነው ትምህርት ቤቱ እጅግ በሚያስቸግረው መንገድ ከማታባ የአራት ሰዓት የተሸከርካሪ ጉዞ ስለሚጠይቅ ወላጆቼ ቶሎ ቶሎ ሊጠይቁኝ አይቸሉም በተጨማሪም ከነዋሪዎቹ የሚበዙት ሁቱዎች በሆኑበትና ለቱትሲዎች ግልጽ ጥላቻ ባለበት አካባቢ የሚገኝ ነው አይዞሽ የልጃገረዶች ትምህርት ቤት ነው አለኝ ዳማሲን «ያንቺን ደህንነት ለመጠበቅ ብዙ ዘበኞችና ትልቅ አጥር አለው የእኔም ትምህርት ቤት በጣም ቅርብ ስለሆነ ቢያንስ በወር አንድ ጊዜ አጎበኝሻለሁ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ሊሴን ወዲያውኑ ወደድኩት ሕንጻዎቹ ሰፋፊ ቆንጆና ንጽሕናቸው ደግሞ እንደ ጸሐይ የሚያበራ ናቸው መማሪያ ከፍሎቹ ብሩህ ቀለም ከመቀባታቸውም በላይ በግቢው ዳር እስከዳር ውብ አበቦች ተተከለዋል ግቢው ዙሪያውን ከፍ ያለ የደህንነት አጥር ስላለው ሰላም ተሰማኝ በተለይ መነኩሲቶቹ ከምግብ በፊትና በኋላ እንደምንጸልይ ሲነግሩን አኔ ደስተኛ እንደነበርኩት ሁሉ አባቴም ደስተኛ አንደሚሆን እርግጠኝነት ተሰማኝ ሳራ የምትባል ሁቱ ልጅ ካፈራኋቸው የመጀመሪያ ጓደኞቼ ውስጥ አንዷ ነበረች እንደ እህት አጅግ የተቀራረብን ሲሆን በሩዋንዳ ዋና ከተማ ኪጋሊ ባለው የቤተሰቧ ቤትም ጋብዛኛለች ልከኛ ሕይወት ለለመድኩት ለገጠር ልጄ ለእኔ ወደ ትልቁ ከተማ ያደረግሁት ጉዞ ዓይን መግለጫ ሆነኝ በተለይ ጠያራዎቹን ለመጀመሪያ ጊዜ ቀርቤ ሳይ ሳራና እኔ ወደ አየር ማረፊያው በምሽት ሄደን መንደርደሪያው በረጃጅም መብራቶች ሲደምቅ የማረፊያው ሜዳ በቀይ ነጭና አረንጓዴ የብርሃን ጎርፍ ሲጥለቀለቅ ሳይ ትላልቆቹ ጠያራዎች ከሰማይ ሲወርዱና ጩኸታቸውንም ስሰማ አፌ በአግራሞት ተከፈተ «ውይ እስቲ እዩአቸው። በማለት ከሌሜንታይን ፈገግ አለች «አብረን መሆንና አርስ በርሳችን መፈላለግ አለብን» ብለን ወዲያውኑ ጓደኛሞች ሆንን ከሌሜንታይን ፊታቸውን ያጠቁሩብሻል ያለቸው ልክ ነው ከትምህርት ቤቱ አጥር ግቢ ውጪ መሄድ ከባድ ነው በሄድኩም ጊዜ አገሬው እኔን አትኩሮ ማየቱን አታዘብና በሚያስፈራ ሁኔታ ቱትሲ እያለ ማንሾካሾኩን እሰማለሁ ትምህርት ቤቱን የሚያስተዳድሩት ቄሶችና መነኩሲቶች ተማሪዎችና ያገሬው ሰዎች በቤተ ከርስቲያን ባንድ ላይ ቅዳሴ እንዳያስቀድሱ ተጠንቅቀው ይጠባበቃሉ ያለ ትምህርት ቤታችን ሠራተኞች አጀብ የትምህርት ቤቱን ቅጥርግቢ ለቅቀን አንዳንሄድ የሚከለከል ጥብቅ ትዕዛዝም ተሰጥቶናል ውጪው ቢያስፈራም በትምህርት ቤቱ ውስጥ ግን ምንም ዓይነት የዘውግ መድሎ አልተሰማኝም መምህራን የዘውግ ስም ጥሪ በፍጹም የማይጠሩ ሲሆን አብዛኞቹ ልጆች ሁቱዎች ቢሆኑም ቅርርባችን እንደ ቤተሰብ ነው ሁቱትሲ ጊዜዬን በትምህርት ቤት ብቻ እያሳለፍኩ በጣም አያጠናሁና ራሴን ከናፍቆት ስሜት እያራቅሁ ከረምኩ ወላጆቼና ሕፃኑ ወንድሜ ግን ይናፍቁኝ ጀመር የቪያኒ ጭቅጭቅ ሳይቀር ውል ውል አለኝ ሕፃኑን ወንድሜ ልብ የሚነካና የሚያስጨንቅ ደብዳቤ ከቤት ከሄድኩ ከጥቂት ወራት በኋላ ልኮልኛል እጅጉን አንደናፈቀኝ እኔ ከተለየሁት ወዲህ መተኛት እንዳልቻለና አንዳንድ ሌሊት ደግሞ መናፍስት ከከፍል ከፍል ሲዘዋወሩ እንደሚያይ ጽፎልኛል ባያቸው ጊዜም በመሸበር በቤታችን ውስጥ በድንጋጤ ይሯሯጣል ደብዳቤው ልቤን ነካው አዎ ቪያኒና እኔ ብዙ ጊዜ በሆነ ባልሆነው እንነታረካለን አሁን ግን እኔ ለአርሱ ምን ማለት እንደሆንኩ ገባኝ ጥይው በመጥፋቴ ጥፋተኝነት ሲሰማኝ ለእርሱ የተሻለች እህት ለመሆን ለራሴ ቃል ገባሁ ዳማሲን ለቃሉ ታምኖ በወር አንድ ጊዜ ይጠይቀኝ ጀመር አብረን በሳሩ ላይ ተቀምጠን ለሰዓታት እናወራለን በተለይ ጥናትን በተመለከተ ሁልጊዜ ጥሩ ምከር ይለግሰኛል «ጸልዬ ኢማኪዩሌ የቤት ሥራሽን ከመሥራትሽ በፊትና ለፈተናዎች በምትዘጋጅበት ጊዜ ሁሉ ጸልዩ ከዚያም በቻልሽው መጠን አጥፒ» ይለኛል በምከሩ መሠረትም በተለይ ከሒሳብ ፈተናዎቹ በፊት በጣም በማጥናት በትምህርት ቤቱ ካሉ ተማሪዎች ሁሉ ከፍተኛ ውጤት እያገኘሁ ሄድኩ ዳማሲን ሊጠይቀኝ ሲመጣ ሴቶች ጓደኛቼ አንደዚያ አፍ ለአፍ ገጥሜ የማዋራውን ቆንጆ ልጅ ማንነት ሲጠይቁኝ ታላቅ ወንድሜ ዳማሲን ነዋኑ በማለት በኩራት አእመልሳለሁ «አይ አይሆንም ማንም ሰው ከወንድሙ ጋር እንደዚያ አይቀራረብም ከእርሱ ጋር መሆንን በእርግጥ ይወርድያው ነው የምትመስይው በሕይወቴ ውድ ዳማሲንን በማግኘቴ በጣም እድለኛ ነበርኩ ቆቆ ኢማኪዩሌ ኢሊባጊዛ ምዕራፍ ቅድመከፍተኛ ትምህርት በሦስተኛውና በመጨረሻው ዓመት ጦርነት ከመፈንዳቱ በቀር ሕይወት በሊሴ ጥሩ ነበር የ የጥቅምት ወር የመጀመሪያዋ ቀን ከሰዓት ቆንጆና ብሩህ ነበረች የከፍል ጓደኞቼና እኔ የግብረገብ ትምህርት ከፍለጊዜያችን አስኪጀምር አየጠበቅን መምህሩ ለምን እንደዘገየ እናስባለን አቶ ጋሂጊ ለመግባባት የማያስቸግር የተረጋጋና ምናልባትም ካገኘኋቸው ሰዎች ሁሉ ልስልስ ጸባይ ያለው ነው ስለሆነም በመጨረሻ አጆቹን አያይዞ ሲመጣና በከፍሉ ፊትለፊት ወደፊትና ወደኋላ ሄድ መለስ ሲል አንዳች ነገር አንደተከሰተ ገምተናል አንደኛዋ ተማሪ ችግሩ ምን እንደሆነ ብትጠይቀውም ወደ እኛ ሳያይ መለስ ቀለስ ማለቱን ቀጠሰለ መምህራችን አንዳች መጥፎ ዜና እንደደበቀንና ምን አልባትም የተንቀሳቃሽ ምስል ትዕይንት ምሸትን መነኩሲቶቹ ሰርዘውት እንደሆነ ሊነግረን ይሆናል ብዬ አሰብኩ ጉዳዩ ግን ከዚያ የባሰ ነበር በትምህርት ቤት ውስጥ የዜና ዘገባዎችን ማዳመጥ ስለማይፈቀድልን በመኖሪያ ቤቴ አንደነበረው ሁሉ ከዓለም ወሬ ተነጥያለሁ በሀገሪቱ ላይ ጥቃት እንደተፈጸመ ሰማሁ ሲል አቶ ጋሂጊ በሃዘኔታ ነገረን «በጣም አደገኛና በሁላችንም ላይ ለረጅም ጊዜ ተጽዕኖ የሚኖረው ይሆናል ብዬ አእፈራለሁ ከፍሉ በጸጥታ ተዋጠ ከዚያ ሁሉም ባንዴ ማውራት ጀመረ ጥያቄ መጠያየቅ ሩዋንዳን ማን ለምን እንደሚያጠቃት ለማወቅ መጠባበቅ በዩጋንዳ የሚኖር የአማጽያን ቡድን የአገሪቱን ድንበር አቋርጧል ሲል መለሰልን «በዋነኝነት ከሩዋንዳ የሄዱ ጥገኞች ልጆች ሲሆኑ ተሰባስበው ወደ ሀገሪቱ ለመግባት እየተዋጉ ነው ከዚህ ስፍራ በስተሰሜን በኩል በአሁኑ ሰዓት በአማጽያንና በሩዋንዳ መንግሥት ወታደሮች መካከል ከባድ ውጊያ በመካሄድ ላይ ነው አቶ ጋሂጊ ፍርሃትና ንዴትን የሚያንጸባርቅ የጥያቄዎች ዝናብ ወረደበት ቱትሲዎቹ ሽፍቶች ግን ምንድን ነው የሚፈልጉት። ቡና ተፈልቶ በሚሸጥባቸው ስፍራዎች በሰንበት ተንቀሳቃሽ ምስል በሚታይባቸው ቦታዎችና በየአሥራአምስት ቀኑ ቅዳሜ ምሽት በሚካሄዱት የትምህርት ቤት አቀፍ የዳንኪራ ጊዜያት እስከመገኘት ደርሼ በማኅበራዊ ሕይወት በጣም ንቁ ተሳታፊ ሆንኩ የትዕይንት ማሳያ ቡድንንም ተቀላቅዬ ብዙውን ጊዜ የቡታሬ ከንቲባ በሚገኙባቸው በሁሉም ትዕይንቶች እዘፍንና እጨፍር ነበር ሃይማኖታዊ ገጸባህርያትን ወክሎ መተወን ምርጫዬ በመሆኑ እንዲያውም አንድ ጊዜ የምወዳትን ቅድስት ድንግል ማርያምን ወከዬ ተጫውቻለሁ ሁልጊዜ ለጸሎት የሚሆን ጊዜ እተዋለሁ ያንን ጽናት ማግኘቴና ጸሎት ማድረጌ እጅጉን አረጋግቶኝና አትኩሮቴን አንድሰበስብ ረድቶኝ ነበር ቤተከርስቲያን በሳምንት ብዙ ጊዜ አሄዳለሁ ከሴት ጓደኞቼም ጋር የጸሎት ቡድን አቋቁሜያለሁ ኢማኪዩሌ ኢሊባጊዛ ለናፍቆት ጊዜ ባይኖረኝም ከአባቴ የሚላኩልኝ ብቸኝነት የሚንጸባረቅባቸው ደብዳቤዎች ቤተሰቤን ቶሎ ቶሎ መጎብኘት እንዳለብኝ አስገነዘቡኝ በወቅቱ ቪያኒ በአዳሪ ትምህርት ቤት ስለነበር ወላጆቼ ብቸኝነትን መላመድ አቅቷቸዋል «ከልጆቼ አንዳቸውም እዚህ ሳይኖሩ ሕይወቴ እንደ ዱሮው ሊሆን አይችልም ሲል አባቴ ጻፈልኝ «ቤቱ በጣም ጭር ብሏል አንዳንዴ እኔና እናትሽ እርስ በርሳችን እንተያይና እንገረማለን ያ ሁሉ ሣቅ የት ሄደይ አንላለን የራስሽ ልጆች ሲኖሩሽ ኢማኪዩሴ ሳትጠግቢያቸው ስለሚሄዱብሽ አብረውሽ እያሱ እያንዳንዷን ደቂቃ በደስታ ማሳለፍሽን አርግጠኛ ሁፒ በማታባ ያሉትን የተወሰኑትን ጓደኞቼን የሚያውቅ ዮሃንስ የሚባል ተማሪ ጓደኛም አገኘሁ ከእኔ ሦስት ዓመት ይበልጥ የነበረና «ድንገት ከኔ ጋር በትምህርት ቤቱ የተለያዩ ስፍራዎች ግጥምጥም የማለት የተለየ ጸባይ የነበረው ልጅ ነው መጽሐፍቴን ይይዝልኝ የትምህርት ቤታችንን ግቢ ያሳየኝና ከጓደኞቹ ጋር ያስተዋውቀኝ ጀመር አማላይ ታጋሽና ለሰው አሳቢ ልጅ ነበር በጫካው ውስጥ ለረጅም የእግር ጉዞ አብረን እየሄድን ለእኛ አስፈላጊ ስለሆነው ጉዳይ እናወራለን ስለ አግዚአብሔር ስለ ቤተሰብና ስለ ጥሩ ትምህርት በኋላም ላይ ፍቅር ለመጀመር በቃን በመጭዎቹም ዓመታት ውስጥ አንዳችን ለሌላችን በጣም እንተሳሰብ ጀመር ዮሃንስ ሁቱ ቢሆንም ግን ይህ ጭራሽ ጉዳያችን አልነበረም ለአባቴ ይልቁን ዮሃንስ ወንጌላዊ ከርስቲያንና የሰባኪ ልጅ መሆኑ ያሳስበዋል ካቶሊክ መሆንሽን አትርሺ እያለ አባቴ ያስታውሰኛል «ዮሃንስ ጥሩ ልጅ ይመስላል አንድታፈቅሪውም መርቁቄሻለሁ ግን ወደ አርሱ ኃይማኖት ሊቀይርሽ አስካልሞከረ ድረስ ነው አባቴ በጣም ታጋሽ ሰው ሲሆን ሃይማኖተኛም ነው በዩኒቨርሲቲ የቆየሁባቸው ሁለቱ የመጀመሪያ ዓመታት በረሩ ሁሉም ነገር መልካም ሆነልኝ ውጤቴ ጥሩ ቤተሰቤ ጤነኛ ሕይወቴም አስደሳች ሕይወት ስለሚመች አልፎ አልፎ ካልሆነ በስተቀር ጦርነት መኖሩን ለመርሳት አይከብደንም አልፎ አልፎ የሚካሄዱ የሰላም ድርድሮችና የተኩስ አቁም ስምምነቶች ቢኖሩም በቱትሲ አማጽያንና በመንግሥት ወታደሮች መካከል የሚደረገው ከባድ ውጊያ ቀጥሏል አንዳቸው ሌሎቻቸውን አጥብቀው የሚቃወሙ ጽንፈኛ የፖለቲካ ድርጅቶቹ በብዙ ከተሞች አቆጠቆጡ ሥራአጥ ወጣቶች ምንም ሌላ የተሻለ የሚሰሩት ነገር ስላልነበራቸው ወደ ተለያዩ የፖለቲካ ቡድኖች የወጣት ከንፎች ጎረፉ ብዙዎቹም የፖለቲካ ተቋማቱን ለአልኮል መጠጥ ወይንም አደንዛዥ እጽ ሲሉ የሚቀላቀሉ የመንገድ ላይ የወሮበላ ቡድኖች አባላት ነበሩ የርዕሰብሔር ሃብያሪማና የፖለቲካ ፓርቲ ራሱ ዲሃረሃምሯ ማለትም «አብረው የሚያጠቁት የተባለ የወጣት ከንፍ አቋቋመ ኢንተርሃምዌም በሺዎች ሁቱትሲ የሚቆጠሩ ቤትአልባ ልጆችን ሳበ የአባላት ስርጭቱም በሀገሪቱ ዳር እስከ ዳር አንደ ወረርሽኝ ተስፋፋ ስብስቡ የሁቱ ጽንፈኛ ታጣቂ ቡድን ለመሆን በቃ ብዙዎቹ አባላቱም ሰው አገዳደልና ጥይት አተኳኮስ የሠለጠኑት በመንግሥት ወታደሮች ነው በቡድን ይሄዱና የተለየ የደንብ ልብስ ይለብሱ ጀመር ደማቅ ቀይ ቢጫና አረንጓዴ የድርጅታቸውን ባንዲራ መሳይ ያለበት ሰፊ ጥብቆ ይለብሳሉ የቱንም ያህል ቢደራጁ በግሌ ሁልጊዜ እንደ ህገወጥ የመንገድ ላይ ወሮበሎች እቆጥራቸዋለሁ ኢንተርሃምዌዎችን መጀመሪያ ያየሁት በሚከተለው አኳኋን ነው በ የትንሣኤ እረፍቴ ኪጋሊ ላይ ከዮሃንስ ጋር ሳራንና ቤተሰቧን ለመጎብኘት ሄጄ ሳለ የተሳፈርንበት መጓጓዣ በመንገድ መጨናነቅ ምክንያት ይቆማል ቆመን በመጠበቅ ላይ ሳለን በመካከለኛ ዕድሜ ላይ ያለች ቱትሲ ሴትዮ ከገበያ ወደ ቤቷ ስትመለስ የወጣቶች ቡድን ከቧት በመስኮት አየሁ ልጆቹ እንደዋዛ ቦርሳዋን ነጥቀው ጌጣጌጧን ቀምተውና የገዛችውን ሁሉ ወስደው ደበደቧት ጫማዋን በኃይል አወለቁ ቀሚሲሷንም ገፈፏት ይህ እንግዲህ የተከሰተው በከተማው መካከል ሰው ይበዛበት በነበረ መንገድ ላይ ቀን በቀን ነው ወጪ ወራጁ እንዳላየ ያልፋል አንጂ አንድ እንኳን ሃይ ለማለት ድፍረቱ ያሰው አልነበረም ዘልዬ ተነሥቼ በመስኮት አንዲያቆሙ መጮህ ስጀምር ዮሃንስ ሳብ አድርጎ አስቀመጠኝ «ምንም አትበይ። በአንድ ሰዓት ውስጥ ኦገስቲንና አኔ ወደ ቄስ ሙሪንዚ ቤት መንገድ ጀመርን ልብሶቼን በጀርባዬ አዝዬ አባቴ ያበረከተልኝን መቁጠሪያና መንግሥት የሰጠኝን ቱትሲ መሆኔን የሚገልጸውን መታወቂያ ደብተሬን ይዣለሁ አባቴ ለተወሰነ ርቀት ከኋላችን ተከተለን ለመመለስ ፊቱን አንዳዞረ «አስታውሺ ኢማኪዩሌ እኔ ራሴ ነኝ መጥቼ የምወስድሽ ይህ አባቴ ለኔ ያለኝ የመጨረሻው ቃሉ ነው ወደ ቄሱ ቤት የሚወስደው ቁልቁለት መንገድ ስምንት ኪሎሜትር አቧራማ ጠባብ የአግር መንገድ ነው በፍጥነት እንሄድ ጀመር ኦገስቲን ሁቱ ነው መልኩና ቁመናው ግን ቱትሲ ይመስላል መንገድ ላይ ገዳዮቹን አንዳናገኛቸው ሰጋን አቄሱ ሁቱትሲ ቤት ልንደርስ አንድ ኪሎሜትር ተኩል ገደማ ሲቀረን ገዳዮቹ ታዩን አንድ መቶ የሚሆኑ ሁቱዎች ጦር ቢላዋና ገጀራ ይዘው ወደኛ በመምጣት ላይ ናቸው አየቀረቡን ሲመጡ «ወፍ ብሆንና ወደ ቤቴ ወደ ኪጋሊ አሁን ብበር ሲል ኦገስቲን አንሾካሾከልኝ ልቤ ደረቴን ሲደቃው ይሰማኛል የተወሰኑት ወንዶች ገጀራዎቻቸውን እርስ በርሳቸው እያማቱ የሚያሸብር ድምፅ ያሰማሉ ሌሎቹ ገጀራቸውን በስለቱ መንገድ ላይ ሲጎትቱት ብረቱን ድንጋይ ባገኘው ቁጥር ብርቱካናማ ቃንቄ ይፈናጠራል ዓይኖቼን መንገዱ ላይ ተከዬም የመሣሪያዎቻቸው ጥላ ይታየኛል አንድ ሰው በጀርባዬ ጦር አንዳይሰካብኝ ፈራሁ ስለቱ ስጋዬን እንዴት እንደሚያርሰው አሰብኩ ዓይኖቼን ጨፍ ህመሙን ጠበቅሁት እግዚአብሔር ግን ሁላችንንም ይጠብቀናል «ኢማኪዩሴ እዚህ ምን እያደረግሽ ነው። ወዳጆቼ ናቸው ማናችሁም አትንኳቸው ሲሉ ጮኹባቸው ሁቱዎቹ በጣም መናደዳቸው ቢያስታውቅም እግረመንገዳቸውን ያገኙትን ግዳይ ሳይጥሉ ለማለፍ ተገደዱ ካጌዮ «አይዚችሁ ልጆቼ ሰላምን መልሰን አናሰፍናለን አሉና ከሌሎቹ ጋር ሄዱ ኦገስቲንና እኔ እግሮቻችን እስከተሸከሙን ድረስ ሮጥን በቄሱ በር ፊት ደርሰን እስከንቆም ድረስም አላቆምንም «ከዚህ በኋላ ምንም አንሆን አልኩ ምነው ያኔ ይህ አባባሴ ልከ በነበረ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ምዕራፍ የቄሱ ቤት አገስቲንና እኔ ቄስ ሙሪንዚ ቤት እያለከለከን ደረስን ባሳለፍኳቸው ሥቃይ የተሞላባቸው ቀናት የተነሣ እጅግ በጣም ደከሞኝ በዚያው ላይ ከገዳዮቹ ለማምለጥ ባለ በሌለ ኃይሌ ስሮጥበት ጭንቅላቴ ይዋልል ጀመር ቄሱ ከበራቸው ቆመው አተኩረው ሲያዩን ሳይ መናገር ተሳነኝ «ጦር የያዙ ሰዎች አገኘን እንትን ሊ አለከለከሁ ቄስ ሙሪንዚ ከጡብ በተሠራው ቤታቸው ትልቅ የፊት በር ላይ ቆመዋል የባህር ማዶ ዘዬ ያለው ቤታቸው ብዙ የሣር ጎጆዎችና ያረጁ ቆርቆሮ ቤቶች ባሉበት መንደር ያለስፍራው የተሠራ እንደሆነ ይገባኛል ብዙ የመኝታ ከፍሎች አንድ ትልቅ የእንግዳ መቀበያና መመገቢያ ከፍል አንዲሁም የቧንቧ ውኃ የተገጠመላቸው መታጠቢያዎች ያሏቸው መጸዳጃ ቤቶች አሉት የግቢያቸው ፊተኛው ከፍል ከበጋው ሐሩር ጥላ ባለው ትልቅ ዛፍ በተከለለ የአበባ ጎርፍ ተጥለቅልቋል ቄሱ ጥሩ ወዳጃዊ ሰላምታ አቀረቡልን ትንፋሼን ለመቆጣጠር እየታገልኩ አጃቸውን በሰላምታ ጨበጥኳቸው «እንኳንም እንደገና አየሁሽ ኢማኪዩሌ አሉኝ በፈገግታ «ብዙ ጊዜ ሆነን እኮ» ከቄሱ የመጨረሻ ልጅ ጋር ከልጅነታችን ጀምሮ ጥሩ ጓደኛሞች ስለነበርን አቤታቸው ተመላልሻለሁ በነዚያ ዓመታት ከአባቴ ጋር ብዙ የንግድ ግንኙነቶች ያደርጉ ስለነበር እኛም ቤት አያቸዋለሁ በዚያም ላይ የወንድ ጓደኛዬ የዮሃንስ አጎት ስለነበሩ ለቤታቸው ባይተዋር አይደለሁም እኝህ የወንጌላውያን ቄስ የአባቴን መልካም ሥራዎችና በማኅበረሰቡ የነበረውን ተወዳጅነት አንደሚመቀኙ በአንድ ወቅት አከስቴ የነገረችኝ በድንገት ትዝ አለኝ ለኔ ግን ሁልጊዜ ትህትና ያሳዩኝና አከብራቸውም ስለነበር በደግ በደጉ ላይ ለማተኮር ወሰንኩ «አባቴ እዚህ አንድመጣ ልኮኝ ነው ቄስ ሙሪንዚ አልኳቸው በመጨረሻ አጃቸውን አጥብቄ እንደያዝኩ «ሁኔታዎች አንደተስተካከሉ አንደሚመጣልኝ ነግሮኛል አርሱ ራሱ እንደሚመጣልኝ ቃል ገብቶልኛል» ቄሱ ምንም አልተነፈሱም ዓይኖቻቸው ግን ብዙ ይናገራሉ ባፉጃ መሯም ዲፀይመጋሟኃሷቻ ፈድምደጋሟ ዲፖደወም እያሉ ሁቱትሲ በቤተሰቤ አባላት ላይ ጉዳት እንደሚመጣባቸው ካሰብኩ ሙሉ በሙሉ ስለምጎዳ የቄሱን አስተያየት ከአእምሮዬ አስወጣሁት ከኦገስቲን ጋር ካስተዋወቅኋቸው በኋላ ብዙ እንግዶች እርስ በርስ ወደሚያወሩበት እንግዳ ማስተናገጃ ከፍል እንድንገባ ጋበዙኝ የራሴ ግምት ይሁን አይሁን እንጃ አንጂ አኛ ወደ ቤቱ እንደገባን ንግግሩ አቆመ በመጀመሪያ የአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት መምህሬን ቡሆሮን አየሁት በዘውግ ስምጥሪው ወቅት ቢያሸማቅቀኝም ቂም አልያዝኩበትም የማውቀው ሰው በማግኘቴ ተደስቼ በቀጥታ ወደ እርሱ ሄጄ ጥሩ ፈገግታ አሳይቼው አጄን ለሰላምታ ዘረጋሁለት እጄን ቁልቁል አየ ሽቅብ ወደ ዓይኖቼ ደግሞ አማተረ ከዚያም በምላሱ የጥላቻ ድምፅ አሰምቶ ጀርባውን በመስጠት አሸማቀቀኝ ከዚያ በፊት እንዲህ ባለ ሁኔታ ሰው ፊት ነስቶኝ አሊያም በጥላቻ ስሜት ንቀቱን አሳይቶኝ አያውቅም አስኪ ይህ ከታች ከፍል ጀምሮ ከሚያውቀኝ መምህር ይጠበቅ ነበር። ውጪ ያለው ሁሉም ሰው ገጀራ ይዚል ጠመንጃ የያዙም አይቻለሁ ግድያው እስኪያቆም ድረስ እዚህ ቆያ ከዚያም ከቤተሰብህ ትገናኛለህ» አልኩት መንፈሱን ለማረጋጋት ራሱን ነቅንቆ ቆመና «ልጄ አዚህ አልቆይም ሌላ የምሄድበት ቦታም የለኝ አጸልይልሃለሁ አመሰግናለሁ ኢማኪየሌ ተሰናብቶኝ ቄስ ሙሪንዚ ይጠብቁት ወደነበረበት ወደ ቤቱ ፊት ለፊት ሄደ ቄሱ ንዚማን እንደማይሸሽጉት ነግረውት ሳይሆን አይቀርም በሩን በእጃቸው ሲያመላከቱት ሁቱትሲ ምንም ቃል ሳይተነፍስ ወጣ በኋላ እንደሰማሁት ይህ ምስኪን ሰው ተቆራርጦ የተገደለው ከቄሱ ቤት ጥቂት መቶ ሜትሮች ርቆ ባለ መንገድ ላይ ነው ከተወሰኑ ሰዓታት በኋላ ብቻዬን በተቀመጥኩባት በአንዲት ትንሸ መኝታ ከፍል ቄስ ሙሪንዚ ሌሎች አምስት ቱትሲ ሴቶችን በጸጥታ አስገቡ ሁሉም የአካባቢያችን ሰዎች እንደሆኑ ባውቅም አንዳቸውንም በደንብ አላወቅኋቸውም ሴቶቹን ወደ ከፍሏ ሲያመጧቸው ቄሱ ተደናግጠዋል «ፍጠኑ ፍጠኑነ የሚንሾካሾኩት በጣም በፍጥነት ስለሆነ ልንሰማቸው አልቻልንም እዚህ ጠብቁኝ ታዲያ ደሞ ዝም በሉ እሺ አሉን በሩን ዘግተው ሲወጡ አብረን የነበርነው ስድስት ቱትሲ ሴቶች ከሞላ ጎደል እርስ በርስ የማንተዋወቅ ቢሆንም ሁለት ነገሮች ግን ያመሳስሉናል አእየታደንን መሆናችንና የምንደበቅበት ምንም ስፍራ የሌለን መሆኑ ለመናገርም ሆነ ለመተዋወቅ በጣም ፈርተን እርስ በርሳችን እየተያየን ቆመናል ውጪ ምን እየተከሰተ እንዳለ አናውቅም ከቄሱ ድንጋጤ እንደተረዳነው ግን ነገሮች ተበለሻሸተዋል ከቤቱ ውጪ ድንገት ጩኸቶች ይሰሙ ጀመር በእጆቻችን ላይ ያሉትን ጸጉሮች እንዲቆሙ ያደረጉ አጅግ የሚያስጨንቁ የሲቃ ጩኸቶች ከዚያ በኋላ አሰቃቂዎቹ ንዴት የሚንጸባረቅባቸው ድምጾች መጡ ግደሏቸው። አዎን መምሬ የእጅ መብራታቸው ቀጭ ብሎ ጠፋ የመጨረሻ ቃላቸውንም የተናገሩት በጨለማው ውስጥ ነው «ለአንድ ሌላ ሳምንት ግድያቸውን የሚቀጥሉ ይመስለኛል ምናልባት ላነሰ ጊዜ ጠንቃቆቾ ከሆናችሁ ይህችን ወቅት ታልፏት ይሆናል ምን እንደሚያደርጓቸሁ ስለማውቅ ገዳዮቹ አንዳያገኗችሁ እአፈራለሁ ሁቱትሲ በጨለማው ውስጥ እርስ በርሳችን ተጣብቀን እንደቆምን በሩን ዘግተውብን ሄዱ የሚሰናፈጠው የትንፋሻችን የላባችንና የሰውነታቸን ሙቀት በአንድ ላይ ሲጨማመር አፍኖን ራሳችንን ልንስት ምንም አልቀረንም ለመቀመጥ ብንሞከርም ሁላችንንም በአንድ ጊዜ የሚያንቀሳቀስ በቂ ስፍራ አልነበረም ረዘም ያልነው አራታችን ጀርባዎቻችንን ወደ ግንቡ በጣም አስጠግተን ከወገባችን በታች ወደ እብነበረድ ንጣፉ ወለል ሸርተት አልን ከዚያም ትንሾቹን ልጆች እላያችን ላይ ሳብንና ያዝናቸው በዚህን ጊዜ ከሌሊቱ ዘጠኝ ሰዓት አልፏል ሁላችንም በደንብ ነቅተናል ለመነጋገር ግን አልደፈርንም ከውጪ የሚሰማውን የፌንጣ ድምፅና የራሳችንን የጣር ትንፋሽ አያደመጥን በተቻለን መጠን ተመቻችተን ተቀመጥን አግዚአብሔርን ቪያኒንና ኦገስቲንን እንዲጠብቅልኝ ወላጆቼንና ዳማሲንንም በደኅና አንዲያቆይልኝ በጸጥታ በመጸለይ ጠየኩት ወደ መታጠቢያ ቤቱ ስላስገባን አመሰገንኩት በእውነት አግዚአብሔር ቄስ ሙሪንዚን አዚህ አንዲያመጡን መርቷቸዋል ብዬ አመንኩ በቀናት ውስጥም ለመጀመሪያ ጊዜም ደህንነት ተሰማኝ ይህን ግቢ ስንትና ስንት ጊዜ ያየሁት ለሪ የተደበቅንበትን ከፍል ልብ ካላልኩት ሴላ ማንም መኖሩን ሊጠረጥር አይችልም አግዚአብሔር እኛን ለመርዳት ሕይወታቸውን አደጋ ላይ ጥለው የነበሩትን ቄስ አንዲባርከልን ጠየኩት ያኔ ግን በጸሎቴ መካከል ፊቴ ቅጭም አሰ ወንድሜንና ጓደኛችንን አንዴት ወደ ጨለማው አንዳባረሯቸው ሳስብ የንዴት ጎርፍ ጉንጮቼን አቃጠላቸው ሆኖም እግዚአብሔር ወደፊት ቄሱን አንድምራቸው አንዲረዳኝ ጸለይኩ ጨረቃዋ ከደመና ጀርባ መሸጋ ብቅ ስትል ቀጭን ደብዛዛ ብርሃን በቀዩ መጋረጃ ላይ በነበረ ስንጥቅ አልፎ ስለገባ አብረውኝ የነበሩትን ሰዎች ፊቶች ገጽታ አንድስል የሚያግዘኝ በቂ ብርሃን አገኘሁ ከኔ ጎን የተቀመጠችው አትናሲያ ቆንጆ ጠይም የ ዓመት ልጅ ስትሆን ትላልቅ የብር አሎሎ መሳይ ዓይኖቿ በጨረቃው ብርሃን ያበራሉ እሷ ላይ የተቀመጠቸው የ አመቷ በአታ የትምህርት ቤት የደንብ ልብሷን አንደለበሰች ስትሆን በጊዜው መላው የጠፋትና በጣም የፈራች ትመስላለች ሳብ አድርጌ ታቀፍኳት ከትንሽ ቆይታ በኋላም ዓይኖቿን ከድን አደረገች ከኔ ፊት ለፊት የነበረችው ቴሬሴ ዕድሜዋ ዓመት በመሆኑ ከዚህ ቡድን ትልቋ ሰው ነቸ ያገቡ ሴቶች የሚያዘወትሩትን ደማቅ የሚጠቀለል የሩዋንዳ ባህላዊ ቀሚስ ለብሳለች በተለይም ከስድስቱ ልጆቿ አብረዋት ያሉት ሁለቱ ብቻ ከሌርና ሳንዳ በመሆናቸው ከሁላችንም በላይ ተጨንቃለች ከሌር በጣም ፈገግ ያለ የቆዳ ቀለም ያላት ስትሆን ምንም እንኳን በኔ ዕድሜ ብትሆንም በፍርሃትና በራስ ማግለል ኢማኪዩሌ ኢሊባጊዛ ተቆራምዳ የዓይን ግንኙነት አታደርግም የሰባት አመቷ ታናሽ እህቷ ሳንዳ በቡድናችን ትንሺ ልጅ ነች ቆንጆ ተወዳጅና ደርባባ ነች ሌሎቻችን ስንርበደበድ አንኳን አንዴም አልፈራችም ለማልቀስም አልቃጣት በመታጠቢያ ቤቱ በቆየንበት ጊዜ ሁሉ ድንጋጤ ላይ የሆነች ይመስለኛል የቄሱ ተደጋጋሚ የዝም በሉ ማስጠንቀቂያዎች አዕምሯችን ውስጥ ተቀርጸዋል በማይስማማ ሁኔታ አቀማመጣችንን ለማስተካካልም ሆነ ወይንም በደንብ ለመተንፈስ በጣም ፈርተን ተቀምጠናል የምሽቱ ግራጫ ብርሃን ቤቱን አስኪሞላው ጠብቀን በጥንቃቄ ተለያይተን እንቆምና ሰውነታችንን እናፍታታለገ በአስቸጋሪው አቀማመጣችን ለመቀመጥ ወደ ወለሉ ከመመለሳችን በፊት የሁለት ወይንም የሦስት ደቂቃ ረፍት ለራሳችን እንፈቅዳለን ጎህ ሲቀድ በቄሱ ትልቅ ዛፍ ላይ ያሉት ወፎች መዘመር ይጀምራሉ ያስቀኑኝና ወፎቻ ሆናቸቻራ ያመፈጠራፇታና ዳታም ፇምሥ ምጋ ዓይኦሦ ጴርዛምቻ ኖቻሎ ዳም ሪዎ ያምዬሮርረሃቃፇ ዞጾስል አስባለሁ በጣም ደከሞን ርቦን ታፍገንና ወብቆን ስለነበር በዚያች ከፍል ያሳለፍናት የመጀመሪያዋ ቀን በአስቸጋሪ ሁኔታ አለፈች መተኛት አልተቻለንም ሸለብ ሲያደርገኝም አንዱ እግር ሲላወስ አሊያም አንዱ ከርን ደረቴን ሲደቃኝ ወዲያውኑ አነቃለሁ አመሻሹ ላይ ቄስ ሙሪንዚ ውጪ ላይ ካንዱ ጋር ሲያወሩ ሰማናቸው ሐሰት ሐሰት ሐሰት አሉ «ስለምን አያወራህ አንደሆነም አላውቅ አኔ እኮ የተከበርኩ ሁቱ ነኝ ቱትሲዎችን እንዴት እደብቃለሁ እዚህ ቱትሲዎች ፈጹሞ የሉም ትናንት ማታ እኮ ሄደዋል ዓይኖቻችን ፈጠው እርስ በርሳችን ተያየን ተሸበርን «ከመንግሥት ጋር ችግር ውስጥ መግባት አልፈልግም ቀጠሉ ቄሱ ያው እናንተ ታውቁኛላችሁ ይህን ቤትም ልትከላከሉልኝ ይገባችኋል እነዚያ ቱትሲ አማጽያን እንደዚህ መልካም ሁቱ መሆኔን አይተው ጥቃት ሲፈጽመብኝ ይችላሉ» ከቄሱ ጋር ሲያወራ የነበረው ማን እንደሆነ ባናውቅም ሄዶልን ተገላገልገ ቄስ ሙሪንዚ እኛን ለማዳን ሲሉ ዋሹ በዚህም ለገዳዮቹ አሳልፈው እንደማይሰጡን አረጋገጥኩ አሁን ያላቸው አማራጭ በጣም ትንሽ ነው ምከንያቱም አሳልፈው ከሰጡን ገዳዮቹ እርሳቸው ደብቀውን እንደቆዩ ያውቃሉ ለዘብተኛ ዘውጋቸውን የካዱ ብለው ይወነጅሏቸውና እኛን በእርግጠኝነት እንደሚገድሉ ሁሉ አርሳቸውንም ይገድሏቸዋል ሁቱትሲ በእፎይታ ተነፈስኩና ጭኔ ላይ ተኝታ የነበረችውን በአታን አቅፍ አደረግኋት በልጅነቴ አንድ ነገር ሲያስፈራኝ አናቴ እንዴት ጭኗ ላይ አስቀምጣ ታቅፈኝ እንደነበረም አስታወስኩ የእናቴ ትውስታ አሳዘነኝ ይህ በሕይወቴ ወላጆቼና ወንድሞቼ የት እንዳሉ ያላወቅሁበት የመጀመሪያው ጊዜዬ ነው ቪያኒ ኦገስቲንና ዳማሲን የቄሱን ቤት በር ሲያንኳኩ ከኋላቸውም ቤታችን ሲቃጠል እያንጎላጀሁ ሕልም በሚመስል ሁኔታ ሆፔ ታየኝ ወላጆቼ ዶቅዶቄዋን ጋልበው እናቴ «ልጆቼስ ምን ሊውጣቸውን አያለች ስትጠይቅ ያለው ትዕይንት ሁሉ ድቅን አለብኝ በሕልሜ ላይ ሳለሁ ቄስ ሙሪንዚ በሩን ከፈቱት ቃል ሳይተፍሱ አንድ ሳህን ያልሞቀ ቅቅል ድንችና ባቄላ አስገቡልን መሽቷል በግምት ከምሸቱ ሰዓት ይሆናል ሁለት ቀናት ለሚጠጋ ጊዜ ማናችንም ምንም ዓይነት ምግብም ሆነ መጠጥ አላገኘንም ምግቡን በቆሻሻ ጣቶቻችን በማጋበስና ወደ አፋችን በመጠቅጠቅ ሳህኗን ጠራረግናት ቄሱ ከአምስት ደቂቃ በኋላ ሹካ ይዘው ሲመጡ ምግቡን እንዳለ ተሻምተነው አገኙን ሳህኑ ላይ አፈጠጡ እኛንም በሃዘኔታ አዩን ከአፍታ በኋላ ወደ ከፍሉ በጣም ስስ ፍራሽ አስገቡልን «መንገድ ጎድቷችኋል እስኪ ትንሽ አረፍ በሉ» ብለው በሩን ዘጉት በቀጣዩ ቀን ስንነሳ የሚያመንን የሰውነታችን ከፍሎች ለማፍታታት ተራ ገባን እርስ በርሳችን ምንም መነጋገር ስለማንቸል በሁለት የጣት አንጓዎች መካከል ያለ ርቀት ያህል እንኳን ሰውነታችንን ማንቀሳቀስ ትልቅ ነገር ነው የራሳችን የጸጥታ መግባቢያ የሚሆነንን በመታጠቢያ ቤቱ በምንኖርበት ቀሪ ጊዜ የምንግባባበትን የምልከት ቋንቋ ወዲያውኑ ፈጠርንገ አግሮቼ ደንዝዘው ሕመሙ አንጀቴ ሲገባ ፊቴን ቅጭም አደርጋለሁ ከጦርነቱ በኋላ የምናገረው የችግር ወቅት ታሪከ ይኖረኝ ይሆናል ብዬም አስባለሁ ያሳለፍኩትን ልንገራችሁ አድምጡኝ» በማለት ለጓደኞቼ ጉራዬን እነፋ ይሆናል ቀንና ሌሊት ከአምስት ከማላውቃቸው ሰዎች ጋር በአንዲት ትንሽ መታጠቢያ ቤት ውስጥ ታፍኘፔ አሳልፌያለሁ እንዴት ያለሁ ጀግና ነኝነ ትንሺን ቅዝቴን ገና ከመጀመሬ ቤተሰቦቼን የያዙ ትዕይንቶች ድቅን አሉብኝና ወደ ገሃዱ ዓለም መለሱኝ ወላጆቼ በመቃጠል ላይ ከነበረው ቤታችን ሲሸሹ ዳማሲን አዝኖ ከአጠገቤ ጥፍት ሲል ቪያኒና ኦገስቲን የሚሸሸጉበት ሥፍራ አጥተው በባዶ ሜዳ ሲዋትቱ አምላኬ ምስጋና ይግባህ ኤይማብል በደህና ቀን ከሩዋንዳ ኢማኪዩሴ ኢሊባጊዛ ወጥቶልኛል። ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ምዕራፍ ቁጣዬን ስጋፈጥ በአንጻራዊ መረጋጋት በርካታ ቀናት አለፉ አልፎ አልፎ ገዳዮቹ ውጪ ላይ የእብድ መዝሙራቸውን ሲዘምሩ እንሰማቸዋለን ቀኑን ሙሉ በጽሞና እንጸልያለን እርስ በርሳቸንም በምልከት ቋንቋ እአንግባባለን ከሞላ ጎደል በየ ሰዓታቱ የተወሰኑ ተናፋቂ የሰውነት ማፍታቻዎችን እናደርጋለን ከዚያ በስተቀረ ቀንና ሌሊት በአንድ ቦታ በመቀመጥ እንቅስቃሴዎቻችንን በተቻለን መጠን እንገድባለን መጸዳጃ ቤቱን በቄስ ሙሪንዚ ትዕዛዝ መሠረት ውሃ አንለቅበታለን ይህም ሌላ ሰው በዋናው ቤት ውስጥ ያለውን ሌላውን መጸዳጃ ቤት ውሃ ሲለቅበት መሆኑ ነው መጸዳጃውን መጠቀሙ ፈተና ሆነብን ስፍራው በቂ ስላልሆነ የምትጠቀመው ሰው ከእብነበረድ በተሰራው መጸዳጃ ላይ ቁጢጥ ለማለት ትገደዳለች ስለሆነም አንደኛችን ስንጸዳዳ ሁላችንም ቦታ መቀያየር አለብን ያም ድምፅ የማሰማትና በገዳዮቹ የመገኘት አደጋን ጋርጦብናል ባልተለመደ ሁኔታ በመታጠቢያ ቤቱ በቆየንበት ጊዜ ማንም መጸዳጃውን ሲጠቀም ማየቴን አላስታውስም መጸዳጃው ከእብነበረድ የተሠራና አላዩ ላይ አስቀምጦ የሚያጸዳዳው ዓይነቱ ነው ያለው በዚያች ትንሸ ቦታ መካከል ቢሆንም ሽታው ያስቸገረኝ ወቅት ትዝም አይለኝ የወር አበባችንም ይደርሳል ያንዳችን ሲሄድ የሌላችን ከተፍ ይላል በመሆኑም ቄሱን ተጨማሪ የንጽሕና መጠበቂያ ወረቀት አምጡ እያልን እናስቸግራቸዋለን ማንኛችንም ብንሆን ባለው ሁኔታ አንሸማቀቅም እነዚህን ሁኔታዎች ረስተናቸዋል የብቸኝነትም ጥሩ ጎኖች ትዝ አይሉን በተለይ ይህ ችግር በሕይወት ከመኖራችን አንጻር ሲታይ ከግምት ውስጥ አይገባምና ቄሱ ምግብ ይዘው በመጡ ቁጥር እንበላለን የሚያመጡልን አልፎ አልፎ ቢሆንም አንዳንድ ቀንማ ያለ ሌሊት ወይንም ሰዓት አይመጡም ሊያዩን ወይንም ምግብ ሊያመጡልን በፈለጉ ቁጥር ቁምሳጥኑን ገፍተው ይገባሉ ሁልጊዜ ግን ሌላ ሰው እንዳይሰማቸው በጣም ይጠነቀቃሉ ከቁምሳጥኑ ሲንቀሳቀስ ድምጹን ለማፈን የሚሆን ጨርቅ ከስሩ ተደርጎበታል በዚህም እግዚአብሔር እንደገና ይጠብቀን ይዚል ተጨማሪ ምግብ ቢያዘጋጁ ሌላ ሰው እንዳያውቅባቸው የልጆቻቸውን ትርፍራፊ ወይንም ሠራተኞቻቸው የሚበሉትን አሸር ባሸር ያመጡልናል አንዳንዴ ምንም ብንራብም አንበላም እንላለን የሚሰጡን የአሳማ ምግብ ይመስላላ እቤቴ ምን ዓይነት ምግብ አማራጭ እንደነበርኩ በማስታወስ በራሴ ላይ እሥቃለሁ የምንጠጣውም ውሃ ይመጣልናል ሁቱትሲ የማይቻል ቢመስልም ከቀናት ጸጥታ በኋላ ትንሸ ዘና አልን ያለንበትን ሁኔታ የሚያስታውሱን ቄሱ ብቻ ናቸው አንድ ሌሊት ቄሱ መጥተው ገዳዮቹ ባቅራቢያችን ከቤት ወደ ቤት በመዘዋወር ቤቶችን እየፈተሹ ያገኙትን ቱትሲም እየገደሉ እንደሆነ ነገሩን «በተወሰኑ ደቂቃዎች ውስጥ ሊመጡ ይችላሉ ምናልባትም እስከ ነገ ወይንም ከነግወዲያ ድረስም ላይመጡ ይቸላሉ በእርግጠኝነት ግን ይመጣሉ ስለዚህም ዝም በሉ» ሲሉ አስጠነቀቁን በዚያች መታጠቢያ ቤት ውስጥ ትንሽ የአእምሮ ሰላም ለማግኘት የነበረን ተስፋ ተነነ ስለገዳዮቹ መመለስ ያደረብን ሥጋት አፅምሯዊና አካላዊ ውጋት ሆነብን ወለሉ ላይ ድምፅ በሰማሁና ዉሻ በጮኸ ቁጥር አንድ ሰው በስለት እንደወጋኝ ይሰማኛል በአንዴ መተኛት የምንቸለው ለተወሰነ ጊዜ ብቻ ስለሆነ ቆዳዬ መድረቅና መላጥ አመጣ ሁልጊዜም የማይተወኝ ራስ ምታትም ይዞኝ ተቸገርኩ የአእምሮ ሥቃዬማ አንዲያውም በጣም ያይላል በሃሳቤ ወጥመድ ውስጥ ብቻዬን አሰቃያለሁ ከደረስኩ ጀምሮ የሚያስቸግሩኝ ጽኑ ፍርሃቶችና ቅዝቶች በልቤ ውስጥ እየተመላለሱ የእምነቴን መሠረት አናጉት ገዳዮቹ ድምጻቸው ለኛ በሚሰማን ርቀት ሲጠጉ ሐሳቤ ከፈጣሪ ራቀና በአሉታዊው ሐሳብ ተጠመድኩ በጸለይኩ ቁጥር ግን ወዲያውኑ ፍቅሩን አገኘዋለሁ ስጋቴም ይቀልልኛል ስለዚህ ሌሊት ከ ወይም ዝ ሰዓት ጀምሬ በማንኛዋም አንቅልፍ ባልያዘኝ ሰዓት ለመጸለይ ወሰንኩ ሁልጊዜ የመጀመሪያ ጸሎቴ የቄሱ ቤት ስለተሠራልንና በዘር ጭፍጨፋው ወቅት ስለተጠለልንበት አምላከን ማመስገን ነው ከዚያም የቤቱ ንድፍአውጪ ከተጨማሪ መታጠቢያ ቤት ጋር እንዲነድፈው ስላደረገው ብሎም ለቄሱ የኛን መደበቂያ ስፍራ መሸፈኛ የሚሆን ልከኛ ቁምሣጥን እንዲገዙ ስለገፋፋቸው አመሰግነዋለሁ ከመጀመሪያው የምስጋና ጸሎቴ በኋላ በመቁጠሪያዬ መጸለይ እጀምራለሁ ጸሎቶችን በቀዮቹና ነጮቹ ዶቃዎች አደርሳለሁ አንዳንዴ በጣም ስለምጸልይ ያልበኛል ሰዓታትም ያልፋሉ ዶቃዎቹንና ጸሎቴን ስጨርስ የምወዳቸውን የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶች በማለት «አረፍት አደርጋለሁ አምነቴ በአደጋ ላይ እንደወደቀ ስለማስብ ከማርቆስ ወንጌል የማስታውሳቸውን ስለ እምነት ጉልበት የሚያወሱ ሁለት ጥቅሶች በመደጋገም ሰዓታትን አሳልፋለሁ መጀመሪያ ይህ ነው «ስለዚህም እላቸኋለሁ አምናችሁ ብትፀልዩ የምትለምኑትን ሁሉ ታገኛላችሁ ይሆንላችሁማል ማርቆስ ዝ ከዚያም ሌላውን እላለሁ «እውነት አላችኋለሁ ይህን ተራራ ተነሥተህ ወደ ባህር ተወርወር ብትሉት በልባቸሁም ባትጠራጠሩ ብታምኑም እንደተናገራችሁት ይሆናል ማርቆስ ከ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ሳልጸልይና ስለ እግዚአብሔር ሳላስብ የማሳልፋት ጥቂት ደቂቃ እንኳን ብትኖር ሰይጣን መንታ ጫፍ ባለው የጥርጣሬና በራስ የማዘን ቢላዋው ይወጋኝ ዘንድ መጋበዝ ይሆናል ጸሎት መከላከያዬ በመሆኑ ልቤን አጥብቄ እጠቀልልበታለሁ ቄሱ ሁልጊዜ ያልሆነ ስህተት ሰርተን ድምፅ አንዳናሰማ ይፈራሱ ስለሆነም ወደ መኝታ ከፍላቸው ሰው የሚያመጡት እጅግ አልፎ አልፎ ነው አንዳንዴ ግን ከልጆቻቸው አንዷ ወይንም አስተናጋጃቸው ሊጠይቋቸው ሲመጡ እስኪሄዱ ድረስ እንደነዝዛለን አዚህ ከመጣን ከአንድ ሳምንት ገደማ በኋላ ቄሱ ከልጃቸው ከሴምቤባ ጋር ሲያወሩ ሰማናቸው አባባ ስለዚህ ግድያ ምን ትላለህ። የሴትዮዋን ድምፅ አውቄዋለሁ ባለቤታቸው በቱ የግድያ ዘመቻ የተገደለባቸው አዛውንቷ አመት ሶኒ ናቸው ከትምህርት ቤት መጥቼ ከሕዝብ ማጓጓዣ ተሸከርካሪ ስወርድ ፍራፍሬና ለወንድሞቼ ደግሞ ትንሽ ስጦታ ይዘው ሁልጊዜ ሰላም የሚሉኝ ደግ አዛውንት ናቸው አንደ አያቴ ናቸው ስለሆነም ተነሥቼ ከኛ ጋር እንዲደበቁ ልጠራቸው ፈለግሁ ቄሱ ግን «ከዚህ ሂጂ እኔ ቱትሲዎችን አልደብቅም አዝናለሁ እዚህ መግባት አትቸዩም ሲሏቸው ሰማሁ «ማሩኝ ቄሱ አባከዎትን አርስዎ የእግዚአብሔር ሰው ነዎት እባከዎ ሕይወቴን ያትርፏት ለማንም አልናገርም ዝም አላለሁ መሞት አልፈልግም ቄሱ አሮጊት ነኝ ማንንም የሚጎዳ ነገር ፈጽሜ አላውቅም «የሀገሪቱ ጠላት ነሽ አልሸሸግሽም ስመጥሩ ሁቱ ነኝ በይ ሂጂልኝ ከዚያም የፊቱን በር ዘጉባቸው ሁቱትሲ በርቀት ገዳዮቹ የአደን መዝሙሮቻቸውን እየዘመሩ ወደ ቤቱ እየቀረቡ ሲመጡ አሰማቸዋለሁ ምስኪን ሶኒ አንደገና መጮህ ጀመሩ በአእምሮዬ ይታዩኛል ብርከ ይዚቸው ምርኩዛቸውን እየተመረኮዙ በአንካሳ እግራቸው ሲያዘግሙ ገዳዮቹ ወዲያውኑ ነው የሚሜደርሱባቸው ማልቀስ ፈለግሁ ግን ምንም እንባ አልወጣኝም ልቤ በተደጋጋሚ በተከሰተብኝ የሰቆቃ ውርጅብኝ ምከንያት ደድሯል ስለ ቄሱም ምንም ንዴት አልተሰማኝም ምናልባት ገዳዮቹ እመት ሶኒ ሲደርሱ በጣም ቅርብ ሆነው ሊሆን ስለሚችል ሂጂ ብሎ ከመመለስ በስተቀር ምንም አማራጭ አይኖራቸው ይሆናልዬ ዓይኖቼን ጨፍፔ አምላክከን የሶኒን ደግ ነፍስ እንዲቀበልና በገነትም ለእርሳቸው ስፍራ እንዲተው ለመንኩት ከዚያም በድጋሚ እኛን እየጠበቀን እንደሆነ የሚያሳየን ምልከት ይልከልን ዘንድ ጠየቅሁት ቄሱ በሩን ከፍተው ቃል ሳይናገሩ ቀደም ብዬ የጠየኩትን መጽሐፍቅዱስ ሰጡኝ ወዲያውኑ ከፈትኩትና መዝሙር ን አየሁ በልዑል መጠጊያ የሚኖር ሁሉን በሚችል አምላክ ጥላ ውስጥ ያድራል እግዚአብሔርን አንተ መታመኛዬ ነህ እለዋለሁ አምላኬና መሸሸጊያዬ ነው በእርሱም አታመናለሁ እርሱ ከአዳኝ ወጥመድ ከሚያስደነግጥም ነገር ያድንሃልና በላባዎቹ ይጋርድሃል በከንፎቹም በታች ትተማመናለህ እውነት እንደጋሻ ይከብሃል ከሌሊት ግርማ በቀን ከሚበር ፍላጻ በጨለማ ከሚሄድ ከፉ ነገር ከአደጋና ከቀትር ጋኔን አትፈራም በአጠገብህ ሺህ በቀኝህም አሥር ሺህ ይወድቃሉ ወደ አንተ ግን አይቀርብም ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ምዕራፍ የእጓለማውታ ስብስብ ከአንድ ወር ጊዜ በላይ አለፈ አኛም ሰማይን በድጋሚ አናይም ብለን አሰብን ወደ ቄሱም ቤት ገዳዮቹ ለማንም አስቀድመው ሳይናገሩ በቀንም ሆነ በማታ ባስፈለጋቸው ሰዓት አንደፈለጉ ይመላለሳሉ ጥቂት ደርዘኖች ወይንም ጥቂት መቶዎች ሊሆኑ ይችላሉ በታዘዙበት ወቅት ጥቆማ በደረሳቸው ጊዜ ወይንም ስራ ሲፈቱና አዲስ የሚገረፉ ወይንም የሚገደሉ ቱትሲዎችን ለማደን ሲፈልጉ ይመጣሉ ሁልጊዜ ይመጣሉ እስኪያገኙን ወይንም በጦርነቱ እስኪሸነፉ ድረስ መምጣታቸውን አንደሚቀጥሉ እናውቃኃለን በቄሱ ሬድዮ የሚሰሙት አዳዲሶቹ ዘገባዎች ያሰቅቃሉ የመንግሥት አመራሮች አያንዳንዷን የሩዋንዳ የሬድዮ ጣቢያ ስለ ግድያ ወደመወትወቻ መሣሪያነት ለውጠዋታል የሬድዮ ጣቢያው ሰዎች በማናቸውም ስፍራ የሚገኙ ሁቱዎች ቱትሲዎችን ምንም ጥያቄ መጠየቅ ሳያስፈልጋቸው ባገኙበት አጋጣሚ መግደል ግዴታቸው እንደሆነ ይናገራሉ ሀገሪቱ እስከዚያን ሰዓት ድረስ ሙሉ በሙሉ ዝግ የነበረች ሲሆን ይህም የሆነበት ምክንያት ግድያው አንዳይደናቀፍ ነው አንዳንድ ገበሬዎች ሰብላቸው እየተበላሸባቸው እንደሆነ ሲያማርሩበት አንድ የመንግሥት ባለሥልጣን በሬድዮ አንድ ሰው ሰብሉን ለመንከባከብ ከግድያው አንድ ቀን እንኳን ቢቀር ሲሠራ ራሱን የሚከላከልበት መሣሪያ መያዝ አለበት ብሎ አሳሰበ «መዘናጋት የለባችሁምነ አነዚህ እባብ ቱትሲዎች በየሣርና ቁጥቋጦው ውስጥ ተደብቀዋል» አለ «ስለሆነም እባቦቹን ከሁለት ለመቁረጥ ገጀራችሁን ይዛቸሁ መዘጋጀታችሁን እርግጠኛ ሁኑ ከተቻለ መሣሪያችሁን አንስታቸሁ ተኩሳቸሁ ግደሏቸው። የምንወያየው ነገር የለንም በማለት በጨርሻለሁ ስሜት ቄሱ ተናገሩና ስለ ፅጣፈንታችን እኛው እንድንጨነቅ ተዉን ቄሱ ስለኛ እያሰቡ ያሉበትን መንገድ ጠላሁት ሆኖም ግን አስተሳሰባቸው ይገባኛል ሁቱ ጽንፈኞቹ የጀመሩትን ከጨረሱ አኛ በሩዋንዳ ብቸኞቹ በሕይወት የምንቆይ ቱትሲዎች ልንሆን እንችላለን በጠላት ሀገር አጓለማውታ እንሆናለን ወላጅ አልባነት አልተሰማኝም ለሳምንታት ያህል ያለማቋረጥ ስለጸለይኩ ከእግዚአብሔር ጋር የነበረኝ ግንኙነት ይቻላል ብዬ አስበው ከነበረው በላይ ጥልቅ ሆነ ዓለም አይታ ከምታውቃቸው ሁሉ በላይ የደጉና ኃይለኛው ንጉሥ ልጅ እንደሆንኩ ተሰማኝ በየቀኑ ወደዚያች በልቤ ወዳለች ልዩ ቦታ ከአምላኬ ጋር ለመነጋገር አየሄድኩ ስሸሸግ ሐሳቦቼን ሁሉ ለአግዚአብሔር እነግረዋለሁ ያች ቦታ ልቤ ከቅዱስ መንፈሱ ጋር የሚነጋገርባትና የእርሱ መንፈስም ከእኔ ልብ ጋር የሚገናኝባት ትንሽ የገነት ናሙና ነች ብዬ አሰብኩ በእርሱ መንፈስ ስኖር ፈጽሞ እንደማይተወኝ ብቻዬን እንደማልሆን አናም በፍጹም አንደማልጎዳ አረጋገጠልኝ ድንጋይ ሆፔ በቆሻሻው ወለል ላይ ለሰዓታት ተቀመጥኩ የእርሱን ሁለንተናዊ ንጽህና ሳሰላስል የፍቅሩ ኃይል ነፍሴን እያጸዳትና አእምሮዬን እያባበለው እንደ ቅዱስ ወንዝ በውስጤ ይሰራጫል አንዳንዴ በፈጣሪ ኃይለኛ መዳፍ ተይዝ በአፍቃሪ አጆቹ ውስጥ በደህንነት ገብቼ ከሰውነቴ በላይ እየተንሳፈፍኩ እንደሆነ ይሰማኛል በአአምሮዬ ከዚያን ጊዜ በፊት ሰምቼ በማላውቀው አንግዳ ቋንቋ ስናገር ራሴን ሰማሁት በደመነፍስ የአግዚአብሔርን ታላቅነትና ፍቅር እያወደስኩ እንደሆነ ገባኝ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ በምነቃባቸውም ጊዜያት ሁሉ በየቀኑ ከ እስከ ለሚሆኑ ሰዓታት ያከል በጸሎትና በተመስጦ ያለማቋረጥ ከፈጣሪ ጋር እገናኛለሁ በምተኛባቸው ጥቂት ሰዓታት አንኳን ለተወሰኑ ሰዓታት ኢየሱስንና ድንግል ማርያምን አስባለሁ በጭፍጨፋው መካከል ድኅነቴን አገኘሁ ከእግዚአብሔር ጋር የነበረኝ ትስስር መታጠቢያ ቤቱን ጦርነቱን እናም ጭፍጨፋውን እንደሚሻገር ይታወቀኛል ምድራዊ ሕይወትን ሳይቀር የሚሻገር ትስስር እንደተፈጠረ ገባኝ ልቤን ለጌታ ከፈትኩት አርሱም በፍቅሩና በምህረቱ ሞላው በዚያ መታጠቢያ ቤት መሆኔ አስከመጨረሻው የማመሰግንበት በረከት ሆነ ወላጆቼ ሳይቀሩ በጅምላ ጭፍጨፋው ወጪ ላይ ጠፍተው የሚገኙበት ሁኔታ ቢኖርም በምንም ዓይነት ወላጅአልባ አልሆንም በመታጠቢያ ቤቱ እንደገና ተወልጄ የአባቴ የእግዚአብሔር ውድ ልጅ ሆኛለሁና እኛ እዚህ ቤት ስንደርስ ከቄስ ሙሪንዚ አሥሩ ልጆች ለችም የተባለው ትንሹ ወንዱ ልጃቸውና ሴት ልጃቸው ዱዜንጄ ከእርሳቸው ጋር እየኖሩ ነበር ጦርነቱ ሲፋፋም ግን ሌሎቹ ልጆቻቸው ወደ ቤት ተመለሱ ስለሆነም ቤቱ ይሞላ ጀመር ቄሱ እኛን ብቻቸውን መከታተል እየቸገራቸው ስለመጣም ለአምስት ሳምንታት ገደማ የእኛን መኖር በጥንቃቄ ከያዙት በኋላ በዚህች ዓለም በጣም ለሚያምኗቸው ሁለት ሰዎች ለልጆቻቸው ለለችምና ለዱዜንጄ በመናገር ተገላገሉ ለችም የላቀ ልብ የነበረው ሰው ሲሆን ዱዜንጄ በበኩሏ የረጅም ጊዜ ጥሩ ጓደኛዬና ደግ ልጅ ነች ብዙ ጊዜ ሲናገሩ አሰማቸው እንደነበረው በቱትሲዎች ላይ እየተከሰተ ባለው ነገር ተሳቀዋል ቄሱ ልጆቻቸውን እኛን እንዲያዩን ሊያመጧቸው እንደሆነ ነገሩን በሩን ሲከፍቱት በልጆቻቸው ላይ ያየሁት ነገር ሐዘኔታና መቆርቆርን ነው ዱዜንጄ በደግነት ሰላም ስትለኝ ለችም ደግሞ እጆቼን በአጆቹ ጥብቅ አድርጎ ያዘ «አይ ኢማኪዩሌ ሲል አንሾካሸከና በጸጥታ ተዋጠ መጨረሻ የተያየነው በተደበኩባት ቀን ሲሆን በመታጠቢያ ቤቷ አሁን ከመገናኘታችን በፊት የተከሰተውን ለመግለጽ ቃላት ልናገኝ አልቻልንም አጄን ጨበጥ እያደረገ «አንቺ አዚህ በመደበቅሽ በጣም ደስ ይለኛል የኔ ቤተሰብ ላንቺ አንድ ነገር ማድረግ በመቻሉ ጌታ ይመስገን በደኅና እንይዝሻለን ያሳየኝ ደግነት ከዓመታት በፊት የነበረውን የንጹሕ ግንኙነታችንን በጎ ትውስታዎች አጫረብኝ አምላከ ምከንያትየለሽ አጋጣሚዎችን አንዳልፈጠረ አየሁ ለችምንና አኔን ከዓመታት በፊት ስላገናኘን አሁን በእርሱ ቤት ለመደበቅ በቃሁ ሁቱትሲ ምንም እንኳን ስለቤተሰቤ ወሬ ባይነግሩኝም ሆነ የወንድ ጓደኛዬን የዮሃንስን መገኛ ባያውቁም የበፊት ጓደኞቼን ማግኘቱን ወደድኩት በሀገሪቱ የስልከ መስመሮቹ ከጦርነቱ መጀመሪያ ጀምሮ ስለጠፉ መገናኘት አስቸግሯል ለችምና ዱዜንጄ ለመታጠቢያ ቤቱ ድምቀት ሰጡት አንዳንዴም አንዳንድ ስኒ ሻይ ያቃምሱናል በወቅቱ የማይታሰብ ድንቅ መጠጥ። ዓይኖቼን ጨፍፔ ራሴን አረጋጋሁ የታየኝ አንደወትሮው ያለ ሕልም ከሆነ ቤተሰቤ በሕይወትና በደኅና እየኖረ ሊሆን ይችላል ሕልምም ካልነበረ አምላክ እኔን ሁልጊዜ ሊንከባከበኝ ቃል ገብቶልኛል መቼም አምላከ ቃሉን ሲያጥፍ አላውቀውም ከዚያ ሕልም ብዙም ሳይቆይ ሰዎች ከመታጠቢያ ቤቱ መስኮት ውጪ በቅርቡ ስላዩዋቸው ግድያዎች ሲያወሩ ሰማሁ አንደኛው ጦርነቱ ከጀመረ ጀምሮ ተደብቆ ስለነበረ ወጣት መያዝ ማውራትን መርጧል «ይህ ልጅ የማስተርስ ዲግሪ ነበረው ገዳዮቹም በዚያ አሾፉበት ያን ያህል አዋቂ ከሆነ ለምን እጃቸው እንደገባ ጠየቁት አንደኛው እንዲያውም ማስተርስ ዲግሪ ያለውን ሰው አንጎል ማየት እንደሚፈልግ ተናግሮ የልጁን ራስ በገጀራ ከሁለት ከፈለው ከዚያም የራስ ቅሉን ውስጠኛ ከፍል አየ ልቤ ወከክ አለች በስፍራው የማስተርስ ዲግሪ የነበራቸው ወጣቶች ያን ያህል አልነበሩም የሚያወሩት ስለ ወንድሜ ስለ ዳማሲን መሆኑን እርግጠኛ ነኝ ወይ አምላኬ እባከህ እርሱ አይሁን ስል ጸለይኩ የሚያወሩት ስለ ወንድሜ መሆኑን እርግጠኛ መሆን አልችልም ብዬ ራሴን ለማረጋጋት ሞከርኩ የኔ ወንድም አንዳይሆን ስል መጸለዬን ቀጠልኩ አናም ቄስ ሙሪንዚ ምግባችንን ይዘው አስኪመጡ እጠብቅ ጀመር ከሰዓታት በኋላ በሩን ሲከፍቱት የሰማሁትን ነገርኳቸው አናም በቀጥታ ሰዎቹ ያወሩት ስለ ዳማሲን ግድያ አንደሆነ ጠየኳቸው ሁቱትሲ በጥያቄዬ ያልጠበቁትን ዱብዳ ሳወርድባቸው ዓይኖቻቸው ዓይኖቼን ለማየት አንደማይችሉ አየሁ «አይ በፍጹም በጭራሽ» አሉ «ብዙ ወጣቶችን እየገደሉ ስለሆነ ያንቸን ወንድም ማለታቸው ነው የሚያስብል ምንም ምከንያት አይኖርም ስለማናቸውም ወንድሞችሽ ምንም የሰማሁት ነገር የለም የኔ ልጅ ይ መፖሪ ዖታትታ ዎቻ ፈያ ዎም ደግ አር ስል አሰብኩ። እባከህ አዚህ መታጠቢያ ቤት ውስጥ ተቀርቅሬ አዲስ ቋንቋ እንዴት አንደምማር አሳየኝ ለሌሎቹ ሴቶች ስለ ዕቅዴ ለመንገር ግድም አልሰጠኝ በዚያ በምጸልይበት መንገድ ስጸልይ ሲያዩ ነገሩን ቀለል አድርጌ እንዳየሁት አስበዋል ሕይወታችንን ለማትረፍ ስንጣጣር የውጪ ቋንቋ ለመቻል አንደፈለግሁ ብነግራቸው ቄሱን ለአንድ አባሺ ጎሳ አባለ ወዲያውኑ አሳልፈው እንዲሰጡኝ ሊጠይቋቸው ይችላሉ ስለሆነም ህልሞቼን ለራሴ ይዝ ቆየሁ በቀጣዩ ቀን ቄሱ ምግብ ሲያመጡልን የፈረንሳይኛ እንግሊዝኛ መዝገበቃላትና ሊኖራቸው የሚችልን ማናቸውንም በእንግሊዝኛ የተጻፈ መጽሐፍ ያውሱኝ እንደሆነ ጠየቅኋቸው ሥጋ ጥብስ እራት ያዘዝኩ ያህል አተኩረው አየዩኝ አእምሮዬን ትንሽ በሌላ ነገር ላስይዘው ፈልጌ ነው ለሁለት ወር ያህል ግንብ ላይ አፍጥጠን ቆየን አርስ በርሳችን እንኳን መነጋገር አንቸልም ስል ለቄሱ አንሾካሾክከሁ ራሳቸውን ነቀነቁና አንድን እብድ ተው አንተ የሚሉ መስለው ዘወር አሉ ሁቱትሲ አንግሊዝኛ ከተማርኩ ለተመድ የሰላም አስከባሪዎች ከጦርነቱ በኋላ አርስዎ እንዴት በጀግንነት የኛን ሕይወት ለማዳን እንደጣሩ መናገር እችላለሁ ስል በፍጥነት ጨመርኩላቸው ቄስ ሙሪንዚ ወዲያውኑ በሃሳቡ ተስማሙና የመጽሐፍ ስብስባቸውን ለመቃኘት ቃል ገቡልኝ እድለኛ ነበርኩ እንግሊዝኛ መጻሕፍት የነበሯቸው በጣም ጥቂት ሩዋንዳውያን ነበሩ ቄሱ ግን ሁለት አገኙልኝ የፈረንሳይኛ እንግሊዝኛ መዝገበ ቃላቱንም ጭምር ለጀማሪ የሚሆን ምንም የእንግሊዝኛ መጽሐፍ የለኝም ኢማኪዩሌ አሉኝ ፈገግ አልኩባቸው ጦርነቱ ምን ያህል ጊዜ ሊቆይ እንደሚቸል የማውቅበት አንዳች መንገድ ባይኖረኝም ግን ትናንሽ ሂደቶችን መሄድ አልፈለግሁም ወደ አዲሱ ሕይወቴ ታላላቅ እርምጃዎችን ነበር መራመድ የፈለግሁት «ይሁን ቄሱ ስል መለስኩላቸው «ችኮላ ላይ ስለሆንኩ የጀማሪ መጽሐፍ አልፈልግም ያለዎትን ትልቁንና በጣም ከባዱን የእንግሊዝኛ መጽሐፍ ያምጡልኝ ቄሱ በአቅዴ በጣም ተደሰቱ የተመድን ሰላም አስከባሪዎች እንዴት ላውቃቸው እንደምችልም ጭምር ነገሩኝ «ሰማያዊ ኮፍያ የሚለብሱት አነርሱ ብቻ ናቸው አሉኝ ሁለት ትላልቅ መጻሕፍትንና መዝገበቃላቱን እየሰጡኝ ወዲያውኑ ከፈትኳቸውና አንግዳ ቃላቱን በዓይኖቼ ገረፍ ገረፍ አደረኳቸው መጻሕፍቱን የወርቅ እንደሆኑ ሁሉ በፍቅር ያዝኳቸው የአንድን ውድ የአሜሪካ ዩኒቨርሲቲ የትምህርት ዕድል ያሸነፍኩ ያህልም ተሰማኝ በረጅሙ ተነፈስኩና አምላከን ለጸሎቴ ምላሽ ስለሰጠኝና እንግሊዝኛ ለመማር የሚስፈልጉኝን መሣሪያዎች ስላመጣልኝ አመሰገንኩት ምንም እንኳን የጸሎት ጊዜዬን የምሰዋ ቢሆንም አምላከ ሳጠና አብሮኝ አንደሚሆን አውቃለሁ ይህን ቋንቋ እንድማር ስላሰበ የአስተሳሰቡ ጉልበት በውስጤ ሲሄድ ይሰማኛል የጊዜዬን አንዲትም ደቂቃ በራሴ በማዘንና በጥርጣሬ እንዳላሳልፍ ስላገዘኝ ረጅም ትንፋሽ ወሰድኩና አመሰገንኩት አምላከ ስጦታ ሰጥቶኛል እናም የኔ ድርሻ በምላሹ ደግነቱን በተቻለኝ መጠን መጠቀም ይሆናል ትልቁን መጽሐፍ ከፈትኩና ማንበብ ጀመርኩ በመታጠቢያ ቤቱ የሚኖረኝን ቀሪውን ቆይታዬን ለጸሎት ከአምላከ ለመገናኘትና በቻልኩት መጠን ጠንከሬ ለማጥናት መደብኩት እንግሊዝኛን በአንዴ አንድ ቃል በአንዴ አንድ ቃል በማድረግ በማጥናት ተማርኩ አዲስ ቃል በአንግሊዝኛው መጽሐፍ ላይ አይና መዝገበቃላቱን በመጠቀም በፈረንሳይኛ ፈትቼ ትርጉሙን ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ለማግኘት አሞከራለሁ በመጀመሪያ አካሄዱ ቀሰስተኛ ቢሆንም ሂደቱ ግን አስደሳችና አዝናኝ ነው። ሌሎቹ ሴቶች በተኙበት አሊያም አጽናፍ ዓለምን ሽቅብ በሚያዩበት ጊዜ እኔ አዲስ አጽናፍ ዓለም አስሳለሁ ቀኑን ሙሉ ጸሎቴን ሳደርስና መጻሕፍቴን ሳነብ እውላለሁ በመስኮቱ በሚገባው ደብዛዛ ብርሃን ከአኩለ ሌሊትም በኋላ ጭምር አነብ ነበር ዓይኖቼ አልከፈትም ብለው አስኪያስቸግሩኝ ድረስ አነባለሁ አምላኬን ለማጥናት ስለሰጠኝ እያንዳንዷ ደቂቃ አመሰገንኩት ይህን ጥረት ከጀመርኩ ከሦስት ሳምንታት በኋላ ቄሱ የሰጡኝን ሁለት መጽሐፍት ከዳር እስከ ዳር አንብቤ ጨረስኩ ወደ ቀጣዩ ደረጃ ለመሸጋገር ዝግጁ ሆንኩ ሁቱትሲ ራሴን አንግሊዝኛ መጻፍ ለማስተማር ከቄሱ ብዕርና ወረቀት ተውሼ ደብዳቤ ማርቀቅ ጀመርኩ ገና በሕይወት ለሌለ ግን በልቤ ሙሉ ለተማመንኩበት ሰው መጻፍ ጀመርኩ ለአዳኛችን ከጭፍጨፋው እንደምንተርፍ በጣም ስለተማመንኩና የወደፊቱን የመገናኘት ተስፋቸንንም ይበልጥ አውን ለማድረግ ለምናባዊ ጀግናዬ ሁሉንም ገጽታዎችና መገለጫዎች ሰጠሁት ትንሽ ሪዝ ያለችውና በጎልዳፋ የእንግሊዝኛ ቅላጹ የሚናገር ረጅም ጥቁር የተመድ ወታደር አድርጌ ሣልኩት ንጹሕና የተተኮሰ ሰማያዊ የደንብ ልብስና ወደ ቀኝ ጆሮው ወረድ ያለች ሰማያዊ ኮፍያ ለብሷል ደግነት የሚንጸባረቅበት ግልጽ ፊት አውነተኛ ፈገግታ ብሎም የችግራችንን ታሪከ የሚገልጸውን ደብዳቤዬን ሲያነብ የሃዘኔታ እንባ የሚሞላባቸው ብሩህ ቡናማ ዓይኖች ነበሩት ስለ አርሱ የነበረኝ ምስል ለገዳዮቹ ቀርጩው የነበረው ተቃራኒ ነው ያን ደብዳቤ መጻፌ ስለ ሕይወት የነበረኝን አዲስ አስተያየት ለማጎልበት ወሳኝ ምዕራፍ ነው በአአምሮዬ አዳፔን ደግና አሳቢ እንደሆነ አድርጌ ሣልኩት ምከንያቱም እኛን አንዲያድነን የፈለኩት ሰው ያን ዓይነት ስለነበረ ነው አንድ ሰው አንድ ጊዜ ወደፊት እንዲከሰት የምፈልገውን ነገር በአአምሮዬ መሳል ወሳኝ እንደሆነ ነግሮኛል እንግዲህ ይመስገነው የዚያ ፍልስፍና ጽኑ አማኝ ሆኛለሁ እግዚአብሔር ዘሩን በአእምሮዬ ዘርቶታል እንግሊዝኛ አንድማር ነግሮኛል ያ ልምምድም በዘር ፍጅቱ ማግስት የተደላደለና የሚያስደስት ሕይወት እንደሚጠብቀኝ ያሳየኝ ይዚል እምነቱ ካለኝ ይህንንም አምነት በሙሉ ልቤና በቅን መሻት ከሣልኩት ያለምኩት ነገር አምላከ ለኔ ትከከል ነው ብሎ ያሰበልኝ ከሆነ እንደሚከሰትልኝ አውቃለሁ ዕጣ ፈንታዬን ማለምና መሳል እንደምችል የተገለጸልኝ ያኔ ነው የፈለግሁትን ለማግኘት ሁልጊዜ አንደማልም ለራሴ ቃል ገባሁ እናም ፍቅር ጤናና ሰላምን ስለመሳሰሉት በጎ ነገሮች ብቻ አልማለሁ ምከንያቱም አምላከ ለሁሉም ልጆቹ እንዲሆን የሜፈልገው ያ ስለሆነ ነው በሰኔ መጀመሪያ ካለፈው ሕይወቴ ጋር ፊት ለፊት ተገናኘሁ የወንድ ጓደኛዬ ዮሃንስና እኔ ለሁለት ዓመታት በቁም ነገር የምንፈላለግ ኮበሌዎች ሆነናል ትምህርቴን ስጨርስ እንደምንጋባ ሳይቀር አውርተናል ምንም እንኳን ከትንሣኤ በፊት ተጣልተን የነበረ ቢሆንም ቤተሰቦቻችንን በወጉ ለማሰተዋወቅ ያዘጋጀነውን የቀለበት ሥነ ሥርዓት በመሠረዝ አሳፍሮኛል አሁንም ቢሆን መታረቅ እንደምንችል አስባለሁ ግድያው ከጀመረ ወዲህ ተገናኝተን አናውቅም ነገር ግን በመታጠቢያ ቤቱ በነበረኝ ጊዜ ስለ እርሱ አስባለሁ ደኅና እንዲሆንና ከፉ ሳይነካው አንዲቆይ በመጸለይ ሁቱ ስለሆነ ከችግር እንደሚድንና በገጠርም እንደፈለገ ለመንቀሳቀስ ነጻ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ አንደሚሆን አውቃለሁ ብዙ ጊዜ የት ገባች ብሎ እንደሚፈልገኝ አስቤያለሁ እነዚያና ሌሎችም ጥቂት ጥያቄዎች ባልጠበቅሁት ሁኔታ ተመለሱልኝ አንድ ቀን ረፋድ ላይ ውጪ ላይ ትልቅ ጩኸት ሰማን እኔም ወዲያውኑ ሌሎች የአሰሳ ዘመቻ አድራጊዎች ሊያድኑን እንደደረሱ ገመትኩ ወዲያውኑ ግን በፍጥነት ይህ ጩኸት ሌላ ነገር እንደነበር አወቅሁ ከፉ የግድያ መዝሙሮችን ወይንም የተለመደውን ማስፈራሪያና የንዴት ጩኸት አልሰማንም እንዲያውም በድምጾቻቸው ላይ ደስታ ይነበባል ጮቤ ይረግጡም ገቡ ሰዎች ወደ ቤቱ በመጡ ቁጥር ልቤ ይፈራ የነበረ ቢሆንም በዚህን ሰዓት ግን መደሰትና መፍነከነክከ መጣ በነባር ጓደኛሞች የመልሶ መገናኘትና የአንኳን ደኅና መጣችሁ ድምጾች መካከል የዮሃንስን ሣቅ ሰማሁና ሳግ ተናነቀኝ ከኪጋሊ ተነሥቶ ከቄስ ሙሪንዚ ብዙ ዘመዶች ጋር መጥቶ ኖሯል እንደ ሌሎች በሺዎች የሚቆጠሩ ሁቱዎች ሁሉ የአማጽያኑ ወታደሮች ወደ ከተማዋ በተጠጉ ቁጥር ዋና ከተማዋን ለቀው አየወጡ ኖሯል የበቀል ግድያዎችን በመፍራት ቤቶቻቸውን ጥለው ምንም ውጊያ ወዳልነበረበት ወደ ደቡብ አምርተዋል ዮሃንስን ጨምሮ ቢያንስ የሚሆኑ የቄሱ ዘመዶች ጦርነቱ አስኪያልፍ በሚል ተስፋ በኛ መንደር ለመስፈር አቅደው ነው የመጡት የወንድ ጓደኛዬ በሕይወት በጤናና በሰከነ መንፈስ መኖሩን በማወቄ ተደሰትኩ በቅርቡ ዓይን ለዓይን እንደምንተያይ ማሰቡ ያስደስታል ቀኑን ሙሉ የኔን በቤቱ ውስጥ መደበቅ ያውቅ እንደሆነ ሳስብ ቆየሁ ማታ በጣም ከመሸ በኋላ በግቢው ያለው ሁሉም ሰው ሲተኛ ቄሱ ዮሃንስን ወደ መታጠቢያ ቤቱ አመጡት ስላየሁት በጣም ደስ ስላለኝ ለተወሰኑ ደቂቃዎች በአርግጥ የት