መፅሐፍ ቅዱስ ጥናት.pdf
-
word cloud
-
Extraction Summary
ተ ር ። ንና ንት ባን ና። ተክክቄ ነ ልይ ምፅራፍ ሰባት ሪፈ ሐዲስስክ ን ያረጋግጣል ከምል ም ክርስቲያን ተገቢ አኗኗር አለው ምዕ ምል ቀ ወዴ ኤፌሶን ሰዎች የተላከ ቅዱስ ጳውሉስ በ ዓም ገኋማ ነበር አከፋፈሉ ስሰ ጳውሱስና ስለ ጢሞቲዎስ ምዕ ስለ ቤተክርስቲያን አገልግሎት ሥርዓትና አስተዳደር ምፅ ልዩ ልዩ ትዕዛዝና ምክር ሦፅዕ ፅ ኛ ለጢሞቲዎስ የተላከ መልእክት ። ከብሉይ ኪዳን ከርስቶስ ያደረጀው ሐዲስ የኣሟጆኛጃኝ ካርምጃና ትሮ ምዕ ኛ የጴጥሮስ መልእክት ይህንን መልእክት የጻፈው በመ።ፖል እ። ምዕ ራ ስሶ ዘንዶው ስለ አውሬው ስላ ሓሰተኛ ነብደት ምዕ ሰማያት ስለሚሆኑ ነገሮች ኛ ገለጸ ምዕ ፊ ስለ ሰባቱ ጽዋዎች ምራል ዱ ስሶ ባቢሎን መፍረስ ምዕ ዮላ እግዚአብሔር መንግሥት መቋቋም ምዕይ ውምቻ ቂካ ሖ ሠ ኑ ኡም ም ወሳቭሐት በከገዚስብሲር በመናገሻ ገነተ ጽጌ ቅዱስ ጊዮርስ ቤተ ክርስቲ።
-
Cosine Similarity
በፍጥሞ ደሴት ቪጨሩ በዚህ ሁኔታ አብዛኛዎቹ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት በዕበራይስጥ የሐዲስ ኪዳን ደግሞ በግሪክ ታንቋ ተጽፈዋል ከዚህም በኋላ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ከክርስቶስ ልደት በፊት በ ዓመት ንጉሥ በጥሊሞስ ዝመነ መንግሥት በ የአይሁድ ሊቃውንት ሌፕቱ አጊት ከዕብራይስጥ ር ሀደ ፅርፅ በግሪክ ሀገር ተተረጎመ በሐዲስ ኪዳን ዘመንም እስከ ኛው መቶ ክዘመን መጽሐፍ ቅዱስ የተተረጎመባቸው ለመጽሐፍ ዋቐዋዱስ ነጠላ ትርጓሜ መሠረታውያን የሆኑ ቋንቋዎች አሉ አእነርሱም በኢትዮጵያ ግዕዝ ሮማይስጥ የጥንቱ ላቲን ኮልጌት በግብጽ ቅብጥ ኮፕት ነ በሶሪያ ሱርስት « በአርመን አርመንኛ ናቸው በአነ። ያም ሕከጠይጠቱን በመሥለ ተጽፒጄ ወደ ዘለዓለማዊ ሆኅነት ነው ዮክ ያ መጽሐባና የሚገኙበትን ቦታ መጽሐፍ ቅዱስ የብዙ ቅዱሳት መጻሕፍት መድብል ነው በአንድ ወቅት ብቻ ተጠርዞ የተገኘ ወይም የተሰጠ አይደለም ስለሆነም የአያንዳንዱ መጻሕፍት ስም አሰያየም የተለያየ ነው ሀሆፆ በጸሐፊው ስም የሚጠሩ መጻሕኖዋት መጽሐፈ ኢያሉ መጽሐፈ ሄኖክ መዝሥረ ዳዊት ሁ» የጴጥሮስ መልዕክት ወተ ለ ከይዞታቸው መጽሐፉ የሚይዘው ሀሳብ በ ስም የተ ሰጣቸው መጻሕፍቶትሩ መጽሐፈ ጀታት መጽሐፈ ኩፋሌ ፖ መጽሐፈ አለሰቴር ታው መጽሐፈ ነገሥት ሠ መጽሐፈ መሣናንት ወዘተ ሐ በጸሐፊውና በይዞታቸው የሚጠሩ ። ነወ ዝጋ እነዚህ መጻሕፍት በዕፅፅቱ መጸሕፍት ላይ ማለትም በብሉይ ኪዳን እና በሐዲስ ኪዳን መጻጸሕባተ ሳይ በመጨመር የፈሟሉ ናቸው የብሉይ ኪዳን መፓጠሐፈ ኩፋሌ መጽሐፈ መቃብያን ቀዳማዊ ጭፍ ሪህጽሐፈ ሔኖክ መጽሐፈ መቃብያን ዳግማዊና ሣልሣዌ መጽሐፈ ዕዝራ ሱቱኤል መጽሐፈ ሲራክ » መጽሐፈ ጦቢት መጽሐፈ ጥበብ መጽሐፈ ዮዲት መጽሐፈ ዮሴፍ ወልደ ኮርዮን ከዳዲስ ኪዳን ሪዛ ይዬ ኔ ህ ተዕዛዝ ሊኖዶስ ግዕወ ሲኖዶስ ብጢሊስ ኖ መጽሐፈ ኪዳን ኛ መጽሐጠፈ ኪዳን ቀለሚንጦስ ዲድያሰቀልያ ዕ ከ ዓና ፍ ዛ ባጓሃ በቓቻኮጦበዞ የአዘርና ጦጸ ጠባ። ብሱሶሱይና ሌሉችም የተተረመባቸጡ መጻሕፍት ነገረ ሃይማኖት መጻሕፍት ዛይማኖታዊ ይዘት ያላቸው መጻሕፍተ አእንደዛይማናተ አበው አእማደ ምሥጢራት ክብረ ቅዱሳን ወዘተ የልጸሉት መጻሕፍት ፆ ለእገለጸግሎት ምሥጢራት ሲፈጸሙ መጽሐፈ ክርስትና መጽሐፈ ተክሊል የተለያዩ ሰሞናት የሚነበቡ ግብረ ሕማማት ድጓ ጾመ ድዓጓ ለ ለዘወትር ውዳሴ ማርያም ውዳሴ አምላክ መልክአ ጊዮርጊስ ሰዓታት የሥርዓት መጻሕፍት ፍትሐ ነገሥት መጽሐፈ ግጻዌ መጻሕፍተ መነኮሰት ግ የታሪክ መጻሕፍት ክብረ ነገሥት ታሪከ ነገሥት የዋልድባ ታሪክ መጽሐፈ ጤፉት የጥበብ መጻሕፍት አክሊሲማሮስ መጽሐፈ ሥነ ፍጥረት አቡሻክር ገድላት ገድለ ተክለሄሃይማኖት ገድለ ጊዮርጊስ ገድለ ጻድቃን ድርሳናት ድርሳነ ዑራኤል ድርሳነ ገብርኤል ድርሳነ ሚካኤል ወዘተ ተአምራት ተአምረ ማርያምና ተአምረ ኢየሱስ ናቸው ኣንድ መጽሐፍ በቤተክርስቲያናችን ቅዱስ የሚለውን ስያሜ የሚያገኘው መጽሐፉ የተጻፈው በመንፈስ ቅዱስ በተቃኙ ኣበው መሆኑ ሲረጋገጥ መጽሐፉ የተጻፈው ስለ ቅዱሳን ሲሆን መጽሐፉን ቤተክርስቲያን በጽሐፍተ ቀኖናዋስትቀበለው ነው ብዘ ዓለማውያን መጻሕፍች ተወዳጅነትና ብዙ አንባብያን ካገኙ በኋላ በተወሰነ ምስሌፍ ስምስት የሀጻቪጭፍ ቅፍጹዴስ ከትውሰድ ዉጠጸደ ትጡበድ ተሳበና የሁሰቱ ኪጻናት ገኀኙነትና ኅብኗት ዓመታት ያልፋሉ ብሑጮሥም አብዛኛዎቹ ይረሳለ መጽሐፍ ቅዱስ ግን መጽሐፉ ከተጀመረበት እስከ አሁን ድረስ ከ ኃሪ። ገ እግዚአብሔር ነቢያት ታሪክ ሲሆን ኛ ነገሥት ኛ አሉት ሀለቱ ወጻሕቹት ከኛ ሳ«ኤል ኛ ሳሙኤል መጸ ነገሥት ሰባት መቶ ዓመታት ታሪክ ሲይዙ በፍትሐ ነገሥት እና ኛ ሰሙኢል መጽ ገ ኛና ኛ መጻ ነገሥት ኛ እና ኛ ደጥሞ ኛ እና ኛ ነገሥት ይባላሉ ኤ ሁን ባለው መልኩ የተጻፈውም የአይሁድ ሊቃውንት የቅዱሳት መጻሐፍትን ዐደዴ ሣሃሪቫ ክተረጎጮ በኋላ ሲሆን በፊት ግን ከፍትሐ ነገሥት አንደተገሰጸው ነበር መጽሐፈ ቬና ሠዋዕል ኒና መዋዕል የዕለት ዜና ድርጊት ማለት ነው ከመጽሐፈ ነገሥት ጋር ተመሳሳይ መጽሐፍ ኒሆን ልዩ የሚያደርገው ለመንፈሳዊ ጉዳዮች ትኩረት መስጠቱ ነው በነቢዩና ካህኑ ዕዝራ ከባቢሎን ምርኮ በኋላ ዓመት ከጌታ ልደት በፊተ በአንድ ላይ ተጽፎ በ ሊቃውንት ለሁለት ተከፍሏል ር ነገሥት ምዕራፎች ኦን ዕ ሼና መዋዕል ቀዳማዊ ከአዳም እስከ ሳኦል የነበሩትን አባቶች ትውልድና አጭር ታሪክ ከምዕራፍ የንጉሥ ዳዊትን ታሪክ በተለይ መንፈሳዊ ተግባራቱን ከምዕራፍ የሚገልጽ ምዕራፎች ያሉት መጽሐፍ ነው ዜና መዋዕል ካልዕ ምዕራፎች ያሉት ከዜና መዋዕል ቀዳማዊ የሚቀጥል ከሰሎሞን በሴዴቅያስ ከመገ ኢየሩሳሌም በባቢሎን አስከተማረከችበት ያለውን ታሪክ እናገኛለን መፍቀሬ እግዚአብሔር ስለነቦሩ የይሁዳ ነገሥታት ታሪክም በሰፊው ይገልጻልፎም ን ናሴ ጸሎት በዜና መዋዕል ካልፅ አንደተገለጸሙውኽናሴ በተጨነቀ ጊኬ የጸለየው ምዕራፍ ያለው ከዜና መዋዕል ካልዕ ጋር የሚቆጠር የጸሎት መጽሐፍ ነዉጊሪኣ መጽሐፈ ዕዝራ በባቢሎን የ ዓመት ምርኮ የነበረውን ታሪክ የሚገልጽዐ ምዕራፎች ያሉት መጽሐፍ ሊሆን ጀን ፋርስቴሮስ ወደ ኢየሩሳሴሥ ሄደጡ ቤተ መቀደስ እአንዲያድሉ ማበኩ። ከሦቅርኮ ከተመለሱ በኋላ ዕጣ ተጣጥለው በምድሪቱ መሥፈራቸውንና የነህምያ ዘኮዞሦጽክምለ መጽሐፈ ዕዝራ ሱቱኤል ለቱኡል የአሕፊጡ የፅዝራ ድርብ ስም ሲሆን ምዕራፎች ያሉት ፅዝራ በተማረከበት ሀገር ዕቋ ዬፍጠ በባቢሎን ካላየችው ራዕዮች እንዲሁም ላቀረባቸው ጥያቄዎች በምሳሌ የተሰጠውን መልስ እና በጮጨኔሻም ዕዝራ እግዚአብሔርን በጸሎት ጠይቆ ልዩ መንፈሳዊ ዐጋዓ ፅውቀት ተሰጥቶት ከብ ቀተናት በኋላ ቅዱሳት መጻሕፍት እንደጻፈ የሚገልጽ መጽሐፍ ነወ መጽሐፈ ዕዝራ ካልዕ ጠኝ ምዕራፎች ያሉት የዕዝራ መጽሐፍ ሲሆን በቬና ጮዋዕል ካልዕ ከምዕ የተገለጸውን በምዕ በመጽሐፈ ዕዝራ የተገለጸውን ከምዕ በመጽሐፈ ነህምያ ከምዕ የተገለጸውን ታሪክ በስፋት የሚገልጽ መጽሐና ነው ይህም ጽሐፊ ነገሥት የተገለጸው በሼና መዋፅል በድጋሚ እንደተገሰጸወ ዓይነ አብዚ ዳቐ ኣቸ ወለለ መጽሐፈ አስቴር ክላአ ክህ የኣፍ በትልቁ መጽሐፍ ቅዱስ ሁለት በአስቴር የና የሙ» ሠጻሕፍት ሲኖሩ በፅፅቱ ጭምር የሚዖገሃውን በቅድሚያ እናያለን በቪህ መጽሐፍ የእግዚአብሔር ስም ያልተ ጠተሰ ሲሆን። በ አገሮች ነግሦ በነበረው በአርጤክስ ዘመን የተፈጸመታሪክ የሚገልጽ ምዕራፎች ያሉት መጽሐፍ ነው በይዝቱም ንጉሥ አርጤክስ አስቴርን ማግባቱንና መርዶክዮስ በገጉሁ የታቀደውን ግድያ ማጋለጡ ከምዕ ይኑለ ሐማ በመርዶክዮስና በአይሁድ ያሴረው ሜራ ከምዕ በአስቴር አማካይነት አይሁድ ሦስት ቀን ከጾሙ በኋላ ሐማ አና የአይሁድ ጠላቶች መጥፋታቸው ከምፅ ይገልጻል ሁለተኛው በ ዱ መጽሐፍ ጥራዝ ብቻ የሚገኘው መጽሐፈ አስቴር ምዕራፎች ይዞ ከላይ ባየነው መሠረት ያሉትን በስፋት የሚገልጽ የሚደግም ነው ከላይኛው የሚለየውም የታሪኩ መነሻ ሕለም ከነትርጓሜው