እንዳለሁ ረሳሁ በጣም ጥብቅ አድርጌ ስላቀፍኩትም ራሴን ልስት ምንም አልቀረኝም በመታጠቢያ ቤቱ ለሳምንታት በሹከሹከታና በምልከት ቋንቋ ከተግባባን በኋላ እንዴት እንደናፈቀኝና እንደጸለይኩለት ለመንገር ድምጹን ማውጣት ቸገረኝ ዮሃንስ ወዲያውኑ ወደ ኋላ ተራምዶ ላይ ታች አየኝና አንዴት ነው የመነመንሽው ኢማኪዩሌ ሳቀፍሽ እኮ ልከ አንድ እቅፍ አጥንት ያቀፍኩ ነው የመሰለኝዕ አየሣቅሁና እያለቀስኩ አየሁት በተናገረው ነገር ግን ተደናገጥኩ ተገረምኩም እንደሚወደኝ ይነግረኛል ወይንም ቢያንስ እኔን በሕይወት ስላገኘኝ አንዴት እንደተደሰተ ይናገራል ብዬ ተስፋ አድርጌ ነበር ሁቱትሲ አንግዲህ ያ ግሩም ሰውነትሽ ከድቶሻል» ሲል ቀጠለ ግን አሁንም ታምሪያለሽ። ከሬድዮ ዘገባዎች አንደተረዳሁት ፈረንሳውያኑን ሄደንም አንዳናገኛቸው አሁንም አኛ ካለንበት በጣም ሩቅ ናቸው ጦርነቱም ገና ስላልተጠናቀቀ በሺህዎች የሚቆጠሩ የታጠቁ ገዳዮች ቱትሲዎችን ፍለጋ ገጠሩን በማሰስ ላይ ናቸው ማድረግ ያለብን ነገር ግን ለኔ ግልጽ ነው ቄስ ሙሪንዚ ትርፍራፊ ምግብ ይዘውልን ሲመጡ ያንን ሐሳቤን ሰነዘርኩ «ሄደን ከፈረንሳውያኑ ወታደሮች ጋር ብንቆይ ይሻለን ይመስለኛል» ስል ነገርኳቸው ያ መጥፎ ሐሳብ ነው ኢማኪዩሌ ቱትሲዎችን ሊያግዙ መጡ ብለሽ ማመን የለብሸም እንዳዩዋችሁ ይገድሏችኋል አሉ እጃቸውን በማወናጨፍ ሐሳቤን አጣጥለው ችግር የለውም መምሬ ለእነዚህ የኢንተርሃምዌ ገዳዮች እኔን የመግደልን አርካታ አንዲያገኙ ከማደርግ ይልቅ በውጪ ወታደር በፍጥነት በጥይት ብረሸን ይሻለኛል በአሠቃዮቻችን ተዋርዶ ከመሞት በፈረንሳዮች አጅ በንጽሕና መሞት ይሻላል» ቄሱ ባልኩት ነገር የተደናገጡ ይመስላሉ አኔና ሌሎቹ ሴቶች በመታጠቢያ ቤቱ ሆነን ቀን እስኪወጣ መጠባበቅ እንደሚኖርብን ነገሩኝ ከዚያ በኋላ ግን ሌሎቹ ሰባት ሴቶች ወደኔ አየጠቆሙና ራሳቸውን በጣም እየነቀነቁ በሃሳቤ መስማማታቸውን ቄሱ ተገነዘቡ ሴቶቹ በመስማማት ራሳቸውን እየነቀነቁ ሳሉ «ከፈረንሳውያን ጋር በስደተኛ ምሸግ መኖሩ ወደ ጫካ ሄዶ አባሺ ከማግባት ይሻለኛል ስል ተጨማሪ ሐሳብ ሰነዘርኩ «ፈረንሳውያኑ ያድኑናል ወይም ይገድሉናል ቄሱ የፈለገው ቢመጣ ግን እንደሚመስለኝ ከነሱ ጋር ዕድላችንን ብንሞከር ጥሩ ነው ረጅም የእፎይታ ትንፋሽ ተንፍሰው ትከሻቸውን ነቀነቁ በጥያቄያችን በአርግጥ አፎይታ ተሰምቷቸዋል ሰውዬው ጦርነቱ ሲጀምር ከነበረው በላይ አሁን ብዙ ሰው ተጨምሮባቸዋል በመሆኑም ለእኛ ከለላ መስጠታቸው ቋሚ የሆነ ፈታኝ ጭንቀት አስከትሎባቸዋል ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ሁላችሁም የምትፈልጉት ወደ ፈረንሳውያኑ መሄድ ከሆነ የት እንዳሉ አጣራና እናንተን ወደዚያ መውሰዱ የሚቻል መሆኑን አየዋለሁ ሲሉ በመጨረሻ ተስማሙ «ግን ብዙም ተስፋ አታድርጉ አሁንም ቢሆን ውጪ ላይ እጅግ አስቸጋሪ ነው በመንገድ ላይ የታየ ቱትሲ ወዲያውኑ ይገደላል ቄስ ሙሪንዚ ተጨነቁ በትንሺ መታጠቢያ ቤት ለሦስት ወራት ያህል መጨናነቃችን አዕምሯችንን አንዳያበላሸው ፈርተው ሊያነቃቁን ፈልገው ኖሯል አንድ ምሽትም ስለ ፈረንሳይ ወታደሮች ወሬ ስንጠባበቅ ድንገተኛ ግብዣ ይዘውልን መጡ ከቆለፉብን ጊዜ ጀምረው ለመጀመሪያ ጊዜ በዋናው ቤታቸው ጋበዙን የተንቀሳቃሽ ምስል ትዕይንት እንጂ የተለየ ግብዣ አይደለም በደረቅ ውድቅት በቤቱ የነበረው ሰው ሁሉ እንደተኛ ቄሱ ምትሃተመስኮትና የትዕይንቱን ማጫወቻ መሣሪያ ወዳስቀመጡበት ባዶ መኝታ ከፍል ወሰዱን ለወራት ከተቀመጥን በኋላ እግሮቻችን ስለተልፈሰፈሱ ግንቡ ላይ እንወድቅ ጀመር ታዲያ ቢሆንም ቄሱ ካለንበት ስፍራ ትንሸ ለየት ያለ ቦታ ላይ ስላመጡን አመሰገንኳቸው አየተንሾካሾክንም ፈገግ አልን ቄሱ ሰው እንዳይሰማን ስለፈሩ ትዕይንቱን ያሳዩን ድምጹን አጥፍተው ነው ዕድለኝነታችን ደግሞ በዚያን ወቅት ጥሩ ከንፈር አንባቢዎች ስለወጣን መላውን ምስል ለመረዳት ምንም ችግር አልገጠመንም የምስሱን ስም ብረሳውም ታሪኩን ግን በግልጽ አስታውሰዋለሁ በአንድ በትምህርት የገፉ ሃኪሞች በሌሉበት የበረሃ መንደር ስለምትኖርና የሰዎችን ሕይወት ለማዳን ያለፍቃድ የሕከምና አገልግሎት ስለምትሰጥ መለስተኛ ሐኪም ነው በዚህ መልካም ሥራዋ ውንጀላ ቢደርስባትም በመጨረሻ ግን ትክከለኝነቷ ተረጋገጠላት ባለድልና ታዋቂም ሆነች ታሪኩ ያነሳሳል በጣም የማስታውሰው ግን አንድ ወጣት ልጅ ቢሽከሊሊቱን በጫካ ውስጥ እየጋለበና እየዘፈነ የሚሄድበትን ትዕይንት ነው ይህን ሳይ መጀመሪያ የተሰማኝ የያገባኛል ስሜት ነው የተጨነቅሁት ልጁ በገዳዮቹ ታይቶ እንዳይገደል ነው ስለሆነም እንዲደበቅ ጮኬ ልነግረው ፈለግሁ ከዚያም እውነተኛ ድርጊት አለመሆኑንና በሩዋንዳም ያልተከሰተ መሆኑን አስታወስኩ ቱትሲ መሆን በሞት የሚያስቀጣ ወንጀል ያልሆነባቸው ሀገራት በዓለማችን አንዳሉ ረስቼው ኖሯል ልጁ ደኅና መሆኑን ካወቅሁ በኋላ በመስኮቱ ዘልዬ ገብቼ አብሬው መሆንን ፈለግሁ ወደ ሳሩ ሮጩ ገብቼ ግሩም መዝሙር ዘምሬ አምላኬን ላስደስት ፈለግሁ። እንሂድ እንጂ በአስቸኳይ መሄድ አለብንኔ ሲሉ የመጀመሪያዋን የነጻነት መጠጥ እንደተጎነጨሁ ቄስ ሙሪንዚ ትዕግሥት አጥተው ሾር ብዬ እንድሄድ ተናገሩ ቄሱ ከሌሎቹ ሴቶችና ወደ ፈረንሳዮች ምሽግ አብሮን ሊሄድ ከተነሣው ከዮሃንስ ጋር በሩ ጋ ይጠብቁናል ዮሃንስ በጣም አረፈደ አንጂ መባነኑና እፊት እፊት ማለቱ ባልከፋ በዚህ ጊዜ ከዘር ጭፍጨፋው መትረፌንም ሆነ ንጋትን አንደገና ለማየት መቻሌን አላወቅሁም የግንኙነታችንም መሞት አልታወቀኝ ቄሱ በራቸውን ሲከፍቱት ከቤት ወንድ ልጆቻቸው ከሴምቤባ በስተቀር ጦሮች ቢላዎችና ቀስቶች ይዘው ወጡ ዙሪያችንን በሚገባ ከበው በሩን አስወጡን ከጠርጣራ ወንድ የቤት ሠራተኞቻቸውና ክፉ ጎረቤቶቻቸው አደገኛ ዓይኖች ከለሉን ከዚያም ወደ ውጪ ወጣንና ወደ መታጠቢያ ቤቱ ከሦስት ወራት በፊት ባመጣኝ በአቧራማው የእግር መንገድ በፍጥነት ተራመድን ዓይኖቼ ጨለማውን እየተላመዱት ሲሄዱም ቄስ ሙሪንዚም ሆኑ ዮሃንስ አንደታጠቁ አየሁ ዮሃንስ ረጅም ጦር የያዘ ሲሆን ቄሱ በበኩላቸው ጠመንጃቸውን በትከሻቸው አንግተዋል የገዳዮች ቡድን መንገዳችን ላይ ቢያጋጥመን ምን ሊያደርጉ አንደሚችሉ አሰብኩ ሰዎች በመንገዱ ሌላኛው አቅጣጫ ከጨለማው ውስጥ ብቅ ሲሉ በድንገት አየናቸው ምን አልባትም የሚሆኑ ኢንተርሃምዌዎች በሁለት መስመሮች በሰልፍ ይመጣሉ አስፈሪ የደንብ ልብሶቻቸውን ያልለበሱ ቢሆንም ቅሉ ትዕይንቱ ያስበረግጋል እስካፍንጫቸው ታጥቀው በፍጥነት ይጓዛሉ ገጀራዎችን ጠመንጃዎችን ቦንቦችን ጦሮችንና ረጃጅም ማረጃ ቢላዎቻቸውን ይዘው ወደ እኛ በመጠጋት ላይ ናቸው አንደኛው እንዲያውም ቀስት ይዘል በአጠገባቸው በጣም ተጠግተን ስለሄድን አንዲያውም የሰውነታቸውን ጠረንና ከትንፋሻቸው የሚመጣውን የሚተናፈግ አልኮል ሳይቀር ማሸተት ችያለሁ በሚገርም ሁኔታ በመታጠቢያ ቤቱ ከእነርሱ ተደብቄ ከነበርኩበት ጊዜ ይልቅ በአጠገባቸው ሳልፍ በአንጻራዊነት ፍርሃቴ ቀንሷል በዚህም ጊዜ አግዚአብሔርን በደኅና አንዲያቆየንና ፍራቻዬን እንዲያረግብልኝ ለመንኩት ሁቱትሲ ሌሎቹ ሴቶችና አኔ ኢንተርሃምዌዎቹ ሴቶች መሆናችንን እንዳይለዩ በማለት በቡድን አጀባችን መካከል ራሳችንን ዝቅ አደረግን ያለ ምንም ችግርም አለፍን እንዲያውም የተወሰኑት ገዳዮች ሰላምታ አቀረቡልን ሲያልፉም ለዮሃንስና ለቄሱ መልካም ዕድል ተመኙላቸው አንድም እኛን ሌሊት ድረስ ቆይተን እያደንን ያለን ገዳዮች አድርገው አስበውናል አለያም አምላከ ዓይናቸውን አሳውሯቸዋል ሁለቱም ምከንያት እንደሆነ አሰብኩ በተጨማሪም አሁን ባለው የዘር ፍጅቱ ደረጃ ይህን ያህል ቁጥር ያላቸው ቱትሲዎች በአንድ ቦታ በሕይወት ይኖራሉ ብለው አልጠበቁም ወይንም አላመነም በየመንገዱ አስከሬኖች ስለወደቁ እንደዚያ ብለው ለማመን ጥሩ ምከንያት ነበራቸው አምላከ ለጸሎቴ ምላሽ ሰጠኝ ለገዳዮቹ ያለኝንም ፍራቻ አሽቀንጥሮ ጣለልኻኝ ግን ከሁኔታው ሳየው ጌታ ለቄስ ሙሪንዚና ለዮሃንስ ተመሳሳይ በረከት ያጋራቸው አይመስልም ኢንተርሃምዌዎችን በማግኘታችን ሁለቱም ተደናግጠዋል ዮሃንስና ቄስ ሙሪንዚ ገዳዮቹ ከአይታችን አንደተሰወሩ የገቡበትን ጣጣ እንደገና አጤኑት ቄሱ አእናንተ ሴቶች ከዚህ በኋላ ብቻቸሁን ሂዱ አሉን «ፈረንሳውያኑ ከዚህ ቅርብ ናቸው ሂዱ ቀጥሉ ከአይታችን አስከትሰወሩ እናያችኋለን ቄሱና እኔ በፍጥነት ሰላምታ ከተለዋወጥን በኋላ አእርሳቸው ወንዶች ልጆቻቸውና ዮሃንስ ከመንገዱ ወደ ጥሻ ውስጥ ለመደበቅ በችኮላ ሄዱ ያኔ ሌሎቹ ሴቶችና እኔ ሙሉ በሙሉ ግልጽ ቦታ ላይ ስለሆንን የምናባከነው ምንም ዓይነት ጊዜ አልነበረንም የፈረንሳውያኑ ምሽግ እርምጃዎች ገደማ ይርቃል ስለሆነም አግሮቻችን በቻሉት መጠን በፍጥነት ተጓዝን የተተወ የወንጌላውያን ትምህርት ቤት ግቢ ውስጥ በተቋቋመው ምሸግ ጋ ስንደርስ ልቤ ድው ድው ይል ጀመር የተቀረው ቡድን ከዋናው በር ፊት ለፊት በጣም ፈርቶ ተመስጎ ሳለ አኔ በቻልኩት መጠን በሩን እደበድብና በጣም ጮኬ «አባካችሁ አርዱን። አነዚህ ቱትሲ አባቦች ኪጋሊ ላይ እየገደሉን ነው ማለፍ ትቸላለህ ቀጥል» ተባለ ነጂው ተሸከርካሪውን አንደገና ኮርኩሮት ወደፊት አቀናን እንደገናም መንገዳችንን ጀመርገን እኛን ከኬላው ለማሳለፍ ነጂው የሰጠውን ብልጠት የተሞላበት መልስ አደነቅሁ ኪጋሊ በአማጽያኑ ቁጥጥር ስር ስለዋለች በአሥር ሺህዎች የሚቆጠሩ ሁቱዎች ከዚያ ወደ ደቡብ ይገሰግሳሉ አጋጣሚው ደግሞ አብዛኞቹ ስደተኞቹ ወደ እኛ ከፍለ ሀገር ወደ ኪቡዬ የሚመጡት አንድም ለመስፈር አለያም ኪሹ ሐይቅ ወርደው ወደ ዛየር ለመሻገር ነው ብዙ ከጦርነቱ ለማምለጥ አየሞከሩ ያሉ ሁቱ ቤተሰቦች አሉ ግን ብዙ አዳዲስ ኢንተርሃምዌ ገዳዮችም በየስፍራው ተሠራጭተዋል በቀጣዩ ኬላ ገዳዮቹ ወዲያውኑ አሳለፉን «ፈረንሳዮች የኛው ናቸው ሂዱ አሳልፋቸውኔ አለ አንደኛው በቀጣዮቹም አምስት ኬላዎች የሆነው እንደዚያው ነው ሌሊቱን ስንሄድ አድረን ነጋብን ነጂው መሄዱን ቀጥሎ ወደ አዲስ ሀገር ቢወስደን ተመሃሁ ነፍሴ ከሩዋንዳ ወደ ሌላ ዓለም ለመብረር ፈለገች መቼ ወይንም የት አንደሚጀምር ባላውቅም አምላክከ አዲስ ሕይወት እያመቻቸልኝ እንደሆነ አምኛለሁ ከሰላሳ ደቂቃ በኋላ ተሸከርካሪው ከዋነኛው ምሽግ ሲደርስ ወዲያውኑ ተበሳጨሁ አዎን ነጻ ወጥተናል ግን አሁንም በሩዋንዳ መካከል ነበርኩ ገና በሸብሩ እምብርት ከተሸከርካሪው ስወርድ ለመጀመሪያ ጊዜ ያየሁት ነገር የፈራረሱ የትምህርት ቤት ከፍሎችን ነው በበሩ ላይ የተሰቀለው የዕንጨት ማስታወቂያ ረዊምሂቷ የሚል ቃል እንደነገሩ ተጽፎበታል በዚህም ምከንያት እናቴ የማስተማር ሥራዋን ወደጀመረችበት ትምህርት ቤት አንደመጣሁ ገባኝ በሰቆቃ ተሞላሁ በመሆኑም ከከፍሎቹ ሄድ ብዬ ከእግዚአብሔር ጋር ፈጠን ያለ ወግ መጀመር አለብኝ «አምላከ ግን ለምን አዚህ አመጣኸኝ ለቤተሰቤ ላለቅስ እንደሚገባኝ አውቃለሁ ግን አሁን አልችልም እባከህ ለመትረፍ የሚያስፈልገኝን ጥንካሬ ስጠኝና ባይሆን ሐዘኑን በኋላ ልዘን ከተወሰኑ ደቂቃዎች በኋላ በትምህርት ቤቱ ግቢ ገብቼ ፈገግ ለማለት ጥንካሬውን አገኘሁ እናቴ ለረጅሙ ባለ አንድ ከፍሉና አቧራማ ወለሉ መማሪያ ከፍል የነበራትን ፍቅር አስታወስኩ ቁምነገሩ በዚህ ትምህርት ቤት የምንማረው ነው እንጂ ትምህርት ቤቱ ምን ይመስላል የሚለው አይደለም ትል ነበር ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ በመንጋት ላይ ስለሆነና የማለዳዋም ጸሐይ በትምህርት ቤቱ ግቢ ስለወጣች አብረውኝ ያሉትን ሰዎች ለመጀመሪያ ጊዜ በደንብ ማየት ቻልኩ ሌሎች የሚሆኑ ቱትሲዎችም በመዘዋወር ላይ ስለሆኑ ድንገት ሴቶቹና እኔ ምን ያህል አንደተባረከን ገባኝ እነዚህ ምስኪን ነፍሶች ላለፉት ሦስት ወራት በጫካ ውስጥ በየጉድጓዱ እየተኙ ሣርና ቅጠል እየበሉ ነው የቆዩት ፀሐይዋ በጣም ስለከረረች ዓይኖቼን መከላከል አለብኝ ከልዬም ሳለ የማውቃትን ሰው ፊት በጣቶቹ ጥላ አየሁት «ኢስፔራንስ። አለችና ዝግ ብላ በትምህርት ቤቱ ግቢ እህቷ ዣኔትና ሦስቱ ያከስቶቼ ልጆች ሁሉም ወጣቶችና በአሥራዎቹ ፅድሜ ላይ ያሉ ናቸው ወደተቀመጡበት ወሰደችኝ ከእነርሱ አሥር እርምጃ ያህል ርቄ ቆሜ ከፊት ለፊቴ ያለውን ስሜትን የሚኮረኩር ትዕይንት ስመለከት ቆየሁ ፊቶቻቸው በነፍሳት ንድፊያ አባብጠው ከንፈሮቻቸው ተሰነጣጥቀውና ደምተው ሰውነታቸው በእከከና በመግል ተሞልቷል አካላቸው እዚህም አዚያም ተቆራርጧል ለሳምንታት መመረዙ ወይንም ማመርቀዙ ያስታውቃል ከቆምኩበት ሕመማቸው ሸተተኝ ጠንቃቃ ቁስል ተንከባካቢዋና መምህርቷ አከስቴ ዣኔት በንጽሕና ላይ እጅግ ትጉህ ስለነበረች እንግዶች አቤቷ ሲመጡ ልጆቿን ሰላም ከማለታቸው በፊት አጃቸውን እንዲታጠቡ ታዝ ነበር አሁን ግን ከነልጆቿ እንደ ኋላቀር ህዝቦች ሁሉ ልብሳቸው አላልቆና መቀመጫቸው ወጥቶ እየታየ አቧራ ላይ ተቀምጠዋል በጉልበቴ አረፍ ብዬ ዣንን ለማቀፍ ሞከርኩ አርሷ ግን ከኔ ርቃ እንባዋን ለመደበቅ ሞከረች «አይ ኢማኪዩሌ ማሪኝ ፈርቼ ነው ዓይኖቼን ውሃ ሲያደርጋቸው ታወቀኝ እናቴ በእንባዋ ተሸማቃ በተመሳሳይ ሁኔታ ላይ ልትል የምትችለው የነበረው በአርግጥ ይህንኑ መሆኑን አስቤ ፈገግ አልኩ «ዣን ስላገኘሁሽ በጣም ደስተኛ ነኝ ቀስ ብዬ አቀፍኳትና ልጃገረዶቹንም እያንዳንዳቸውን ሳምኳቸው ዓይኖቻቸው እንደገና ያንጸባርቁ ጀመር ፈገግታቸውም እየተመለሰ ሄደ ሁቱትሲ አምላከን ሕመማቸውን እንዲያድንላቸው ጠይቄ ራሴም ሰውነታቸውን ለማዳን የምችለውን ሁሉ አንደማደርግ ቃል ገብቼ ስለሁላቸውም ጸጥ ብዬ ጸሎት አደረስኩ አብሬያቸው ቁጭ ብዬ አሳዛኝ ወሬ ጀመርን እርስ በርሳችን በቤተሰባችን ማን አንደተገደለና እያንዳንዳቸን ያለፍንበትን ውጣ ውረድ አወሳን ዣኔት ሦስት ልጆቿንና ባሏን አጥታለች የኢስፔራንስ ቤተሰብ በሙሉ ተገድሷል ደጋጎቹ አያቶቼም ተገድለዋል ቢያንስ ሰባቶቹ አጎቶቼም ዕጣቸው ያው ሆኗል ወዲያውኑ ሁላችንም እናለቅስ ገባን እንባችን ያቆም መሆኑንም ተጠራጠርኩ ለአንድ ሰዓት ገደማ ካወራን በኋላ ኢስፔራንስ ደብዳቤ ሰጠችኝ ያን ሁሉ ጊዜ በጫካው ስትቆይ እንዴት እንዳቆየችው ሊገባኝ አልቻለም «ዳማሲን በተደበቅሁበት አግኝቶኝ ይህን ደብዳቤ አደራ ሰጥቶኝ ነው» አለች «ወደ ዛየር እየሄደ ነገር ግን አልተሳካለትም ደብዳቤውን ከእጄ ወስጄ እንባ አርጥቦት የደረቀውን ማሸጊያውን አየሁት ከአከስቶቼሄና ከልጆቻቸውም ሸሸሁ ከማንም ሰው ጋር አብሮ መሆንን አልቋቋመውም የወንድሜን ስም መስማቱ በራሱ ለመሸበር በቂዬ ነው አና አሁን ከጻፈልኝ ቃላት ሁሉ የመጨረሻዎቹን ይዣለሁ አነርሱን ማንበቡም ላንዴና ለመጨረሻ ጊዜ እኔን ሲያናግረኝ እንደመስማት ነው ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ምዕራፍ ከዳማሲን የተላከ ደብዳቤ ከትምህርት ቤቱ በስተጀርባ ብቻዬን ሆፔ የዳማሲንን ደብዳቤ ከፈትኩት ለማንበብ የሚያስቸግረውን የእጅ ጽሑፉን አንዳየሁ በትምህርት ቤት አንዳለን የጻፈልኝን ደብዳቤዎች ሁሉ አስታውሼ ልቤ ታመመጉ ፈጽሞ ግለጽ ስሜት የማይንጸባረቅባቸው ግን ሁሌ በፍቅርና በደግነት በማበረታቻና አድናቆት በግሩም ምከርና ረጋ ያለ ተግሳጽ ስለ ወዳጆቻችን በሚያወሱ ወሬዎችና በብዙ ቀልዶች የተሞሱ ደብዳቤዎቹ ትውስ አሉኝ ጀርባዬን በትምህርት ቤቱ ከፍል ግድግዳ ላይ አስደግፌ ተቀምጩ አነብ ጀመር ግንቦት ውድ አባባ እማማ ቪያኒ እና ኢማኪዩሌ ሁላችንም ከተለያየን አንድ ወር ገደማ ሆነን ይሄው የቅዝት ኑሮ እየኖርን ነው ሁናቴዎች ከሚያሳዩት ነገር ባሻገር አንድ ዘውግ ሌላውን ፈጽሞ የሚያጠፋው የአግዚአብሔር ፍቃድ ሲሆን ብቻ ይሆናል ብዬ አምናለሁ ምናልባት የእኛ ሕይወት ለሩዋንዳ ድኅነት እንዲከፈል ግድ ብሎ ሊሆን ይችላል ስለ አንድ ነገር አርግጠኛ ነኝ እንደገና እንደምንገናኝ በአአምሮዬ ቅንጣት ታከል ጥርጣሬ የለም ከሀገሪቱ ለመውጣት ልሞክር ነው ግን ይሳካልኝ አይሳካልኝ አላውቅም በመንገድ ላይ ከገደሉኝ ስለ እኔ አትጨነቁ በሚገባ ጸልያለሁ ለሞትም ተዘጋጅቻለሁ ከሩዋንዳ መውጣት ከቻልኩ ሰላም አንደተመለሰ ወዲያውኑ ሁላችሁንም አገኛችኋለሁጉ የደረሰብኝን ሁሉ ቦን ይነግራችኋል የዳማሲን ጓደኛ ቦን በሌላ ጊዜ አንደነገረኝ ወንድሜ ደብዳቤውን እየጻፈ ሳለ እዚህ ሐሳብ ላይ ሲደርስ ዳማሲን ብዕሩን ቁጭ አድርጎ ቀና ብሎ እያየው ቦን ወዳጄ አንደሆንከ አውቃለሁ ስሜቴም ሳይጎዳ እንዲቆይ ሞክረሃል አሁን ልትነግረኝ የሚገባህ ሰዓት ላይ ነን ከቤተሰቤ አባላት የተገደለ አለ እንዴ። በደኅና ሁናቴ ላይ እንዳለሽ እንድታውቂ እፈልጋለሁ እኔ እዚህ በሥራ ላይ እያለሁ አንዳች ጉዳት አይመጣብሽም» አለኝ በወገቡ ላይ ያገነደረውን ጠመንጃ መታ መታ እያደረገ «ላንቺ ከመከላከልም በላይ አደርግልሻለሁ የተወሰነ ፍትሕም እለግስሻለሁ አሁንም ይህ በኔና ባንቺ መካከል ይቅር እንጂ በቀል ከፈለግሽ ያንቺው ድርሻ ነው ይፈልጉሽ የነበሩትን ወይንም ወላጆችሽንና ወንድሞችሽን የገደሉትን ሁቱዎች ስሞች ብትሰጭኝ አስገድልልሻለሁ ያቀረበው ሐሳብ አስደነገጠኝ በመታጠቢያ ቤቱ በነበርኩባቸው የመጀመሪያ ቀናት ሰሞን የተመኘሁት ይህንኑ ነበር በኛ ሰዎች ላይ አየተፈጸሙ የነበሩትን ግድያዎች ቄሱ በነገሩን ጊዜ በቀልን በጽኑ በመፈለጌ ሁቱዎችን የምገድልበት ጠመንጃና መድፍ ቢኖረኝ ተመኝቼ ነበር ያ ግን ልቤን ለአግዚአብሔር ምኅረት ከመከፈቴና ከገዳዮቹ ጋር ሰላም ከመፍጠሬ በፊት ነው መኩንኑ ያቀረበልኝ ትክክለኛውን በቀል ነው በኔ ትዕዛዝ የሚገድሉ የሠለጠኑና የታጠቁ ወታደሮችን ማድረግ የሚጠበቅብኝ ብቸኛው ነገር አንድ ስም ሹከ ማለትና የቤተሰቤንና በሺዎች የሚቆጠሩትን በየጎዳናው እየበሰበሱ የነበሩትን ሰዎች ደም መበቀል ነው በቀሉ ከልቡ የመጣ ቢሆንም በመኩንኑ ድምጽ ውስጥ ዲያብሎስ ይሰማኛል በወቅቱ የምፈልገው ብቸኛ ነገር ሰላም ሆኖ ሳለ ይህ መኩንን በግድያ ቃል ኪዳኖች ይፈታተነኛል እጄን ወደ ኪሴ አስገብቼ በአባቴ መቁጠሪያ ጠቀለልኩት «ይህን አደርግልሻለሁ በማለትህ አመሰግናለሁ ሁቱትሲ «የምትፈልጊውን ሁቱ እገድልለሻለሁ ለመግደል በጣም ከመጓጓቱ የተነሣ ንግግሬን እንኳን አላስጨርስ አለኝ «በዚህ ምሽግ የምታውቂው ሁቱ ካለ ንገሪኝና እኔ ራሴ እገድለዋለሁ ሁሉንም እጠላቸዋለሁ» አዎን አነዚህ ገዳዮች አንጂ ሁቱዎች ሁሉ ከንቱ አይደሉም መኩንን ሆይ በዲያብሎስ ተታለዋል ከአምላክ ርቀው ሄደዋል እና ኢማኪዩሌ ሁቱዎች ከንቱ ናቸው እንደገና አቋረጠኝ «ያደረጉት ከንቱ ነው ይህ የጌታ ፈቃድ አሊያም የዲያብሎስ ሥራ እንደሆነ አትንገሪኝ የሁቱዎች ሥራ ነው አናም ብድራቸውን ያገታል ሐሳብሽን ከቀየርሽ አሳውቂኝ ለሌላ ሰው እኮ ልግደል አልልም ታውቂያለሽ አምላከ የመኩንኑን ልብ በምህረቱ እንዲነካ ጸልዬ ለገዳዮቹም እንደገና ገጀራዎቻቸውን እንዲጥሉና የእግዚአብሔርን ምኅረት አንዲለምኑ ጸለይኩ የመኩንኑ ንዴት በሩዋንዳ የጥላቻና ያለመተማመኑ ዑደት በቀላሉ እንደማይሰበር እንዳስብ አደረገኝ እንዲያውም ግድያው ካቆመም በኋላ በእርግጠኝነት የባሰ መራር ሁኔታ ሊኖር ይቸላል ወደ ባሰ ሽብር የሚፈነዳ መራርነት የእግዚአብሔር መለኮታዊ ምኅረት ብቻ ያንን አሁን ከመከሰት ያቆመው ይሆናል በምንም ዓይነት መንገድ አምላከ ቢያስቀምጠኝ ያንን ማየት እችላለሁ ሌሎች እንዲኖሩ ማድረግም የሕይወቴ ሥራ ዋነኛ ከፍል ይሆናል በቀጣዩ ቀን መኩንኑ ቃሉን መጠበቁን አሳየ ሁቱዎችን በእውነት ይጠላ ኖሯል አንድ እየደማ ያለና የዘር ጭፍጨፋ ተራፊ ነኝ የቆሰልኩትም ከቱትሲ አማጽያን ጎን ስዋጋ ነው የሚል ሰው ወደ ምሽጉ ገብቶ ይዘዋወራል መኩንኑ ግን ስላላመነው ወታደሮቹ አንበርከከውና ጠመንጃዎቻቸውን ራሱ ላይ ደግነው አንዲጠይቁት አደረገ መጀመሪያ ላይ ሲጠይቁት የኢንተርሃምዌ አባል መሆኑን ካደ ከብዙ ምርመራ በኋላ ግን ተስፋ ቆረጠና ተናዘዘ መኩንኑም ለወታደሮቹ ራሱን ሲነቀንቅላቸው ጎትተው ወሰዱት ከዚያ በኋላም በጭራሽ አላየነውም ከወታደሮቹ አንደኛው በሌላ ጊዜ ሰውዬው የኢንተርሃምዌ ሰላይ እንደሆነ ማመኑን ነገረኝ «ስለሱ አትጨነቂ ከአሁን በኋላ አያስቸግርሽም አለኝ ለአከስቶቼና ለልጆቻቸው በቻልኩት መጠን በቂ ምግብ መቅረቡን በማረጋገጥ መድኃኒት ከወታደሮቹ በማምጣትና ቁስላቸውን በማከም አንከብካቤ አደረኩላቸው አንዲያውም ምሸት ላይ እንዳይፈሩ በማሰብ በአቅራቢያቸው እተኛለሁ ሆኖም ግን የሚጠበቅብኝን ያህል ጊዜ ከእነርሱ ጋር አላሳለፍኩም በሕይወት በመቆየታቸውና ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ደኅና በመሆናቸው ደስተኛ ነኝ ያም ሆኖ ግን ላጣሁት ቤተሰብ ምትከ አይሆኑኝም አዲስ ሕይወት መጀመር እንዳለብኝ ተሰማኝ በመታጠቢያ ቤቱ አብሬያቸው ከነበርኩት ሴቶች ጋር እንኳን መግባባቱ ከበደኝ የምንኖረው በምሽጉ የተለየዩ ከፍሎች ተለያይተን ነው እናም አንዳችን ላንዳችን ፈገግታ ብናሳይም ብዙም አንነጋገርም በዚያች ጠባብ ስፍራ አብረን ለረጅም ጊዜ ብንቆይም እርስ በርሳችን በደንብ አልተዋወቅንም የዘወትር ተግባቦታችን በአጅ ምልከቶችና በከንፈር ንባብ ስለነበር ፍራቻን ሽብርንና ተስፋ መቁረጥን ያስተጋባል ምናልባት በመታጠቢያ ቤቱ ልናወራ ችለን ቢሆን ኖሮ ጥሩ ወዳጆች ልንሆን አንችል ነበር ሆኖም ግን ምሽጉ ውስጥ እርስ በርስ መተያየታችን ብዙ አሰቃቂ ትውስታዎቻችንን ይቀሰቅስብን ጀመር ለማናቸውም አዳዲስ ሰው ለመተዋወቅ በርካታ ዕድሎች አሉን ከጭፍጨፋው የተረፉ አዳዲስ የቱትሲ ስደተኞች በየቀኑ ይደርሱ ጀመር ብዙዎቹ የተወዛገቡ የተምታታባቸውና ኪንያሩዋንዳ ብቻ የሚናገሩ ናቸው አኔ ሁለት ቋንቋ ስለምናገር መኩንኑ ሁሉንም አዲስደራሽ ስደተኞች እንድመዘግብለት ጠየቀኝ እኔም ለማገዝ ደስተኛ ነኝ ዕድሜያቸውንና ስማቸውን አየመዘገብኩ ጉዳታቸውንና የሚያስፈልጋቸውን የሕከምና እርዳታ ለፈረንሳዮቹ ወታደሮች አሳውቃለሁ የግል ታሪካቸውንና ያለፉበትን ቸግር ሁሉ አጽፋለሁ በዚህ ሂደትም ብዙ አሰቃቂ ታሪኮችን ሰምቻለሁ ቢሆንም የተወሰኑ ዘላቂ ጓደኞችን አፍርቻለሁ አንድ አዲስ ጓደኛ የሆነቸኝ ፍሎረንስ ስትሆን በኔ ዕድሜ ያለች ማራኪና ሽቁጥቁጥ ስትል ፈገግታዋ የሚስብ ሴት ነበረች በገጀራ ዓይኖቿ መካከል መትተዋት በፊቷ ላይ ቁልቁል ከሜታየው ጉልህ ጠባሳ በቀር የግምጃ እራፊ ትመስላለች እንደ ሌሎቻችን ሁሉ አሰቃቂ የሆነውን ታሪኳን መዝግቤያለሁ ፍሎረንስ የመጣቸው ከኔ መንደር ብዙም ከማትርቅ ትንሽ ከተማ ነው ጭፍጨፋው ሲጀምር ቤተሰቧና ሦስት መቶ ጎረቤቶቿ ገዳዮቹ የቤተክርስቲያንን ቅድስና ያከብራሉ ብለው በማሰብ በአቅራቢያቸው ባለች ቤተከርስቲያን ከለላ ይጠይቃሉ ሆኖም ግን ቱትሲዎችን በአንድ ቤት ታጅበው ማግኘታቸው ለገዳዮቹ ነገሩን አቀለላቸው በቤተከርስትያኒቱ ውስጥ ባሉ አግዳሚ ወንበሮች መካከል እየተራመዱ ገጀራዎቻቸውን በመደዳ ግራና ቀኝ እየሰነዘሩ ሰዉን ተራ በተራ መመድመድ አልከበዳቸውም መሣሪያም ሆነ ራሳችንን የምንከላከልበት ምንም መንገድ አልነበረንም አለች ፍሎረንስ «የተወሰነ ልመናና ጩኸት ቢሰማም ብዙዎቻችን እዚያ ተቀምጠን የምንታረድበትን ተራ እንጠባበቅ ጀመር መገደል እንደሚገባን አንዳሰብን ነው የሆነው በአርግጥ አግባብ እንደሆነ ሁሉ ወደኔ ሲመጡ የማስታውሰው ብቸኛ ሁቱትሲ ነገር ገጀራ ወደ ፊቴ ሲሰነዘር ነው ከዚያም ወደ አስከሬን መጣያቸው ልጣል ተጭፔ በመወሰድ ላይ ሳለሁ ነቃሁ የፍሎሬንስ ጠባሳ ጥልቅ ቢሆንም ለሞት የሚያደርሳት ግን አልነበረም ሆኖም ገዳዮቹ በአንድ የጭነት ተሽከርካሪ ላይ ከሌሎች አስከሬኖች ጋር ይወረውሯታል ስትነቃ በወላጆቿ አስከሬን ላይ አንደሆነች ይገባታል እህቷም ከነሱ በላይ ታቃስታለቶ በእህቴ ደረት ላይ የተሰካ ጦር አየሁ ልትሞት ትንሽ ቢቀራትም ግን በማጓራት ላይ ነበረች ወደ እርሷ ለመቅረብ ስሞክር ከኛ ጋር ተሳፍረው ከነበሩት ገዳዮች አንዱ ስንቀሳቀስ አይቶ በቀስቱ ይጓጉጠኝ ጀመር እዚህ እዚህ እዚህ ጋ ወጋኝ» አለች ወደ ደረቷ ሆዷና ጭኖቿ እያመለከተች «ሲወጋኝ ምንም አልተንቀሳቀስኩም እንዲያውም አግዚአብሔር ሕመሜን አርቆ ሕይወቴን እንዲያተርፋት ነበር የጠየቅሁት ብዙ ስለደማሁ ገዳዩ የሞትኩ ሳይመስለው አይቀርም የጭነት ተሸከርካሪው ከአካንያሩ ወንዝ በላይ ባለ ኢንተርሃምዌዎች ብዙውን ጊዜ አስከሬን የሚጥሉበት ገደል አፋፍ ላይ ቆመ «ሁሉንም አስከሬኖች በገደሉ ቁልቁል ሲወረውሯቸው ወንዙ ውስጥ ያርፋሉ» ስትል ፍሎረንስ ቀጠለች «አግሮቼን ይዘው አየር ላይ ሲወረውሩኝ አስታውሳለሁ የወራጅ ውሃውም ድምፅ በርቀት ይሰማኛል ግን መውደቄን አላስታውስም በቀጣዩ ቀን ጠዋት ወንዙ ዳር ጭቃው ላይ ነቃሁ ወላጆቼ እህቴ ሁሉ ም እዚያ ወድቀዋል ነገር ግን ሁሉም ሞተዋል ገደሉን ሽቅብ ሳየው አንዴት አንደዳንኩ ሊገባኝ አልቻለም የተጣልንበት ጥልቀት ቢያንስ መቶ ሃያ ከንድ ይሆናል ማመን የምችለው አግዚአብሔር ለአንድ ዓላማ እንዳተረፈኝ ብቻ ነው ፍሎረንስ በወንዙ ዳር ለአንድ ቀን ከተኛቾ በኋላ ተነሥታ መሄድ ቻለቶች በአቅራቢያው ወዳለ የደግ ሁቱዎች ቤት የግዷን ሄደች አስገብተውና ቁስሏን ጠራርገው ደበቋት «ሕይወቴን ቢያድኑኝም ታዲያይ ስትል ቀጠለች «ልጃቸው በጠዋት ይወጣና የሚገደል ቱትሲ እስኪያጡ ድረስ ከኢንተርሃምዌዎች ጋር ሆኖ በከተማዬ ያሱ ቱትሲዎችን መግደሉን ቀጥሷል ከዚያ በኋላ ለኔ ምንም ስሜት የሚሰጠኝ ነገር ጠፋ ኢማኪዩሌ አህቴና ወላጆቼ ሲሞቱ ለምን የተረፍኩ ይመስልሻል። ፈረንሳውያኑ ምንም ወሬ አልነገሩንም የምናዳምጠው ሬድዮም የለገ ያሉን ብቸኞቹ የወሬ ምንጮች በአጅጉ ወደ ተጨናነቀው ምሽጋችን የሚመጡ አዳዲስ ገቢዎች ናቸው በሐምሌ መጨረሻ አካባቢ ቱትሲዎቹ የሩአግ አማጽያን በሰሜን ድል ማድረጋቸውን ሰማሁ በምሥራቅና በደቡብ ግን ጦርነቱ ቀጥሏል ፈረንሳውያኑ በበኩላቸው እኛ ያለንበትን ምዕራብ ሩዋንዳን የኪኩ ሐይቅን ዳርቻና የዛየርን ድንበር ጨምሮ ተቆጣጥረዋል ለእኛ ጥሩ ዜና ቢሆንም ሁኔታው አሁንም እጅግ አደገኛ ነው በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሁቱ ስደተኞች የኪኩ ሐይቅን ለመጠጋትና ወደ ዛየር ለማምለጥ በመሞከር ላይ ናቸው በየቀኑ አዳዲስ የተረፉ ቱትሲዎች በራችን ላይ ይመጣሉ ወደ ምሽጉ ከደረስኩ ጀምሮ በሦስት ሳምንታት ቁጥራችን ከተወሰኑ ደርዘኖች ወደ ገደማ አድጓል አኔም የስደተኞቹን ታሪከና የጤና ሁኔታ አጽፋለሁ ብዙዎቹ ስደተኞች አንድም አጅና እግሮቻቸውን አጥተዋል አለያም በሌሎች ዓይነት አሰቃቂ ግርፋቶች ሳቢያ ቋሚ አካላዊ ጉዳቶች ደርሰውባቸው በጽኑ ቆስለዋል ብዙውን ጊዜ ቁስሎቻቸው ከፉኛ የተመረዙ ስለሚሆኑ እንደማይድኑ አውቃለሁ እጅና እግሮቻቸውን ያላጡትም ቢሆኑ አብዛኛውን ጊዜ የሚመጡት የሚወዱትን በማጣት በሐዘንና በአዕምሯቸው በተቀረጸው ሽብር ምከንያት አብደውና ራሳቸውን ስተው ነው በምሽጉ ውስጥ ካስቸገሩኝ ነገሮች አንዱ የወላጅ አልባዎች ነገር ነው ለአብነት ዕድሜያቸው ሦስትና አራት ዓመት የነበረውን ከኪጋሊ ወደኛ የመጡትን ወንድማማቾች ፈጽሞ አልረሳቸውም ገዳዮቹ ሲደርሱ ወላጆቻቸው በቤታቸው ኮርኒስ ላይ ይደብቋቸዋል ወላጆቻቸው ሲገደሉ ልጆቹ ግን ከተወሰኑ ቀናት በኋላ በደግ ሁቱ ጎረቤቶቻቸው ተገኙ እነርሱም ወደ ደቡብ ጦርነቱን ለማምለጥ ሲመጡ ያመጧቸዋል ሰዎቹ ልጆቹን ለመውሰድ አዳጋች ወደሆነው ወደ ዛየር ሊሄዱ መሆኑን በመግለጽ ለፈረንሳውያን ወታደሮች ይሰጧቸዋል ወታደሮቹም በአንዳንድ ምከንያቶች ሰበብ የልጆቹንም ሆነ የጎረቤቶቻቸውን ስም አልጻፉም በተጨማሪም ሁለቱም ልጆች በምሸጋችን ሲደርሱ ከባድ ትኩሳት ይዚቸዋል በምሸጋቸን ውስጥ በጣም በዕድሜ ትንሾቹ ልጆች ምንም ሃይ ባይ ወላጅም ይሁን ዘመድ ስለሌላቸው ለጊዜው እኔው በማደጎ ተቀብዬ እንከባከባቸው ሁቱትሲ ገባሁ በፈረንሳዩ መኩንን አገዛ በመማሪያ ከፍሉ ውስጥ አልጋ ዘረጋሁላቸው ትኩሳታቸውን የሚቀንስ መድኃኒትም አገኘሁላቸው ሲናገሩ መስማቱ ልቤን ነካው የወላጆቻቸውን አስከሬኖች ቢያዩም የሞትን አይምሬነት ለመረዳት ግን ዕድሜያቸው አይፈቅድም ትልቀኛው ልጅ ታናሽ ወንድሙን ይንከባከባል አዲስ ለሚያገጂቸው ሰዎችም ትሁት እንዲሆን ያሳስበዋል ሦስት አመቱ የሆነው ልጅ ታላቅ ወንድሙን ፉሬንሦ ፉፍሬፀዕ የሚባሉትን ጣፋጭ ምግቦችና ለስላሳ መጠጥ አንዲያመጣለት ይጨቀጭቀዋል ታላቅየውም ሁልጊዜ በግሩም ትዕግሥት ይመልስለታል አቤታችን እንዳልሆንን አስታውስ እንጂ እዚህ ፍሬንች ፍራይስና ለስላሳ ልናገኝ አንቸልም እማማና አባባ መጥተው እስኪያገኙን መጠበቅ አለብን ከዚያ ይሰጡናል ማስቸገር የለብንም መባለግ አያስፈልግም ያለዚያ የባሰ ችግር ይደርስብናል ታናሽ ወንድሙ ሲያለቅስበት አታልቅስ አማማና አባባ ቶሎ ይመጣሉ ከዚያ ፍሬንች ፍራይስ እንዳሻህ ትበላለህ እንጠብቃቸው አማማና አባባ ሁሉንም ነገር ያስተካከሉልናል እነዚህ ልጆች በምንም ተዓምር ወላጆቻቸውን በድጋሚ አንደማያዩ አውቃለሁ ከሁኔታው መረዳት እንደሚቻለው ሁሉም ዘመዶቻቸው የሞቱ ሳይሆን አይቀርም የወደፊት ሕይወታቸው በሐዘን በመገፋትና የሚያስፈልጋቸውን በመነፈግ እንዳይሞላ ሠጋሁ ምሬትና ጥላቻ በቀላሉ ስር የሚሰዱበት ዓይነት ሕይወት በነዚያ ምስኪን ዓይኖች የጥላቻና ያለመተማመን ቀለበት ሲያደራ ይታየኛል ስለሆነም አግዚአብሔር ለምን አንዳዳነኝ የሚያመለከት ሌላ ምከንያት እያሳየኝ እንደሆነ አውቄያለሁ አንድ ቀን ስበረታና ዐቅም ሳገኝ በዘር ፍጅቱ ወላጆቻቸውን ያጡትን ልጆች ለማገዝ የምችለውን ሁሉ አንደማደርግ ቃል ገባሁ በሕይወታቸው ላይ ተስፋና ደስታን ለማምጣትና ቤተሰቦቻቸውንና የቤተሰብ ፍቅርን የነጠቃቸውን ጥላቻን እንዲርቁ ለማድረግ እሞከራለሁ በነሐሴ መጀመሪያ ላይ መኩንኑ ምሸጉ በጣም ስለሞላ አብዛኞቹን ስደተኞች ሊያጓጉዛቸው እንደሆነ ነገረኝ አዲሱ ምሸግ በኪቡዬ ከተማ ባለ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ግቢ ውስጥ ይሆናል ንጹሕ ውሃ የተሻለ ምግብና አልጋዎችም ይኖሩታል አንዲመቻቸው ብዬ «ወንዶቹ ልጆቼ መጀመሪያ አንዲዛወሩ አደረግሁ አከስቶቼና ልጆቻቸውም መሄዳቸውን አረጋገጥኩ አዎን አሁን ተሽሏቸዋል ግን የተሻለ ሰላም አንዲሰማቸው ከራሳቸው በላይ ጣራና በዙሪያቸው ግድግዳ ያስፈልጋቸዋል ሄጄ ሁሉንም ሰው ለመንከባከብ ባቅድም መኩንኑ ቀርቼ በምሽጉ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ባለው ሥራ አንዳግዝ ለመነኝ አሁንም ቢሆን አስተርጓሚ ያስፈልጋቸዋል በተጨማሪም አዳዲስ በሕይወት የተረፉ ሰዎችም መግባታቸውን ቀጥለዋል ያው ከቆየሽ ሕይወት ታድኛለሽ» ሲል ነገረኝ አንዴት አሻፈረኝ አለዋለሁ። ለኔ ረጅም ጊዜ ሆኖ ታየኝ የወታደሩን ዓይኖች ሳይ ሩዋንዳን ለቅቄ መሄድ እንዳለብኝ ገባኝ ሁቱትሲ ቢያንስ ለተወሰነ ጊዜ የዚህችን ሀገር ሰቆቃና ሥቃይ ትቼ መሄድ አለብኝ አግዚአብሔር ሌሎች ጉዳተኞች እንዲድኑ አግዝ ዘንድ ይህን አንዳደርግ አንደፈቀደ ስለማውቅ ጊዜና ቦታ ብቻ የሚፈቅዱልኝን በማመዛዘን የምወስንበት ሁኔታ ያስፈልገኛል መጀመሪያ ራሴን ማዳን አለብኝ ሌሎቹን ለማገዝ በፈረንሳውያን ምሽግ ያሉትን ወላጅ አልባዎች ልባቸው በቀል የተሞላውን ሻለቃ አሁንም መግደል በዓይናቸው ላይ የሚነበብባቸውን አራጆችና ሐዘኑ ነፍሱን ያፈነችበት ከፊት ለፊቴ የቆመው ወታደር ሁሉንም እሄዳለሁ ግን ገና ጊዜ መጠበቅ አለብኝ መጀመሪያ ብዙ ማድረግ ይኖርብኛል በተጨማሪም ምንም ሥራ ገንዘብም ሆነ ራአይ የለኝም ያለኝ ብቸኛው ነገር የለበስኳቸው ልብሶችና በኪሴ ያለው የአባቴ መቁጠሪያ ነው ጓደኞቼና እኔ አብዛኛውን ጊዜያችንን ያለ ምንም ገንዘብ ወደ ኪጋሊ አንዴት መሄድ እንደምንችል በማሰብ ከአማጽያኑ ታጋዮች ጋር ለተወሰኑ ቀናት ቆየን አንዴ አዚያ ከደረስን አሥራ ሁለታችንም አሎይዜ ቤት ልንቆይ እንቸላለን አሁንም ቢሆን ግን አስቸጋሪውን የአምስት ሰዓት ጉዞ ማድረግ የምንችልበት ምንም መንገድ አልነበረንም በግሌ ለቀናት ጸልዬበት ሁሉም አንደኔ አንዲጸልዩ ጠየቅሁ በመጨረሻም እግዚአብሔር በምላሹ ሻለቃ ንትዋሊን ከነመፍትሔው ላከልን ሻለቃው አሎይዜ በር ላይ የሚያደርሰን የጭነት ተሸከርካሪ ከነዘዋሪው ሰጡን ያ ብቻ አይደለም ተሸከርካሪው ላይ ወጥተን ስናበቃ ብዙ ኬሻ ሩዝ ዱቄት ስኳር ባቄላ ቡና የቆርቆሮ ወተትና ዘይት አስጫኑልን ለረጅም ጊዜ ካየሁት ምግብ ሁሉ በላይ ሲሆን ለወራት ሊያቆየን ከሚችለውም የበለጠ ነው ደኅና ሁኑ በማለት እጆቻችንን ስናውለበልብና ወደ ኪጋሊ ስናመራ ሻለቃውን ለችሮታቸው ደጋግመን አመስግነናቸዋል ከተወሰኑ ወራት በፊት ቢሆን ወከባ የበዛበት የሥራ ቀን ይሆን በነበረ ዕለት ቀትር ላይ ከዋና ከተማዋ ደረስን ወደ አስፈሪው ከተማ ገባን መንገዶቹ አልፎ አልፎ ከሚመጣው የተመድ የጭነት ተሸከርካሪ ወይም መንገድ ውር ውር ከሚሉት ከሩአግ አነስተኛ ወታደራዊ ተሽከርካሪዎች በስተቀር የሚንቀሳቀስ አልነበረባቸውም ያሉትም አነዚህ ተሽከርካሪዎች በመንገዶቹ ያሉትን የሰው አስከሬኖች ወይንም ወታደሮቹ እነዚህን አስከሬኖች አንዳይበሉ በጥይት መትተው የገደሏቸውን ዉሾች ላለመዳጥ ተጠንቅቀው ይሄዳሉ አየሩ ሞት ሞት ይሸታል ንፋሱም ሰው በሌለባቸው ቤቶች ውስጥ ከሰው ላይ አንደተነሠሥ መናፍስት ሲሄድ ይሰማኛል እጅግ ብዙ ሕንጻዎች በጥይትና በአዳፍኔ ተኩስ ተቃጥለውና ተበሳስተው ፈራርሰው ወድቀዋል የሱቆች በሮች ከማጠፊያዎቻቸው ተገነጣጥለዋል የዕቃ መጋዘኖችም ተዘርፈዋል አልፎ አልፎም በርቀት ፍንዳታዎች ይሰሙናል በአሥራዎቹ ዕድሜዬ ላይ ሆፔ ደማቅ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ሰማያዊ መብራቶቿና በሰው የሚጨናነቁት መንገዶቿ ያስደመሙኝን ውቧን ከተማ በዚህ ወቅት ላውቃት አልቻልኩም ዘዋሪው ተጠንቅቃችሁ ተጓዙ ሲል አስጠነቀቀን «በየሄዳቸሁበት ፈንጂዎች ተቀብረዋል የት የት እንደቀበርናቸው አናስታውስም እዚህ አካባቢ ልትላወሱ ወጥታችሁ እግራችሁን በአንድ አፍታ ልታጡ ትችላላችሁ የአሎይዜን ባለቤት ፋሪን እናገኘው አንደሆነ ብለን በቀጥታ ወደ ተመድ ዋና ጽሕፈት ቤት ነዳን «ከኛ ቤት አስከ ተመድ በአግር የሚያስኬደው አሥራ አምስት ደቂቃ ነው ኮርኒሳቸን ውስጥ ተደብቆ ከዳነ ሊመጣ የሚችለው እዚህ ነው ይህ ከጋሊ ውስጥ በጣም ሰላም ያለበት ስፍራ ነው አለች አሎይዜ በትልቁ የብረት በር ፊት ለፊት ቆመን አሎይዜን አወረድናት ተንቀጠቀጠች ካገኘኋት ጀምሮ ለመጀመሪያ ጊዜ መንፈሷ ተናወጠ «ፋሪን ገድለውት ከሆነ አንዴት አንደምኖር አላውቅም ስትል አውነቱን ተናገረች «ነፍሴ ሁሉ ነገሬ ነው ጥንካሬዬንም የማገኘው ከአርሱው ነው በሕይወት አንዲኖርልኝ በጣም ስጸልይ ቆይቻለሁ አምላከ ያንቺን ጸሎት እንደሚሰማ ሁሱ የኔንም በሰማኝ ኢማኪየሌ አምላከ እውነትም አሎይዜን ሰምቷት ኖሯል ተናግራ ሳትጨርስ ያን ዓይኗ ማየት የለመደውን ሰው በግቢው ሲንቀሳቀስ አየቸው ወይ አምላኬ እሱው ነው። ወዲውያኑም ለአከስቶቼ ገንዘብ መላከና አሎይዜና ልጆቿን ላደረጉልኝ ነገር ሁሉ ለማመስገን ምግብና አዳዲስ ልብሶች መግዛት ቻልኩ ቤትና ቤተሰብ በጣም በፈለግሁበት ወቅት ሰጥተውኛል ግን የመሄጃ ጊዜዬም እንደተቃረበ አውቄያለሁ በጥቅምት መጀመሪያ ሁሉም ከፈረንሳይ ምሸግ የመጡት ጓደኞቼ የአሎይዜን ቤት ለቀው ስለሄዱ በአቅራቢያዬ ያለው ሁሉም ነገር መቀያየር ጀምሯል በኙና ቱ የዘር ጭፍጨፋዎች ያመለጡ የነበሩ ከሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ቱትሲ ስደተኞች ከዓለም ዙሪያ ልጆቻቸውን የልጅ ልጆቻቸውንና ያላቸውን አዲስ የባህል ቅርስና አንግዳ ቋንቋዎች ይዘው መመለስ ጀማምረዋል የሀገሪቱንም ገጽታ አየቀየሩት ነው አንድ ሚሊዮን ስደተኛ ተመለሰ በዘር ፍጅቱ የተፈጀውን ያህል ቱትሲ መሆኑ ነው ልረዳው የማልችለው ቁጥር ቱትሲዎቹ ሲመለሱ ከሁለት ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ሁቱዎች የበቀል ግድያዎችን ፈርተው ሩዋንዳን ለቀው ተሰደዋል አብዛኞቹ በሌሎች አገሮች ባሉ ቆሻሻ የስደተኞች መጠለያዎች መሰቃየት ዕጣቸው ሲሆን ብዙዎች በበሽታና በምግብ እጥረት ሞተዋል በየስፍራው ሥቃይ ነግሷል አንድ ቀን ብዙ እንዳወቅሁና በቂ ገንዘብ አንዳጠራቀምኩ በሀገሬ ሆፔ የተሸከምኩትን ብስጭት ትቼው ርቄ እአሄዳለሁ ለአሁኑ ግን የማደርጋቸው ትናንሽ ለውጦች አሉኝ ሕይወት በሩዋንዳ አየተለዋወጠ ስለሆነ አኔም አብሬው እለዋወጥ ይዣለሁ አምላኬን በፍቅርና በበጎ ስሜቶች የምከበብበትን አዲስ ቤት እንዲሰጠኝ ለመንኩት በዚህ ወቅት የአሎይዜን ቤት የፊት በር ስከፍት የራሴን ጸሎት ራሴው እንድመልስ አደረገኝ ውድ ጓደኛዬና አንድ ከፍል በኮሌጅ አብራኝ ትማር የነበረቸው ሳራ በሩ ላይ ቆማ እኔን በማግኘቷ በደስታ ታነባለች ስትፈልገኝ ቆይታ ነው ያገኘቸኝ ሁለታቸንም ተጪጩኸን ተቃቀፍን ለሰዓታት ስለነበረው ነገር ሁሉ አንዲሁ ስንጠያየቅና አንባችንን ስናዘራ ቆየን ቄሱ ወንድሞቻችንን አገስቲንንና ቪያኒን አንዴት አድርገው በሌሊት አንዳባረሯቸውና ልጆቹ እንዴት አብረው እንደሞቱ ስነግራት ልቤ እንደገና ተሸበረች በጣም አንወዳቸው ስለነበሩት ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ስለወንድሞቻቸንና ስለተቀረው ቤተሰቤ በጣም ተላቀስን ሳራ ሁሱንም ታውቃቸዋለች ትወዳቸውማለተ «ሁሌም ቢሆን እኛ ቤተሰብሽ እንሆናለን» አለች ሳራ «ነይ እኔ ቤት ኑሪ መልሰን እህቶቾ እንሆናለን ሳራ ለኔ አጅግ ልዩ ስለሆነቸና ችሮታዋንም ስለምፈልገው ወዲያውኑ ተቀበልኩት በዚያኑ ቀን እቃዎቼን አስሬ ወደ ወላጆቿ ቤት ሄድኩ አሎይዜ የሳራ ቤት ከቤቷ አምስት ደቂቃ ራቅ ብሎ ስለሚገኝ መሄዴ ምንም አልመሰላት ቶሎ ቶሎ እንደምጠይቃትም ቃል ገባሁላት በወቅቱ ከሳራ ቤት የበለጠ ሰላማዊና ፍቅር የሞላበት ቤት አልተመኘሁም በዕድሜ የገፉት ወላጆቿ ለ ዓመታት ያህል በጋብቻ ኖረዋል እርስ በርሳቸው ግን አሁንም በአሥራዎቹ ዕድሜ ያለን ነን እያሉ ይቀላለዳሉ ይኩራሩማል አጥባቂ ከርስቲያኖች ሲሆኑ በየቀኑ ጠዋት አብረው ወደ ቤተከርስቲያን በመሄድ ይጸልያሉ ቤታቸው ከእግዚአብሔር ጋር የነበረኝን የግል ግንኙነት መልሶ ለመገንባት ትክከለኛው ስፍራ ስለ ቤተሰቤም ለማልቀስና ራሴን መልሼ ለማዳን ሁነኛው ቦታ ነው ቀስ በቀስ የቆሰለው ልቤ እነ ሳራ ቤት አሁንም እንኳን ወረቀት ላይ ላሰፍራቸው የማልችላቸውን ቃላት እንድናገር ብርታቱን አገኘ በዚያን ወቅት ሴኔጋል ሆኖ ልኑር ልሙት ለማያውቀው ለወንድሜ ለኤይማብልም የምጽፍበት ሰዓቱ ደረሰ በከፊል ምንም