በመጽሐፉ በመሥደመሪያና መጨረሻ ስለሚገልጽ ሲሆን በተጨማሪም በዚህኛው መጽሐፈ አስቴር የአግዚአብሔር ስም ተጠቅሷል መጽሐፈ አስቴርን ማን እንደጻፈው በትክክል ባይታጩጋትም የርስቴ ቤተመንግሥት ሥርዓት የማያውቅ መሥጮርዶክዮስ እንደጻፈው በበኩ ሊቃውንት ይፓመባቫናል ኣ አፍር ዕነናነዱ ጊላጓ ጻዒኳዯጓ ዎእ ኮህ ሊኣሎርቫእ ሲማ ድ ኣጃ የዘቅጊክስ። በዓለም ሰምንት የሚደርሰ የመቃብ መጸሐት ሖምጅ እንደጻፋቸው በግለጽ አይታጠቅም ኮነዚህም ሆለ በፃ ከ ነገሥት የተገለጹት የማቅ ሃግ ናቸውጡ ና ሖ መጽሐፊ መቃብያን ተዳማዊ መሥ ማዓ ሚናን ለመጠበተ ምዕራፎች የያዘ ይሁዳ መቃብያስንና ወንድሞቹ ዛይማኖታዊ ሐ ከሌሎች መንግሥታት ጋር ያደረጉተን ፕጋድሉሎ ይገልጻል መጽሐፈ መቃበያን ካልዕ በ« ምዕራፎች የተከፈለ የመደመሪያወው ተከታይና በተለይም በግብጽ የሚኖሩ አይሁድ በኢየሩሳሌም ቤተመቅደሱ ይፈ ርላል ብለው ስለሚፈሩት አደጋ ይዘሪዝራል እነዚህ ከላይ ያየናቸው የመቃብያን መጻሕፍት በመጽሐና ቅዱስ ከተጠቀሱት የመቃብያን መጸሕፍት ይፅያል በመጽሐፍ ቅዱስ የተጠቀሱትም መጽሐፈ መቃብያን ተዳማዊ የመቃቢስ ዘብንያም ልጆች አብያ ሲላስና ፈንቶስ ከሁለት ወንድሞቻቸው ጋር የተቀበሉ ጥን ሰማዕትነት የተናገሩትን እንዲሁም ከብሉይ ኪዳን ታሪኮችና ምሳሌዎችን አኛጠቀሉ ስለተንሣኡ ሙታን የሰው ልጄ የነፍስና ሥጋ በረከትና ሕይወት ስለሚያገኝበተ መንገድ የመከሩን ሲገልጽ በተጨማሪም ይሁዳ መብክዬስና መቃቢስ ሪ ምዕራፎች ያሉት መጽሐፍ ነው መጸሐፈ መቃብያን ካልዕ ምሪራፎች አሉት ከምዕራፍ መቃቢስ ዘሞዓብ የተባለው ንጉሥ በኢየሩሳሌም ያደረሰው ጥ ፋት በንስሐ ተመልሶ የሠራውን በጎ ሥራና ሪረፍቱን ከምዕራፍ የመቃቢስ ዘሞዓብ ልጆች በእግዚአብሔር ስላመኑ ዲፍጻዴዳን የተባሰው ከለዳውያን ንጉሥ ያደረሰባቸው መከራ ያ ሐ ከምፅራፍ የመቃቢስ ዝዘሞዓብ ልጆችን አብነት አድርጎ ስለትንሣኤ ሙታን ለማያምኑ የተሰጠ መልስ የያዘ መጽሐፍ ነው ነ መ መጽሐፈ መቃብያን ሣልስ የብሉይ ኪዳንን ታሪኮች አየጠቀሰ የጽድቅና የኩነኔን የትንሣኤ መጮታንን እንዲህም ዲያቢሎስ ሃሰው ልጆችን የሚያስትባቸውን መረቦች የሚገልጽ ዐ ምሪራፎች ያሉት መጽሐፍ ነው መጽሐፈ ጦቢት ነ የቅዳሳጎተ መሳእክት ይ ልክ ስለተደረገሰት ጦቢት ስለተባለው ቅዱስ አባትና ቤተሰቡ የሚገልጽ «ፉ ምዕራፎች ያሉሱተ መጽሐፍ ጦቢት በበጎ ሥራው እያለ ባገኘው መከራ እና ሣራ የተባለችው ሴት የጸለዩት ከምፅ ጦቢት በመከራው ጌዜ ልጁን ጦቢያን ወደ ወገኖቹ ሲልክ ቅሩፋኤል በሰው አንዴታ እንደረዳቸው ክምሪ ፊ ነ ብ ምዕራዯ » ይን ሸ ። ለዴስታ ለምክር ለመጽናናት ለሁሉም የሚሆን መጽሐፍ ነው መጽሐፈ ምሳሌ የሰው ሕይወት በየክፍሉ በማኀበራዊና በሃዛይማኖት ተገቢውን አካሄድ በምሳሌ አድርጎ ትምህርትና ምክር የሚሰጥ ምዕራፎች ያሉት እንደ ታሪክና መዝሙር ያልተያያዘ በዳዊት ልጅ በሰሉሞን የተጻፈ ሲሆን ስሰ ጥበብና መማር ማወቅ እንደሚጠቅም ከምፅ ሩ በእያንዳንዱ መስመር ልብገ ለማደስ ሥነ ምግባርን ለማጎልመስ የሚረዱ ምከሮች ከምዕ በሬ ሰ ጥበብን ለማግኘት የሚቻልባቸውን የሚሰጥ ስምዕራፍ መጽሐፍ ነው ን ያ መጽሐፈ ተግሳጽኖ ምዕራፎች ያሉት ከመጽሐፈ ምላሳሌ ጋርፃተመሳሳይ አቀራረብ ያለው ሲሆን በንጉሥ ሰሉሎሞን በአጎርና ልሙኤል የተነገሩ በይሁዳ ንጉሥ በሕዝቅያስ ዘመን በነቢያት የተሰበሰቡ ናቸው ተግሳጽ ጭ ወይም ምሳሌ ሩ በአማርኛው መጽሐፍ ቅዱስ ጥራዝ ተግሳጽ ተብሎ በመጽሐፈ ምሳሌ ከምዕ በድርብ የሚገኝ ሲሆን በግሪኩ ግን ራሱን ችሎ መጽሐፈ ተግሳፅ ይባላል ከምሹ። ትንቢተ ኤርሚያስ ኤርሚያስ እግዚአብሔር ከፍ ያደርጋል ማለት ነው ከጌታ ልደት በፊት በ ዓም በባቢሎን ምርኮ የነበረካህን ሲሆን የመከራ የልቅሶ የሰቆቃ ነቢይ ይባላል ከማኅፀን የተመረጠ በ ዓመቱ የተጠራ ፋ በመጨረሻም በድንጋይ ተወግሮ በሰማእትነት ያረፈ በሕይወቱም ስለ እግዚአብሔር ቃል እየመሠከረ ብዙ መከራ የተቀበለ ነቢይ ነው ተረፈ ኤር መጻሕፉ ምዕራፎች ያሉት ስለ ኢየሩሳሌም ብቻ ሳይሆን ለጎረቤት ሀገሮችም የተ ነበየ በተለይም ስሰ ባቢሎን ምርኮ የሕዝቡን በደል እየነገረ እንዲመለሱ በትንቢት ያስጠነቅቃል የኢየሩሳሌምን በባቢሎን መማረክ ይገልጻል በተጨማሪም ከትንቢተ ኤርምያስ ጋር የሚቆጠሩ በነቢዩ በደቀመዝመሩ በባሮክ የተጻፉ መጻሕፍት አሉ እነዚህም ሰቆቃው ኤርምያስ ሰቆቃ ልቅሶ ሙሾ ማለት ነው ተረፈ ኡር ኛ ዜና ነቢዩ ኤርምያስ በኢዮስያስ ማሰት በኢየሩሳሌም መጥፋት ያለቀሰውን የጻፈው ምዕሪራፍ ያለው መጽሐፍ ነው ተረፈ ኤርምያስ ከሰቆቃው ኤርምያስ ቀጥሎ ምዕራፍ ብሉ የሚጀምር ፅ ምዕራፎች ያሉት ስለ ባቢሎን ምርኮ ለነ ኤርምያስ ለባሮክና ለአቤሜሌክ የምርኮውን ዘመን አግዚአብሔር አንዴት አንዳሳለፈላቸው በነቢዩ ኤርምያስ ስለተመለሱ ምርኮዎችና ስለ ኤርምያስ ዕማዕት ጎት አር ሪሼሂሳዲ በባርክ የተጻፈ መጽሐፍ ነው ተረፈ ኤርምያስ ልሄ መጽሐፈ ባሮክፓ በባቢሎን ለተማረኩተ አይሁድ የላከላቸው ምዕራፎች ያሉት መጽሐፍ ው በይዘፋም አይሁድን ለንስሐ የሚቀሰቅስ ጸሎት ምክር እናገኛለን ከላየ ያየናቸው ሦስት መጳሕፍፕትች የተጻፉበተ ጊዜ ከትንቢተ ኤርምያስ ጋር ተቀራራቢ ነጠዉ ኒ ነ ሀ ጽቅጊቤክስትቢት ከ ለጐ ስማጦ በመጻሕከፍናተዘያው ጉንቢተ ሕዝቅኤል ጠዝትኡል እግዚአብሔር ብርታት ይሰጣል ማለቅ ሲሆን። ሀ የእግዚአብሔርን ቃል ማስተላለላ ስላለበት ዕላፊነት ስለ አይሀድ በባቢሎን መማረክ ከምዕ ለሊ ከምርኮ መምዞምለሳቸው ነ ቤተመቅደስ መጮታደስ የሕንገዛው አሠራር ምድረ ርስት ክፍፍዊል ስለ መንግሥተ ሰማያት ከምዕ በተጨማሪም ሕሽዝቅኡል ስለ ምሥጢረ ሥጋዌ ስለ እመቤታችን ስለ ምሥጢረ ጥምቀት ዒ ስለ ጉንሣኡ ሙታን ሆ የጻፈ ሲሆን እንዲሁም ሕዝቅኤል እንደ ትንቢተ ኢሳይያስና ተረፈ አርምያሶ ግልጽ ትንቢቶ ያለው መጽሐፍ ነበረር አቃጥለጡታል ትንቢተ ዳንኤል ዳንኡል እግዚአብሔር ፈራጅ ነው ማለት ሲሆን ከጌታ ልደት በፊት ፅዐ ዓመት ናበአደነጾርሮ ብልጣሶር በቄፄሮስን ዳርዮስ ዘመን የሕዝቅኤል ጓደኛ የነበረ ነቢይ ኃው መጽሐፉም በ ምዕራፎች የተከፈለ ነው የነቢዩ ዳንኤልና የቱ ደቂቅ አናንያ አዛርያ ሚሳኤል በናቡከደነጾር ቤተመንግሥት መመረጥ ነው የነቢዩ ዳንኤል የሕልም ትርገም አዋቂነትና ለነቢዩ ዳንኤል የተገለጸለት ምሥጢር ስለጌታችን ዳግም ምጽአት በምድር ስለሚፈጸመ ታሪኮችን ዉዚተ የምናገኝበት መጽሐፍ ሲሆን በተጨማሪም ነቢዩ ከዚሁ ጋር የሚቆጠሩ መጸሕፍት አሉት እነርሱም ፈ ጸሎተ ቱ ደቂቅ የሦስቱ ልጆች መዝሙር ባትንቢተ ዳንኤል ባለው ታሪክ መሠረት ሠለስቱ ደቂቅ ሲድራቅ ሚሳቅ አብደናም አናንያ አዛርያ ሚሳኤል ታሥረው በሚነድ እሳት በተጣሉ ጊዜ ወደ ልዑል እግዚአብሔር ያቀረቡትን ጸሎትና ምስጋና የሚገልጽ አንድ ምፅራፍ ያለው መጽሐፍ ነጡ ፈ ታሪከ ሶስና ሶስና በዝሙት ወንጀል ተፈርዶባት ልትወገር ስትል ነቢዩ ዳንኡል የእግዚአብሔር ጥበብ በሞላበት ዴና ፍርድ እንደአዳናት የሚገልጽ አንድ ምዕራፍ ያለው መጽሐፍ ነው « ተረፈ ዳንኤል ይህ መጽሐፍ አንድ ምዕራፍ ያለው ሀ ፈሪሳውያን የባቢሎን ሰዎች ያመልኳቸው የነበሩትን ጣዖት ነቢዩ ዳንኤል እንዴት አንዳጠፋና አንዳሳፈረ ከቁ ለ ነቢዩ ዳንኤልን አግዚአብሔር ከአንበሶች አፍ እንዳዳነው ከቁ የሚገልጽ ከተዳንኤል ዕ። ማለት ሲሆን መጽሐፉ ምዕራፎች አሉተ ስለማርያምና ኢየሩሳሌም መማረክና መመቻለስ ስለጌታችን በቤተልሔም መወለድ የተነበየ ከክርስቶስ ልደተ በፊተ በ ዓመት በፊት የነበሪ ነቢይ ነው ትንቢተ ኢዩኤል ኢዩአል እ ግዚአ ብሔር አምላክ ነው ማለት ለን ከጌታ ልደት በፊት በፅ ዓመት የነበረ የይሆዳ ሃቧይ ነው መጽሐፉ ምዕራፎች ያሉት ስለ ባቢሎን ምርኮ መልስ ስለርዳታ መንፈስ ቅዱስ የመንፈስ ቅዱስ መውረድ በሐዋርያት « ተንብዮአል ትንቢተ ኣብድዩ አብድዩ የእግዚአብሔር አገልጋይ ማለት ሲሆን ዐዐ ዓመት ከጌታ ልደት በፊት የነበረ ነቢይ ። መጽሐፉ አንድ ምዕራፍ ያለው ስለ ኤዶምያስ ኤሳው ወገኖች የተ ነበየ ነው ትንቢተ ዮናስ ዮናስ ርግብ የዋህ ማለት ነው ዓመት ከጌታ ልደት በፊት የነበረ ሲሆን መጽሐፉ በአራት ር ምዕራፎች የተክከፈለ ሀ ዮናስ እግዚአብሔር