የመላላኪያ አገልግሎት ባለመኖሩና በዋነኛነት ቃላቱን ካላየኋቸው እነዚያ አሰቃቂ ተግባራት በአውነት እንዳልተከሰቱ አስባለሁ በማለት ይህን አስቸጋሪ ተግባር በይደር አቆይቼዋለሁ ችግሮቹ ግን ያው ተከስተዋል እውንም ናቸው ስለሆነም መጨረሻ ላይ መቀበል ጀማመርኩ የአባቴን መቁጠሪያ በአጠገቤ ጠረጴዛው ላይ አስቀምጩ መጻፉን ተያያዝኩት የኔ ውድ ኤይማብል ይህ በሕይወቴ የጻፍኩት እጅግ አሳዛኙ ደብዳቤዬ ነው አንተም የምትቀበለው እጅግ ዘግናኙ ሁቱትሲ ምዕራፍ ሙታኑን ስቀብር «ወላጆችሽ የት ነው የሚኖሩት። እና አሁን አዚህ ወንጀሉ የተፈጸመበትን ስፍራ ተመልሼ ለመጎብኘት ይኸው እበር ይዣለሁ ከማታባ አምልጩ ኪጋሲ ለመድረስ ስንት ጊዜ ፈጅቶብኝ እንደነበር አውርቼልዎታለሁ ለመመለስ ይኸው ደቂቃ ብቻ ፈጀብኝና አረፈው ኤይማብል ከኔ ጋር ቢሆን ብዬ ተመኘሁ ግን አልተቻለም የመልዕከት መላላኪያ አገልግሎቱ ገና ቀርፋፋ ሲሆን በዚያም ላይ ከእርሱ የመልስ ደብዳቤ እንኳን ለማግኘት ሳምንታት ፈጅቶብኛል ከኔ ይህ ደብዳቤ ስለደረሰውና በሕይወት መኖሬን በማወቁ በጣም ደስተኛ ስለሆነ ስሜቱን ለመግለጽ ቃላት ሊያገኝልኝ አንዳልቻለ ገልጾ ጻፈልኝ በዘር ፍጅቱ ወቅት የዜና ዘገባዎችን ይከታተል ስለነበር ሁሉም የቤተሰባችን አባል ከሌላው ሩዋንዳ ውስጥ ካለ ሁሉም ቱትሲ ጋር ወድሟል ብሎ አምኖ ተስፋ ቆርጦ ነበር ለመገደል ካልሆነ በቀር በዘር ፍጅቱ ወቅት ወደ ሀገሪቱ የሚመለስበት ምንም መንገድ አልነበረውም ለመምጣት ችግር የሆነበት ደግሞ በወቅቱ ለመመለስ ወጪውን መሸፈን አለመቻሉ ነው ተማሪ ስለሆነ ገቢ የለውም የሚኖረው ኪሎሜትር ርቆ በሴኔጋል ነው የአየር መሳፈሪያ ወጭው ብቻ የአሜሪካን ዶላር ይፈጃል ይህም የማይታሰብ ነው ሙሉ ወጭውን ሸፍኖ የሚያስተምረው የአውሮፓ ድርጅትም ሩዋንዳ በጣም አደገኛ የጦርነት ቀጠና ስለሆነ ወደዚያ የምትሄድበትን ከፍያ አልከፍልልህም ይለዋል ወንድሜ ትምህርቱን አቋርጦ መጥቶ ከኔ ጋር ለመኖር ቢፈልግም አማማንና አባባን የሚያኮራበት ሁነኛ መንገድ ትምህርቱን በከፍተኛ ውጤት መጨረስ እንደሆነ ነገርኩት በየሳምንቱ ለመጻጻፍ ለወደፊቱ ለመጠያየቅና ገንዘብም ለማጠራቀም ተስማማን እናም አሁን ወደ ማታባ ላገኘሁት የነጻ የአየር ጉዞ ምስጋና ይግባውና ቤታችንን ያለ ብቸኛው ቀሪ ወንድሜ እጎበኛለሁ ትንሺ ወታደራዊ ጠያራ መሬት ላይ ካረፈች በኋላ ኮሎኔል ጉዬ ትራኦሬ ለሚባል ብርቱ ወጣት መኩንን አደራ ብለው በወታደሮቹ ምሸግ አስቀምጠውን ይሄዳሉ አርሱም ለእያንዳንዱ ወታደር የኮሎኔል ጉዬ ልጆች ናቸው ብሎ አስተዋወቀን ከዚህን ጊዜ በፊት በነበሩኝ የወታደር ምሸግ ቆይታዎቼ አግኝቼው የማላውቀውን አገኘሁ ሳራና እኔ የየራሳቸን ከፍል የምንተኛባቸው አልጋዎች ምርጥ ምግብ ብሎም የእያንዳንዱ ወታደር አከብሮትና እገዛ ተቸረን እንዲያውም አስከ ንጋት ድረስ ባህላዊ የሴኔጋል ዘፈኖችን ሲዘፍኑና አርስ በርሳቸው ሲቀላለዱ አብረን አነጋን ሳራ በአቀባበሉ ደስ ከመሰኘቷም በላይ ደኅንነት ሲሰማት እኔም አገሬ በመግባቴ ደስ ተሰኘሁ ሁቱትሰሲ በማግስቱ ወደ መንደሬ ለመሄድ ስምንት ኪሎሜትር የሚርቀውን የእግር መንገድ ለመጓዝ ስዘገጃጅ መኩንን ትራአኦሬ ስለደህንነታችን ያለውን ሥጋት ይናገር ጀመር የዘር ፍጅቱ ቢያበቃም በሀገሪቱ ግልጽ የሆነ ጥላቻ ስለነገሰ በዚያን ወቅትም ግድያ ይፈጸማል መኩንኑ በትጥቅ አጀብ ሊልከን ወሰነ አጀቡም ከሁለት ደርዘን ያላነሱ ወታደሮችንና አምስት ብረትለበስ ተሸከርካሪዎችን ያጠቃልላል ማታባ በጀግና ኩራት እንገባለን እንጂ እንደ ተመላሽ ስደተኛ አንሹለከለከም በዚያች መንደር ያን ያህል ጊዜ በፍራቻና ሥጋት ተሸሸጌባታለሁ አሁን ግን ራሴን ቀና አድርጌ መሄዴ መልካም ነው በልጅነቴ በጣም በማውቀው ሰማይ ስር ተሸከርካሪዎቻችንን ስንነዳ ስሜቴ በፍጥነት ወደ ኃይለኛ ብስጭት ተለወጠ ወንድሞቼና እኔ ብዙውን ጊዜ እንሄድበት ወደነበረው መንገድ ስንገባ ማልቀስ ጀመርኩ ከዚያም በወቅቱ ጭር ባለው እናቴ ታስተምርበት በነበረው ትምህርት ቤት አልፈን አባታችንን ተከትለን በጠዋት ኪኩ ሐይቅ ወርደን ልንዋኝ በምናልፍበት መንገድ ቁልቁል ወረድን ሳራ አጄን በትከሻዬ አድርጋ ልታጽናናኝ ብትሞከርም አልሆነም መጽናናት የምቸል አልነበርኩም በፈራረሱ መስኮቶችና በተዘጉ የውጪ በሮች አጮልቀው የሚያዩን ፊቶች ጥላ ይታየኛል ብዙ ወገኖቼን አሳደው የገደሉ ጽንፈኛ ሁቱዎች ፊቶች ብዙዎቹን የቱትሲዎችን ቤቶች ራሳቸው ካቃጠሉ በኋላ አሁን ብቻቸውን ቆመው ያሉትን ብቸኛ ቤቶች በንብረትነት ይዘዋቸዋል ከዚያም የራሴ ቤት ጋ ደረስን ጣራ የለ መስኮት የለ በር የለ ሙሉ በሙሉ ወድሟል ገዳዮቹ ለጭፍጨፋቸው ሲዘገጃጁ አኛ ለቀናት ሬድዮ ስናዳምጥበት የነበረውን የተቃጠለውን መሬት የተወሰኑ ከፊል ግንቦች እየጠበቁት ዘብ ቆመዋል አንድ ወቅት የወላጆቼ ሕልም የነበሩትን ባዶ ከፍሎች እየቃኘሁ በድንጋይ መዋቅሩ ውስጥ ተዚዚርኩ የተጎዱ የቤት እቃዎችም ሆኑ የተቃጠሉ ልብሶች አሻራ የለም ማንም ሊገምት አንደሚችለው ቤቱ ከመጋየቱ በፊት ንብረታችን ተዘርፋል ብዙ በሕይወት የተረፉ ቱትሲ ጎረቤቶቻችን ወታደራዊ አጀባችንን አይተው ሰላም ሊሉኝ መጡ በተደበቅኩባቸው ጊዜያት ስለተከሰቱት መጥፎ ነገሮች ነገሩኝ እናቴ በተቀበረችበት ቦታ ላይ ሆነንም እምዬ እናቴ አንዴት እንደተገደለች ያስረዱኝ ገቡ የተወሰኑ የዳማሲን ጓደኞች ሊያገኙ የቻሏቸውን የሰውነቱን ከፍሎች በችኮላ ወደቀበሩባት አነስተኛ ጉድጓድ ወሰዱኝ ዘበኛችን የነበረው ካሩቡ ወንድሜ ሲገደል ስላየ ንግግሩን ቃል በቃልና እያንዳንዷ ጥቃት ስትሰነዘርበት የነበረውን ከስተት ነገረኝ ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ ዘግናኞቹ ትውስታዎች ጭካኔ የተሞላባቸው አረመኔያዊ ዝርዝሮቹ በዝተው ከምችለው በላይ ሆነብኝ ከሃዘኑ ገና ማገገሜ ስለሆነ ቁስሎቼ እንደገና በዚህ አሰቃቂ አውነታ ምከንያት በግድ ሲቀረፉ ተሰማኝ ጎረቤቶቼንና ወታደሮቹን ለእናቴና ለወንድሜ የሚገባቸውን ቀብር እንዳደርግላቸው አንዲያግዙኝ ለመጠየቅ ፈለግሁ መናገር ግን አቃተኝ በጉሮሮዬ የተፈጠረው አብጠት ድምጹን ስላቆመው ለወታደሮቹ መልሰው ወደ ምሽጉ እንዲወስዱኝ በእጄ ምልከት ሰጠኋቸው አማማንና ዳማሲንን ከሸፈነው ምልከትአልባ የአቧራ ከምር አልፈን ከቤቴ ርቀን እየነዳን ሳለን በአፌ መራራ ቆሻሻ የጥላቻ ጣዕም በአፌ መጣብኝ በመልስ ጉዚችን ወቅት ስናልፍ አጨንቁረው የሚያዩንን ፊቶች አየሁና አነዚያ ሰዎች በእጃቸው ደም አንዳለባቸው በሙሉ ልቤ ታወቀኝ የጎረቤቶቻቸው ደም የቤተሰቤ ደም ወታደሮቹ ማታባ ላይ ነዳጅ አርከፍክፈውልኝ ወደ አመድነት የሚቀይራትን ከብሪት ጭሬ እንድለኩስባት አንዲያደርጉኝ ፈለግሁ ምሽጉ ጋ ስንደርስ ከማንም ጋር ሳላወራ በቀጥታ ወደ መኝታዬ ሄድኩ ነፍሴ ከራሷ ጋር ተጣላች ምኅረት ለማድረግ በጣም ብሟሟትም ይህን በማድረጌ እንደተታለልኩ ተሰማኝ ጭላጭ ምኅረት እንኳን አልቀረኝም የቤቴን መፈራረስ ማየቴና የምወዳቸውን ሰዎች የተተዉና ብቻቸውን የቀሩ መቃብሮች መጎብኘቴ መሃሪዋን መንፈሴን አስጨነቃት ጎረቤቶቼ የቤተሰቤን አሰቃቂ የግድያ ወሬ በጆሮቼ ሲያሠራጩት ከነፍሴ አስወግጄዋለሁ ብዬ ያሰብኩት የጥላቻ ስሜት ከማንነቴ ጥግ በታደሰ ጉልበት በግድ ተስፈንጥሮ ወጣ ልቤ በቀልን ተርባ በውስጤ በገንኩ ፊያዖያፉ ሐራዊም ኖምው ራፎታ። ራዊቿም ለራዊ ለሰዓታት መኝታዬ ላይ ተገላበጥኩ ዲያብሎስ እየፈተነኝ እንደሆነ ታውቆኛል ከአግዚአብሔር ብርሃን ከምህረቱም ነጻነት አርቆ እየወሰደኝ አንደሆነ የአሉታዊ ሐሳቦቼ ከብደት በጨለማው እየመራ ካመጣኝ ብርሃን ሲነጥለኝና ሲጎትተኝ ይታወቀኛል በዚያ ሌሊት እንደተሰማኝ ዓይነት ብቸኝነት ፈጽሞ ተሰምቶኝ አያውቅም አግዚአብሔር አውነተኛው ባልንጀራዬ ነው እነዚህ ስሜቶች በመሀላችን እንደ ግንብ ቆመዋል ሐሳቦቼ እንዳሳመሙት አወቅሁ ይህም አሰቀቀኝ ከአልጋዬ ወርጄ ተንበረከከሁ «ስለ ርኩሳን ሐሳቦቼ እግዚአብሔር ሆይ ማረኝ ስልም ጸለይኩ አባከህ ሁልጊዜ እንዳደረከው ይህን ህመም ከኔ አርቀህ ልቤን አንጻልኝ በፍቅርህና በምኅረትህ ኃይል ሙላኝ አነዚያን አሰቃቂ ነገሮች ያደረጉት አሁንም ቢሆን ልጆችህ ናቸው ስለዚህም ልርዳቸው አንተም እንድምራቸው አግዘኝ እረ አምላኬ አንድወዳቸው እርዳኝ ሳንባዎቼን ድንገተኛ የአየር መአት ሞላቸው በከባድ የእፎይታ ትንፋሸ አቃሰትኩ ራሴንም ትራሱ ላይ እንደገና አሳረፍኩት ሰላሜን እንደገና አገኘኋት ሁቱትሲ አዎን ተበሳጭቼ በእጅጉ በግፔም ነበር ብስጭቴ ግን ለበጎ ሆነ እንዲቆጣጠረኝ የፈቀድኩለት ይህ ብስጭት ንጹሕ መሆኑን አወቅሁ ምሬት ወይንም ጥላቻ የሚባል ነገር የሌለበት ቤተሰቤን በእጅጉ ብናፍቅም እንደ ግርሻ ወጥሮ ይዞኝ የነበረው ንዴቴ ግን ለቆኛል ቤተሰቤን የጎዱት ሰዎች አንዲያውም ራሳቸውን በበለጠ ጎድተዋል በመሆኑም ላዝንላቸው ይገባኛል በሰብዓዊነትና በአግዚአብሔር ላይ ለፈጸሟቸው ግፎች መቀጣት እንዳለባቸው ማንም ጥርጥር አልነበረውም ተጠያቂ የሚሆኑትን ለመያዝ ዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ለማቋቋም በተመድ ውይይት ተጀምሯል ይህም አንዲከሰት ርህራሄም አንዲኖር ጸልዬአለሁ አግዚአብሔርን የጥላቻን ዑደትና ጽንፍ የረገጠን ጥላቻ የሚያቆመውን ምኅረት አንዲለግሰን ጠይቄዋለሁ ልቤና አአምሮዬ ሁሌ ንዴት ሲሰማቸው እንደሚዳዳቸው አውቄዋለሁ ውንጀላንና ጥላቻንም እንደሚፈልጉ አሉታዊ ስሜቴ ሲመጣብኝ ይህን ቸግር ፈታሁት እንዲያድግ ወይንም እንዲባባስ አልፈለግሁም የሁሉም አውነተኛ ኃይል ምንጭ ወደሆነው ወዲያውኑ ፊቴን አመልሳለሁ ወደ አግዚአብሔር እዞራለሁ ፍቅሩና ምህረቱም ከለላና ድኅነት ይሆኑኛል ራሴን ቀና ሳደርግ ጨረቃ አንደወጣች አየሁ ወታደሮቹ ሲስቁና ሲዘፍኑ ስለሰማኋቸው ወደ ውጪ ወጣሁ ሳራና እኔ አርስ በርሳችን ተሣሣቅንና እንደገና እዚያ ባሉት በሁሉም ላይ ፈገግ አልኩ ወታደሮቹ እየተዝናኑ ስለሆነ እኔ በጣም ደስ ያለኝ መስዬ ስቀላቀላቸው ተገረሙ ሌሊቱን ሙሉ ሲጨፍሩ ሳራና እኔ ታዳሚ በመሆን ስናደማምቅላቸው ቆየን በቀጣዩ ቀን እናቴንና ወንድሜን እንደ ደንቡ ለመቅበር መኩንኑ መልሶ ወደ መንደሩ ይወስደኝ እንደሆን ጠየቅሁት በዋዜማው የገባሁበትን ሐዘን አስቦ በእውነት አስፈላጊው ጥንካሬ እንዳለኝ ጠየቀኝ ጥንካሬው እንዳለኝም አረጋገጥኩለትና ወደ መንደሩ ያለፈውን ቀን የሚያሀል የወታደር አጀብ ፈቀደልኝ መንገዳችን ላይ በድሮው ቤታችን አቅራቢያ የሚኖሩትን አከስቶቼን ዣኒንና ኢስፔራንስን ለመጠየቅ ቆምን ከፈረንሳውያኑ ምሸግ ከወጣን ወዲህ አልተገናኘንም ሁለቱም ከሰቆቃቸው ሙሉ በሙሉ ባያገግሙም እንዳያያዛቸውማ መቼም የሚያገግሙ አይመስሉም በወቅቱ ግን ቢያንስ በጣም በተሻለ ሁኔታ ላይ ነበሩ ስሜት በተቀላቀለበት ሁኔታ በመንገድ ዳር መልሰን ተገናኘን አኔ ግን ልቤን ወደፊት ለሚጠብቀኝ ጽኑ ግዳጅ በደኅና አቆየሁት የእማማና የዳማሲን ቀብር ላይ የሚገኙ ሰዎችን እንዲፈልጉና አሮጌው ቤቴ ጋ እንዲያገኙኝ ነገርኳቸው ኢማኪዩሴሌ ኢሊባጊዛ አብዛኞቹ በመንደሬ ያሉት ቱትሲ የዘር ፍጅት ተራፊዎችና የተወሰኑ ሁቱ ወዳጆቻችን ተገኙ አንድ ካይታሬ የተባሉ ሽማግሌ የቤተሰቤ ወዳጅ ሁለት የሬሳ ሣጥን አንድ ሌላ ሰው ደግሞ አካፋና መጽሐፍ ቅዱስ አምጥተው ሁላችንም አስከሬናቸውን ፍለጋ ሄድን በመጀመሪያ ዳማሲንን ፍለጋ ተቆፈረ የተወሰኑ ጎረቤቶቻችን አንዳላይ ለመከለል ከበቡኝ ቀስ ብለው የተገኘውን የአካሉን ከፍል አንዳላይ ከለከሉኝ ተጋፍቼ አለፍኳቸው «ወንድሜ አይደል እንዴ ማየት አለብኝ ብዬ አስቸገርኩ አስከሬኑን በዓይኔ ባላይ ኖሮ ዳማሲን ሞቷል ብዬ መቼም የማምን አይመስለኝም ከዚያ አካፋው ከአጥንት ጋር ሲጋጭ ሰማሁት ከዚያም አየሁት የጎድን አጥንቶቹን አየሁ መጀመሪያ ያየሁት ምንም ልብስ አንዳልለበሰ ነው ከመግደላቸው በፊት ምን ያህል ክብሩን ሊገፉት አንደሞከሩም አስታወስኩ አትዩ አለችኝ ኢስፔራንስ ግን ግድ ይለኛል የጎድን አጥንቶቹን አንጂ ምንም አላየሁም ከታትፈውታል ከርኖቹን ራሱን ወይኔ እግዚአብሔር የኔ ውድ ዳማሲን ምንድነው ያደረጉህዖ ስል እንደ እንስሳ ግሳት ዓይነት ድምፅ አወጣሁ አንድ ሰው ወደ መቃብሩ ጎንበስ ብሎ የወንድሜን የራስ ቅል በእጁ ይዞ ቀና አለና ወደኔ ዞረ መንጋጭላው ወጣ ብሎ ጥርሱን አየሁት በጥርሱ አወቅሁት ጥርሱ ከአማላይ ፈገግታው የቀረው ብቸኛው ነው እኔ ላይ በአሰቃቂና አስፈሪ ፈገግታ አተኩሮብኛል አይ ዳማሲንዬ።

• N.B. This Summary is Very Experimental!! based on the following scripts from:
  • https://github.com/millzon/textSummarizer-am
  • https://github.com/icoxfog417/awesome-text-summarization#motivation