ከላከው ሀገር መኮብለሉ በምራ ለ በድጋሚ የዮናስ መላክና የነነዌ ንስሐ ምፅ ሒ በነነዌ ሊደርስ የነበረው ጥፋት መመለሱ የነቢዩ ዮናስ አለመደሰት ምዕ የሚገልጽ ነወ ችንቢተ ናሆም ናሆም መጽናናት ማለት ሲሆን ዓመት ከጌታ ልደት በፊት የነበረ ስለይሁዳ ሕዝብ ክአሦራውያን ነፃ መውጣት ስለ ነነዌ ዳግም ጥፋት የተነበየ መጽሐፉ በ ምዕራፎች የተከፈለ ሃጡ የመገጽቅዝቢክስትቢት ኮንቢተ ሰንባቶም ማለት ሲሆነ መጽሐፋ ስለሚሂርስስት ሠሥከሪ። ፉ ን በበረከት እንደሚመልስጡ ምሷ ማስጠንቀቂያ እና ኣሕዛብ ጠየ ኣእሥራኤኡልና ይሁናን በምርኮ የተከፈለ መጽሐፍ ነውአ እግዚአብሔር ቁጣጡ ዴገልጻል ምዕ ስለ ዘሩባቤል ምል ትንቢተ ዘካርያስ እግዚአብሔር ያስተምራል ማለቅ ሲሆ መጽሐፉ ምዕራፎች ሲኖሩት የአይሁድ ከ ክፍባቤል በኢየሩሳሌም ዙሪያ ላሉት መወጋት የሕዋርያት ጌታ ዘካርያስ ዒ ዓመት ከጌታ ልደት በፊት የነበረ ነሕ ምርኮ መመለስ የቤተመቅደስ መታደስ ስለኢያሱና እሕካብም የተነገረ ትንቢት ላኖረው ስለጌታ ሲያዝ መበተን ጃ በተጨማሪም ስለእመቤታችን በወርቅ መቅረዝ ይገልጻል ፕን ጎኑን በጦር ስለሆሳዕና ምዕ ስለዳግም ምጽአት ምሷ ስለመላእክት ተራዳኢነት ጉንቢተሚልኪያስ ርክ ሚልኪያስ ማለት መልእክተኛ ማለት ሲሆን ዓመት ከጌታ ልደት በፊት የነበረ ነቢይ ነው መጽሐፉ ምዕራፎች ሲኖሩት ስለአይሁድ ካህናትና ሕዝብ የተሰጠ የእግዚአብሔርን ንሳጽ ኔ ስለ አሥራት በኩራት የተነገረ ምርኮን ስለጌታችን መጥ ን ምቁ ዮሐንስ ይገልጻል ነ ምሰሌዜኡ ሰቫት ሙኤ መመ ከጫስ ኪጻኀኘ በዚህ ጥናታችን የወንጌል የታሪክ የትምህርት መልእክትነ የተንቢትና የሥርዓት ብለን ቱን እንከናላቸለን የሐዲስ ኪዳን መጸሕፍትን በአምስት ከእነዚህም በዚህ ምዕራፋትን የወንጌልን አንመለክከ ታለን ሪ መሕና። ብለው እንዳይጨነቁ ነገራቸው ይህንን የሚያበረታታ ቃል ስለተነገራቸው ተዷዴፋፍረው ትልቅ መከራ ላይ እንዳይወድቁ በካፉዎች ዘንድ እንደ አባብ ጠቢባን በበጎዎች ዛንድ ኣንዴ ርግብ የዋሀን እንዲሆነ የምክር ቃል ጨመረላቸዉወ ማ ሩፅ የሐዋርያት ሥራ የሚለውን መጽሐፍ የጻፈወ ሉቃስ ነው በዚህ መጽሐፈ በተለይ የቅዱስ ጳውሎስና የቅዱስ ጴጥሮስ የወንጌል ማስፋፋት ሥራ በስፊው ተገልዷል በተለይም ማቴ አንደተገለጸው ወንጌልን ለዓለም እንዲያደርሉ ና እርሉም ሁልጊዜ ከእነርሱ ጋር መሆኑን ከነገራቸው በኋላ ወንጌልን እየሰበኩ ር ፍቅር ምንም እንደማይለያቸው አወቀው ለዓለም እንዳዳረሉ አናያለን ተመ አከፋፈሉ ፐ ክከምሪፅ ስለ ቅዱስ ጴጥሮስና ቅዱስ ዮሐንስ ይዓፃዛራል ጋ ከምዕ ስለ ቅዱስ ጳውሎስ ይናገራል ተምህርት ክፍል የሚባሉት አጠቃላይ መልዕክታት መጻሕፍት ሲሆኑ ናቸው አያንዳንዳቸው የጻፉትን ስንመለከት ደግሞ ጳውሎስ ጴጥሮስ ይህዳ በአጠቃታላይ ናቸዉ መልዕከታት በ ይክከፈላሉ ሰማኅስር የተላክ መልእክት ርማ ፊልጵስዮስ ወዘተ ል ርኤ የጸሐፊምኾ ብዛት ። ይህም የሆነበት ምክንያት » ቅሩስ ጳውሱስ ክርስትናን የተቀበለፀኑ ከአነርሰ መሀል ስለሀነና አይሁዳውያን ደሣኘሞ የእነርሱን ከገ የሚስርባፐህቡ ከገኘ ስለማይቀበሉት እርሰ መጻፉን ካወቁ ጉባኤውን በተነወ የሆዩልእክቱን ፃሳብ ሳይረዱ እንዳይቀሩ በማለት ስሥን ሳይጽዓ ቀረ ኮ ወደ ሮሜ ሰዎች የተጻፈ ይህን መልእክት ቅዱስ ጳውሎስ በርም ከተማ ለሚኖሩ ክርስቲያኖች የጻፈው ነው መኑም በ ዓም ገዷማ ነው ቅዱስ ጳውሉስ ወደ ሮም ፄዶ ስለነበረ የክርስቶስን ወንጌል ከቆሮንቶስ ሆና ኣስኪፄድ ድረስ ጻፈላቸጡው ብዙውን ጊዜ በደብዳቤ ትምህርቱን ይልክ ነበርና ኣከፋፈሉ ስለ ኣረማጠየን ስለአይሁድ ስሶ እግዚኣብሔር ጽድት አስፈላጊነት ምዕ የእግዚኣብሑር ጽድቅ ለሰው በእምነት መቆጠሩ ከምልራ ሰወው ከጸዴቀ ከኃጢአት ከሕግ ከሞት ኃይል ነዛ መሆኑ ስበምል ዕ « የአሥራኤል መመሪጥና ተስፋቸው ከምዕ የምእመና አካሄድ በዓለም በግልና በቤተክርስቲያን ከም ስብክት ሥልፈ ሰላምታና አደራ ምል ኛው የቆሮንቶስ ሰዎች መልዕክት ይህች ከማ የፔሪክ ነች በዚህም ቅዱስ ጳውሉስ ማኀበር ኣድቋቁሞበት ነበርፊ የሐዋ ሥራ ምዕ በዚህ ማኅበር ውስጥ ክርክር መለያየትና ዝገዝጮት ስለነበር ው ስለነዚህ ነገሮች ምክሩን ሓመስጠት መልእክቱን ጻፈ ስለ ቤጥክርስቲያንና በመካክላቸው ስሰተነሳው ችግር ከምዕ በሥዛከላቸው ስለተፈጸመው ዝሙት ከክምዕፅ ስለ መጋባት ምዕ ሰጣዖት ስለተሠዋ ሥጋ ከምፅል ዐ ስሶ ቅዱስ ቁርባን ምዕ ስለ መንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች ከምፅል ስለ ተንሣአ መታነና ዳግም ምጽአት ምዕ ገንዘብ ስሰማዋጣተትና ስለ ግሉ ጉዳይ ምፅዕ ሁለተኛይቱ የቆሮንቶስ ሰዎች መልእክት በቆሮንቶስ ሉጥ ክርስቲያኖች ሆመጀመሪያጡን መልእክት ሳይቀበሉ ቀርተዉ ሳለ ጳውሎስም ፄ«ዶ ቢመክራቸር ተሠ ሠሁመጡውት ጩደ ኣፌሶንም ተሥዖለሶ ከሎ መልእዘኑ ለተቶ ላከዉ ምፅ ማ ዕ ን ን አሆ ቅጊቢከሰትቢት መልአ ክኮን ከሰ በኋላ ደነገጡና ሠላትተ ሀን አዘኑ ተፀዘ ሪፀከሪ ሰሥመቀበል ተዘጋሻ ቴጥ ይህንንም ለትዱስ ጻውሎስ ነገረጠ ቅዱስ ጳዐሳጎስ በመህዶንያ ሳለ ይህችን መልአክተ ጻፈላቸዑ ሸመጮነም በ ዓ ነበ ኣአኣከፋፈሉ ሁለተኛይቱቱሃ ሠ በቶርንቶስ ማኀበር ምክንያት ስለደረሰበት መሥከሪ ከምዕ ወደ ገላትያ ሰዎች ተላከ ሠ።
- N.B. This Summary is Very Experimental!! based on the following scripts from:
