የፈጠራ ፅሑፍ ምንነት.pdf

• word cloud

• Extraction Summary

ነው። ጽሑፍ ስንል ደግሞ በአጭሩ በዳንፇዎ ጳማካይዕሀታ የሟፇርበውን ያረጠራዊቱፉ ባሀርይ ይጎውን በጽሑፍ የረያ ሃብን ዉይሥ ማጎ ጎው ጽሕፈትን በተመለከተ የተለያ ምሁራን የተለያዩ ሃሳቦችን ሰንዝረዋል ለምሳሌ ያህል ታሪጃንቹ አንደሚለው ጽሕፈት ድርቋት የማሄጋ ሰራ ነው በቋንያ ለማካፀሃህታ ቦሟክወ ፇሇታንና ፇፅፓዖን የሚጠይቀጻማንኛውም ሰው ደራሲ ጴዲይደዖ በቃሷ ከመግባባት ልይ ክሆነምክእታ ቃዊ ሥግባቦቻ ሃለዖ ለካዊና ድምዳዊ ምሰክዖቻ የማይታ እ ፇጥታኛ የነ ግባቦም ነው ይሰዎሷ።ኛ ዎጋ በምንሰጠው ረዕሰ ሦዲይ ያፆሪያ ፖሪዛሦን ጳጳከረክር ሜድረግ ያሰፈሷጋሳ ይሆ በመሆኑ አሰፈሂ ዳጳምብሃም ጠፇሜታ ይቴሦውሽ ዩፖሪካፖንን ክፍሎቻ ሰፇታ ሰናዕወድ አንጾፇ ፍጭ ተዘፖዎቻቻንን መፈፖሸ ይሀን ሰሜሮድረግ መራጩ ዕይ ይሰፊ ሀይወታፇን ፃቀሪቶ ይሆኑ ጎቆዕፇን ድዖግራፎፇ ደብዳቤዎም ይላሰም ውሎ ማሰታወባዎም የምንመፃቻው ፈኖፇ መፃህሆፍ ሪፊሰምቻ ሰልቭብሶጆቻ መዕ ብሎ ማያ ነው። ሰማሰሳታወሻው ይ የሚሰፍረው ዲየያንዳንዶ ድርረ ያና ታሃት የዖሦስናወነገም ፇንና ሰዓሦፇ ቢጠፇሰ መሳካም ነው። ይሀን ሜሮደረግ ምናባፇን በፅሪፊው ጳንድንጠፇም ጴሮጳሷ ከመሰጠቱም ሰላይ ፇውሰታውን አከሙሐ ሰሜቱ ስፇቦ ማሰፇረሦ ይረዳሳ በደሀ መሷዙኩ ዲደራጅታን በማሰሳታወሻቻን ይ የምናሰፍረው መረኛ ለወቀቶ ብቻ መሆን ለሰሰም ጳሐዚጂያ ግን ይላም ውሎ ማሰታወሻ ማ በመሃንጋሦ ራሰን መዎሸን ቦመሰ ክባድ ምነሳዎሷ ውሰ ለባን በጴያንያጋፍ ለሰቅ ሰምንጽፈው ማሰታወሻ ፇሰማሚና ገጭ የን ረፅሰ መሰጠም ይነፈሷጋሳ ይሀም ማሰሳፖወሻፇንን መዕ ብን በምኣፍይበቅ ወቅቅ ርሪራን ብቻ በማበሇ በምን ሦዳይ ሪዖ ጳንርፖፈ ሐማወፇ ይነፇናሰ በሦመረጠው ረዕሰ ሰር ቦሟፅፍረውን ሃብ በሦመከፖሃም ሰሜታፇንን ታሰይ በድሉፍ ብቻ ማሰረረር ጳይጠበቅብንም ለንዳንድ ይ ያራጎምን ምሰሰ መሳል ልንን ሰናሃጋ ሰንቆማ ዕሰናፇሰ ሰንሰቅ መብሃቅ ግን ጸህ። ዎኛጳማው ማሃናናቻ ነው። ማሸብቀ ማፉጨቶቅ ጴቦፉጩ ሦቃራሂዎቻን ማማመድ ሃመሳባዮቻን ማሞኦ ክግጭታቸው ለልንድ ለፍታ ለንርበራሪ ዞስብ የሚታይ ግቋጥ መፍሌሴን ማዎድቋ ፀጋዬ ገብረመድኅን በበኩሉ የግጥምን ምንነት ስርዓታዊነቱ ላይ በማተኮር እንዲህ ያብራራዋል በጠፇላው ዩላፅካኩ ሰርዓ ጳንያምወጋኔው ወይም ጳንደጸስጎንኙ ቋጥር ሰክ ጳይኑሦኛ ድን ይርረሃትን ሃታቡወሐድ ፈጉወዩ ሰኑድጹሉፍ ብቻ ሳይሆን ግጥሙ ቤት የሚመታ ወይም የሜይመታን ጳንፆፇፆሷሸጃ ሆታ ም ረ ለንዲታምዎ በቃትውሰና ሰቃፋኃፀታ ዉይም ሰድፇ ሰምረ ሰለጳምሮ ሰሰሶናና ሐሰሜት ቦሟጥምዎን ባሰኋያና ባፏድ ይጋ ጴደራያር ታሱ ሰኑኦ ግጥም ፖሌሪ ይሐታልቹ ከላይ የተሰጡትን ብያኔዎች ሰብሰብ በማድረግ ግጥም ዖታናዴማው በሰንኞቻ የሚመጠፇ በተመሟመጋ በዚሀም አሰድ ጽሑፍ የሚፀ መሷሪስክታን ሀብና ሰሜትእ ለምዖኑታቶና ክረም ባው መሰስ ሐመግሳጵ የቦሚያነፖሰ ሰጽሕፉዊ ክጎሜቶና ዝብ ማቆቀረቢያ ነው ብዕ ጠፆሷ ይ ብያኔ መሰጠም ይፖሳል የግጥም ባህሪያት በተለያ ምሁራን ዘንድ የሚጠቀሱ ግጥምን ከሌሎች የፈጠራ ጽሑፎች የሚመሳሰልም የሚለይም ቅርጽ የሚያደርጉት ባህሪያት የሚባሉት ሃባጭሥው ምናባዊ ነው።ኔዕቃ ሯጀ ጄጀ ጀጀ ቋፍቃታፓ እንደምንመለከተው ይህ ግጥም አምስት ቃላትን ብቻ በመሰካካት የተፃፈ ነው ይሁን እንጂ በወረት በያንዳንዱ ደረጃ ላይ ሰዎች የሚያሳዩትን ባህሪና የሚፈጽሙትን ድርጊት በሚገባ ያሳያል የወረት ፍቅር የጀመሩ ሰዎች በፍቅራቸው የመጀመሪያ ሰሞን አንድነታቸው ያይላል የሚለያዩም አይመስሉም እየቆየ ጊዜያዊ ስሜታቸው እየሸሻቸው ሲመጣ ግንኙነታቸው ያዝ ለቀቅ ይሆናል ፍቅራቸው ተሟጦ ያለቀ አለት ደግሞ አይነህ ላፈር አይንሸ ላፈር ተባብለው መለያየታቸው አይቀሬ ነው እንግዲህ ይህን ሁሉ ሃሳብ ነው ታገል ሰይፉ በጥንቃቄ በተመረጡ ስኬታማ አምስት ቃላት ውስጥ አምቆ ያቀረበልን ዜማዊ ግጥም በተፈጥሮው ለመደመጥ የሚበጅ የፈጠራ ስራ በመሆኑ ዜማዊ ነው ዜማዊነቱ የሚፈጠረው ከምቱ ነው የምቱ ስልትና ስርዓታዊነት እንዲሁም የአንዳንድ ቃላት የተለየ ባህሪ ከሌሎች ቃላት ጋር በሚሰለፉበት ወቅት አደራደራቸው የሚያመጣው ቃና ግጥሙን ሙዚቃዊ ሊያደርገው ይትላል የሚፈጠረው ዜማ በአድማጩ ውስጥ አንዳች የደስታ የሀዘን የሰቀቀንስሜትን ያጭራል ከላይ የቀረቡት ባህሪያት የግጥም አይነተኛ መገለጫዎቹ ናቸው በመቀጠል ግጥም ለመፃፍ ስንነሳ ማሳካት የፈለግነውን አላማ ወይም ማግኘት የፈለግነውን እርካታ ከዳር ለማድረስ ግጥማችንን በምናባዊ አለያም አካባቢያዊና ማህበራዊ መቼት ላይ መመስረት እንትላለን ዋናው ቁም ነገር አላማው ነው ማለት መተንፈስ የፈለግነው ጉዳይ ምንድን ነው።ፓፖር ፈደርሰባምው ብቻ ይፖበት።ሠ ፇወጋሪና ብሦውን ደቃታውሪቶ ሶታ ቦሟሸቅን ነው። ባ ለጸጳምሮ ለንድ ባሀታዎኗይ ብቻውን ሆኖ ስራሱ ጋር ቦሟኔጋርበት ፇርጵ ሲሆን ጸሐፊ ሦውኃ ባሀፊቦቅ በለምሃው ውሰዖ የሚይጎሰታዮን ዕጎብ ሐመግጵ የሟጠቀምሰም ዴ ነው። እርስዎን እኮ ነው።

• Cosine Similarity

ጴዎጥፖኛ መባታ ደራፈና ታያሚሟ ሰጳካኋ ያሟፀናኙሰበታ ለውድ ሰመሆኑ ነው ሀርመር ደግሞ ጽሑፍ በዳሑዩ ለማጓፀቻታ ሃነን ሰሜተን ለዎነታን ርሪዮሥ ዓለምን ለመካስክቶን ፍሷሰፍናን ዉፉ ሰሞም ያምናሃሷፍሰት መጋንሃ ሰሷምቅ ነሙያይለዋል ጆናህ ደግሞ ጽሑፍ ፖኪፖታይኑፉ ይው ዖግባር ፅው ምዘንቦኦም ሰረካታ የጽአፈም ደረጃዎቻን ማፇም በጋር መንደፍ ረቋቆሦን መዳፍና ዎናውን ሰራ መሰራያና መዘለሰ ቦሟጠይቅ ዲጥሃኛኛ ውሰብሰብ ግባበፍዛካሪሬን ሦንታኔን ብያኔ አከኋፅፉን ወደፖ ቦሟጠይጓ ነሠ በሦጨማሪም ደፈ ጸዳሰ ጽጋፅ ሃብ ቦሟፈሰፃሆ ቦሟጋጸቋባረቕበት በሃፈቄመ ሦዳዮቻ ላይ ብቃምቅን ቦሟጠይሻሚየዎናውን ሃጎቭብ ጠመኝ የማፇረብ ፇሑታ ዲርረቅች ዩቃት ምርሜ ስጎምጎው ሥሂዓቶን ሰጳግባቡ ቦመጠፇም ጳዳዳፍ ሰርዓሦጋ የሚጠቃ ያታቭብ ጳርቀቀፉቶትን የሟጠይፇ ፈጠራዊቱታ ጴጅግ ቦረፇዎ ዖግባር ጎሠያ በማሰ ይሃሷዳ ከዚህ በላይ ፈጠራ እና ጽሑፍ ለሚሉ ሃሳቦች ከተሰጡ ብያፔዎች በመነሳት የፈጠራ ጽሑፍ የምናብ ሀይልን ተጠቅሞ አዲስ ሃሳብን ወጥ ስራ የማፍለቅ ያልነበረውን የማሳየት ሕልውናየ አንዲያገኝ ማድረግ በቋንቋ አማካይነት የሚከወን ችሎታንና ተሰጥዖን የሚጠይቅ በጽሑፍ አማካይነት ሃሳብን ስሜትን አምነትን ርፅዮተ ዓለምን አመለካከትን ፍልስፍናን የሚገለጽበት ትንታኔን ብያኔን ከልሰፋን የሚጠይቅ ገጠመኝን ፈጠራዊ በሆነ መንገድ የማቅረብ ችሎታን የሚጠይቅ የሃሳብ እርቅቅቆትን የሚጠይቅ እጅግ የረቀቀ ተግባር ነው ማለት ይቻላል ነገር ግን በዚህ መጠሪያ የሚታወቁ ጽሑፎች በስነጽሑፋዊ ባህሪያቸውና ይዘታቸው እጅግ የተለያዩ ከመሆናቸው የተነሳ በበርካታ የዘርፉ ምሁራን ዘንድ የፈጠራ ጽሑፍን ለመበየን ከመሞከር ይልቅ የፈጠራ ጽሑፍ የሆኑ ስራዎችን መዘርዘር በጣም የተሻለ ነው የሚል አመለካከት አለ ይህም የሆነበት ምከንያት የፈጠራ ጽሑፍን ለመበየን ወይም የፈጠራ ካልሆኑ ጽሑፎች ለመለየት መሞከር እጅግ ፈታኝ ስራ በመሆኑና ለአንዱ የፈጠራ ጽሑፍ የሆነው ለሌላው ላይሆን የሚችልበት አጋጣሚ በመብዛቱ ነው በዚህም የተነሳ ሁለቱን ጎራዎች የሚለየው መስመር በግልጽ ተለይቶ አይታወቅም ከላይ በተሰጠው ብያኔ ላይ ተመስርተን እንደ ልቦለድ ግጥም ተውኔት የመሳሰሉትን ጽሑፎች ያለጥርጥር የፈጠራ ጽሑፎች ብለን ልንጠራቸው እንትላለን ምከንያቱም እንዲህ ያሉትን ጽሑፎች ለማዘጋጀት የምናባዊና ፈጠራዊ አስተሳሰብ መኖር ግድ ስለሆነ ነው በሌላ በኩል ደግሞ ደረቅ እውነታን ብቻ ይዞ የቀረበን ጽሑፍ ስናነብ የፈጠራ ጽሑፍ አለመሆኑን በእርግጠኝነት መናገር እንቸላለን ምከንያቱም እንደ ልቦለድ ያሱት ጽሑፎች ፈጠራዊ የተባሉት የሚያጓጉ የሚያስደስቱ ወይም የሚያሳዝኑ በአጠቃላይ በምናብ ዋና መሳሪያነት ስሜትን ሰርስሮ የመግባት ሀይል ያላቸው ሆነው መገኘታቸው ነው ስለሆነም ደረቅ እውነታን ይዘው የሚቀርቡ ጽሑፎች ማንኛውም ተግባር የአአምሮን የፈጠራ አቅም የሚጠይቅ እንደመሆኑ መጠን በተወሰነ ደረጃ የፈጠራ ችሎታን የሚጠይቁ ቢሆኑም ይህ ሁኔታ ግን ከፈጠራ ጸሑፎች ጎራ ለመመደብ አያበቃቸውም ይህ አንዳለ ሆኖ የፈጠራ ጽሑፍን ለመበየን በሚደረገው ሙከራ ላይ ከፍተኛ ችግር የሚፈጥሩት በሁለቱ ጽንፎች መካከል የሚገኙ ሌሎች ጽሑፎች ናቸው ለምሳሌ በምናብ እንድንጓዝ በሚያደርጉ ድንቅ አገላለጾች የተሞላ ጥናታዊ ጽሑፍ ብናነብ ጽሑፉ በጸሐፊው ፈጠራ እንደተቀባ ወይም እነደተነካካ በግልጽ ይሰማናል እንዲህ አይነቶቹ ጽሑፎች እንደየሰው አመለካከት ከሁለቱ በአንዱ ጎራ ይመደባሉ በአጠቃላይ ግን ማንኛውም ደረቅ መረጃን ከማስተላለፍ ይልቅ በምናባዊ ፈጠራ ላይ ተመስርቶ ሀሳብንና ስሜትን መግለጽን አላማው ያደረገ ጽሑፍ ሁሉ የፈጠራ ጽሑፍ ሲባል ይችላል ብሎ ጊዜያዊ መግባባትን ገደሀኛዕሀ የፈጠራ ናቸው ተብለው የተፈረጁትም ጽሑፎች ቢሆኑ በመካከላቸው የሚገኘው የባህሪ ልዩነት እጅግ የጎላ በመሆኑ የተነሳ በሚጠኑበት ወቅት ተከፋፍለው መታየታቸው ግድ ሆኗል በዚህም መሰረት በመጪዎቹ ምዕራፎች በስፋት እንደምናየው የፈጠራ ጽሑፎች ልቦለዳዊና ኢልቦለዳዊ ተብለው በሁለት ታላላቅ ጎራዎች ተከፍለዋል ይሁን እንጂ ደረጃው ቢለያይም ሁሉም አይነት የፈጠራ ጽሑፎች ምናባዊና ፈጠራዊ መራቀቅን የሚጠይቁ በመሆናቸው የጥበብ ስራዎች መሆናቸው የሚያስማማ ጉዳይ ነው እንደአሜሪካዊቷ ደራሲ ጆይስ ካሮል ኦዌትስ አባባል ጥበብ ጥልቅ ከሆነው ግለሰባዊ ማንነት ይመነሟል ኃ ቅርጽ አሲዞ የሚያቀርበው ባለሙያ ደግሞ ጥበበኛ ነው በመሆኑም የፈጠራ ጽሑፍ የደራሲውን ጥልቅና ገደብ የለሽ ምናባዊ ጉዞና ፈጠራዊ አስተሳሰብ የሚጠይቅ ሀሳብና ስሜት ውብና ስሜት ነኪ በሆነ መልኩ የሚቀርብበት ጥበብ ነው ማለት ይቻላል ደረቅ መረጃን በተለመደው መንገድ የሚያስተላልፍ ጽሑፍ የፈጠራ ጽሑፍ አይደለም የፈጠራ ጽሑፍ እውነታን በደረቁ ከማቅረብ በተቃራኒው መንገድ በመሄድ ስሜትንና ምናባዊ ምስሎችን መግለጽ ላይ ያተኩራል ለምሳሌ ስለዛፍ አቆራረጥ አንድ ጋዜጠኛ አንዲዘግብ ቢጠየቅ ምናልባት ሊጽፍ የሚችለው ነገር አንድ ማንነቱ ያልታወቀ ስው እንዲህ ባለው ስፍራ ከሚገኘው ጫካ ገብቶ አንድ ዛፍ በመጥረቢያ ቆረጠ ዛፉ በወደቀበት ወቅት በአካባቢው የነበሩ ሌሎች እጽዋቶችን በመደምሰስ ጉዳት አድርሷል የሚል ይሆናል ይህን ሃሳብ ገጣሚ ሰይፉ መታፈሪያ እርካታ በተሰኘው ግጥሙ በሚከተለው መልኩ በግጥም ሲገልጸው እንመልከት እየቀጠነ ሄደ እየቀጠነ ጭብጥ እየመጠነ ውፍረቱ ዕ ላ እየተቀረደደ ቅርፊቱ እየሰለለ ከርክራቱ ግንድ ንጣቱ ቀቅ። ንዶ ይላለት ፇሰዮ ሀይወያቶ ለንቅሴቃሴ በሆነ መንሄድ ሰሜታፇፖንን ፈጎካውና ሐመፃፉ መቱሽ ፈሆጋ ጳንሚፇሰ ያይሳ ሰፖቄም ታልሂሼ ንና ጳዕሦዎይ ሃመሷዛም መሆን ያዕፈፈጋሰ ወደውጭ በዙሪያችን ወደውስጥ ደግሞ በአኛነታችን ውስጥ ባለው አለም የሚከናወኑ ነገሮችን ትኩረት ሰጥቶ ማስተዋል ያስፈልጋል ስለዚህ ሰቋሑሐፍ ሒደት ዕሰለይ በፈጠራ ድሑታፍ ፖዖራ ያሜባሷ ለንድም ርም ሆነ ስሰሦፖ ክም ታሐም ር ታም ክከሰዖታ ሰጾኖናድንቅ ዎጋያው ጎው ሰፈሆርሃሀርና ጥቃቀን ሮቻ ተኩረት መሰጠያም ያሰፈሷጋሳ ስዚሃ ባቹቸር ያሬዖንና ውሰጣቻን በምሰጢራት ቦዖፉምሳ ሰመሆፉ ይሀ ምእሮድጋ ነው ወይም ሰለምን ሆነ ብ ያመጠየቀ ልምድ ማቆበርረ ለሐቭብን ምሰጢራዊ ያሆኑ ዮኙዳዮቻን መርምረን ሐመግቋጥ መምስረ በውሰጣቻን ሐሚፈጠሩ ጥያሄዎቻ መሰሰ ሐማግንቅኙ ፍታ መንፇባፇሰ ይሳፇሐመዬ ሮቻ ፈይደጋጥሙን ልዩ ተኩረ ፅጥታን ማዕሰፖዎምሳ መሷካም ጎው ይህ ሁሉ አንድ ላይ ሆኖ ለመፃፍ የሚሆን መነሻ ሀሳብ ከማቀበሉም በላይ ጽሑፋችን በሀሳብ የበለፀገ ለእውነታ የቀረበና በጣም አሳማኝ አንዲሆን ይረዳናል ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው ንባብ አውቀታችንን ለማስፋት የሚያስትለን ሙሉ ሰው የሚያደርገን ሌላው የሚመከር ዘዴ ነው በመሆኑም በንባብ ልዩ ልዩ ፅወቀት ከማግኘታችን ባሻገር የሴሎችን ስኬታማ ስራዎች በማንበብ የስኬታቸውን ምስጢር በመለካት የእኛን የስኬት በር ማስፋት ለመጣር መንገድ ይሆነናል ይህንን በሁሉም አይነት የፈጠራ ጽሑፍ ዘርፎች ዙርያ ልናከናውነው እንትላለን ለምሳሌ አንድን ጥሩ የሚባል የግጥም ስራ ከተለያየ አቅጣጫ ግጥሙን በመፈተሸ ለመረዳት ጋሟው ሰሜት ምንዕይ ያዖዞረ ጎው ዳዩን በምንጳይዕታ መሰኩ መክዖውና ዕሜፉገሰ ልንዴቶ ባ ዴ ለሰፈረው ግጥማዊ ብኋዶቻ ምን ይመዕላታ የን ለጠቃፆፇሙምንይመሰጎጎላልያ ድምዳቋዕሰ ምን ይመዕሳል ቦሚሟሐ ጥያሄዎቻን በመጠየፆና በመመሳሰ በሂሆ መጎቱባንም ደራጎቻንን አጠመምቻ መኅሰ ብ መፈዖቻ በዚህ አጋጣሚ ብልጭ የሚሉ ሀሳቦች አይጠፉም ከላይ ከተጠቀሱት በተጨማሪ በየጊዜው ማስታወሻ መያዝም በጠቃሚ ዘዴነት ሊታይ ይችላል የሰው ልጅ አእምሮ በተፈጥሮው የሃሳብ ማዕበል የሚጥለቀለቅበት በመሆኑና በእዚህ ማዕበላዊ ሂደት በአእምሯችን ብቅ ከሚሉ በርካታ ጉዳዮች ውስጥ እጅግ የሚደንቁ ልሂቅ ሃሳቦች እናገኛለን እነዚህንን በአጋጣሚ ድቅን የሚሉብንን ቅጽበታዊ ሃሳቦችን ከትበን ለማስቀረት የትም ቦታ ስንንቀሳቀስ ብዕርና ወረቀት የመያዝ ልምድን ማዳበር ተገቢ ነው ምከንያቱም የሚስብና ለመፃፍ የሚያነሳሳ ነገር ስናገኝ ከመርሳታችን በፊት በአጫጭር ማስታወሻዎች መልክ ሀሳባችንን ለማስፈር እንዲረዳን ነው አዳዲስ ሀሳቦች ከምናየው ከምንሰማው ከምናሸተው ከምንቀምሰውና ከምንዳስሰው ነገር ጋር ተያይዘው ሊመጡ ይችላሉ በማስታወሻ የምናሰፍራቸው ነገሮች ህልሞቻችን በጣም ያስደነቁን የሰዎች ንግግሮች ያየናቸው ስዕሎችፎቶዎች የመሳሰሉት ነገሮች ሊሆኑ ይችላሉ ቆይተን ማስታወሻቸን መለስ ብለን ስንመለከት ለመፃፍ መነሻ ሊሆኑ የሚችሉ ርዕሰ ጉዳዮችን ልናገኝ አንቸላለን መፃፍ ከጀመርንም በኋላ ማጠናከሪያ የሚሆኑ ሃሳቦችን በማቀበል ማስታወሻችን ትልቅ አገልግሎት የሰጣል ከዚህ ውጪ በመገናኛ ብዙሃን የሚቀርቡ ዜናዎች ካለፈ ህይወታችን ያገኘናቸው ልምዶችና መሳሰሉት ጉዳዮች ጥሩ መነሻዎች ሊሆኑ አንደሚችሉ ጸክጠ ትገልፃለች ጊዜና ቦታን መምረጥ በምንጽፍበት ወቅት ምቾት የሚሰጠንን ጊዜና ቦታ አስቀድመን በመምረጥ አዘውትረን ያንን ጊዜና ቦታ ለጽሑፍ ስራችን እንድንጠቀም ይመከራል ለፈጠራ ስራ ንቁ የሆነው የአእምሯችን ከፍል የመረጥነውን ቦታና ጊዜ አንዴ ከለመደው ሁልጊዜ በዚያ ቦታና ጊዜ በተገኘን ቁጥር የመፍጠር ዝንባሌ ይኖረዋል ብዙ ጊዜ የፈጠራ ጽሑፍ ባለሙያዎችን ገጠመኞች ስንመለከት ለንዳንዮ ደራሲያን ፀጥታን ይመርጣታሐ ሐዕቻ ድግም የኗጠራ ሀሠፀይቻውን ሐማኒኔቃቃምቶ ሙዚቃ ይፃምማታያ ያሥሃቶ ዘፆሖፈመቐ ፅዎቻ ጋር በመሆን ልዩ ልዩ ሃጎቦሃን በማያገሸራሸር በውይይ መካስሷ ምርጥ ደሂዘፉ ያብ ዝብኋሷጭ ይሰምጾፍ ለንፃኋሷፍ ፈፖኙ ብፇቃረቡበቶቅ ፅሰዓም ሀብ ፅሐሚመጠቻው ሰጸደሃ ወፇቅ ለሜጭር ማሳፖወባዎ። ያሰምንም ምክንያታና ለረባና የቋንቋውን ሰርዓሦ ለጳማፍረሰ ምክንቦራም በቋን ዋው መጫወ ማሰተም ሰርዓምና ሆኑን በማፍረሰ ለዳቆቶደዷሰ ቃፇንና ለሳሰያምቻን መፍጠር በጂህሀም ሰሐድዙሉፉፇን ውሰቅን መሰጠት መሰሪስይፖፖንንም ብዖቶ ባ መጋረድ ማሰዖሳኅሰፍ ማዘ ነው የፈጠራ ጽሁፍ አይነቶች የፈጠራ ጽሑፎች በሁለት ዋና ዋና መንገድ ይከፈላሉ እነሱም ኢልቦለዳዊ እና ልቦለዳዊ የፈጠራ ጽሑፎች ናቸው እነዚህን ሁለት ዓብይ የፈጠራ ጽሑፍ ዓይነቶች ቀጥለን እንመለከታሰን ኢልቦለዳዊ የፈጠራ ጽሑፎች ኢልቦዳዊ የፈጠራ ጽሑፍ እውነታን በስነጽሑፋዊ ስልቶችና ዘዴዎች ከሽኖ የሚያቀርብ የፈጠራ ጽሑፍ ዘርፍ ነው የኢልቦለድ ጽሑፎች ብለን የምንጠራቸው የዝርው ጽሑፍ ዓይነቶች በዓይነታቸው ብዙ በባህሪያቸውም የተለያዩ ናቸው ጌታቸው የኢልቦለዳዊ የፈጠራ ጽሑፍ ደራሲ ቀዳሚ አላማው ልከ እንደጋዜጠኛ መረጃን ማስተላለፍ ሲሆን ይህንኑ እውነተኛ መረጃ ግን በልቦለዳዊ የአፃፃፍ ስልት ከሽኖ ያቀርባል ኢልቦለዳዊ የፈጠራ ጽሑፍ የፈጠራ ገጸባህሪያት የሚንቀሳቀሱበት ሳይሆን በራሱ በገሃዱ አለም ሰው ላይ ትኩረት ያደረገ ነው ዝኒ ከማሁ በመሆኑም በደራሲው አአምሮ የተፈጠሩ ሳይሆኑ በአውነተኛው አለም የሚገኙ ታሪኮችን ያቀርብልናል ይህም ሲባል የሚቀርቡት መረጃዎች በእውነተኛው አለም ተፈልገው ሊመሳከሩ የሚችሉ ናቸው ማለት ነው በኢልቦለዳዊ የፈጠራ ጽሑፍ ግላዊ የሆነ አመለካከትን ማንጸባረቅ የማይፈቅድ ቢሆንም እውነታን የተመረኮዘ አስተያየት መሰንዘር ግን ይቻላል ኢልቦለዳዊ የፈጠራ ጽሑፍ በምርምር የዳበረ እውነተኛ መረጃ መያዝ በሚያቀርበው አውነተኛ መረጃ የአንባቢውን ትኩረት መሳብ እንዲሁም የአውነታ መሰረቱን ሳይለቅ የእውኑንና ምናባዊውን አለም ሳቢና አስደሳች በሆነ ስነጽሑፋዊ ስልት ማስተሳሰር መቻል አለበት በዚህ ጎራ ስር የሚካተቱ በርካታ የፈጠራ ጽሑፍ አይነቶች ቢኖሩም ዋና ዋና የሚባሉትን ጥቂቶቹን ብቻ በመቀጠል በዝርዝር እንመለከታቸዋለን ግለህይወት ታሪክ ለሀዘ። ዐ ርፀበ ስራ የሆነው ነጓጪጧር ይገኝበታል በሀገራችን ያለውን ሁኔታ ስንመለከት በዘመናችን ከተፃፉ ግለህይወት ታሪኮች ባሻገር ወደኋላ ተጉዘን ራቅ ያለ ዘመንን የሚያጣቅሱ ግለህይወት ታሪኮችን ማግኘት አስቸጋሪ ነው ስለግለህይወት ታሪከ አፃፃፍም ሆነ ጠቀሜታ ከማንሳታችን በፊት ስለምንነቱ አጭር ማብራሪያ መስጠት ያስፈልጋል ግለህይወት ታሪከ የአንድ ሰው ሙሉ የህይወት ታሪከ ሲሆን የሚፃፈውም በገዛ በባለታሪኩ ነው ስለሆነም ፋንታሁን እንግዳ ግለህይወት ታሪከ አንድ በታሪከ የታወቀና የተደነቀ ሰው በህይወት ዘመኑ የሰራቸውን ተግባራት እና የደረሰበትን ውጣ ውረድ ሁሉ በዘመን ቅደም ተከተል እያስተካከለ ስለራሱ በገዛ ብዕሩ አያንቆለጳጳሰ ፅፎ የሚያቀርበው ጽሑፍ ነው ሲል ይገልጸዋል የግለህይወት ታሪከ መገለጫ ባህሪያት በግለህይወት ታሪከ ውስጥ የሚሰፍረው ታሪከ የሚፃፈው በራሱ በባለታሪኩ ስለሆነ በአንደኛ መደብ ነጠላ ቁጥር አንፃር ይተረካል ወይም ተራኪው እኔ እያለ ታሪኩን ያቀርባል ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው የታሪኩ ፍሰት በፀሐፊው አውናዊ ህይወት ድርጊቶችና ሁነቶች የተከሰቱበትን ቅደም ተከተል ጠብቆ ይፃፋል ይሁን እንጂ እያንዳንዱ በባለታሪኩ የህይወት ውጣ ውረድ ውስጥ የተከሰተ ድርጊትና ሁነት ሁሉ አይፃፍም ይህ የሚሆንበት ምከንያት አንድ ግለሰብ ተወልዶ እሰከሚሞትበት አለት ድረስ የሚከናወኑ ጉዳዮች እጅግ በርካታ በመሆናቸው ነው የግለ ታሪከ ደራሲው ባሳለፈው የህይወት ዘመኑ ለቁጥር የሚያታከቱ ከፉና በጎ ገጠመኞች ገጥመውት ሊሆን ይሻችላል ነገር ግን እያንዳንዱን ጥቃቅን የህይወት ገጠመኝና ከንውን እንዲተርከልን አይገደድም እያንዳንዱ ሰባራ ሰንጣራ ገጠመኙን ለመፃፍ ቢነሳ ምናልባት የውቂያኖስ ውሃ አንደቀለም ተበጥብጦ ምድር እንደወረቀት ተዘርግቶ ቢሰጠው እንኳን መፃፊያ ወረቀትና ቀለም ሊበቃው አይችልም ብለን የግነት አነጋገር እስከመናገር ሊያደርሰን ይችላል ስብስብ ስለሆነም በባለታሪኩ ህይወት ውስጥ ከፍተኛ ሚና የተጫወቱና አሁን ላለው ማንነቱ መፈጠር አስተዋጽኦዋቸው ጠንካራ የሆኑ ጉዳዮች ብቻ ተመርጠው በታሪኩ ውስጥ ይሰፍራሉ የባለታሪኩ ድል ሽንፈት መከራ ደስታ ሀዘንየመሳሰሉ ዋና ዋና ጉዳዮች መካተት አለባቸው በአጠቃላይ ባለታሪኩ በህይወቱ ያሳለፋቸውን ነገሮች በመመዘን በአያንዳንዱ ከስተት መካከል የምክንያትና ውጤት ሰንሰለት በመገንባት በህይወቱ ውስጥ የወሰናቸውን ታላላቅ ውሳኔዎች መለስ ብሎ በማየት ማንነቱን ለመቅረጽ ይጥራል ግለሰቦች ታሪካቸውን በሚያሰፍሩበት ወቅት ጸሐፊው በህይወቱ ውስጥ የተከሰተውን እያንዳንዱን ነገር በተጨባጭ መግለጽ ስለሚያዳግተው ወይም ሙሉ ትውስታ ላይኖረው ስለሚትል እጅግ ለአውነታ የቀረበ መረጃ ይዘዋል የሚባሉት ግለህይወት ታሪኮች ሳይቀሩ በተወሰነ ደረጃ ልቦለዳዊነት ሊታይባቸው ይችላል በሌላ አባባል ጸሐፊው ያስታወሰውን አስታውሶ የቀረውን የታሪኩን ከፍል እሱ ሆኗል ብሎ በሚያስበው መንገድ ሊሞላው ይትላል ማለት ነው ከዚህም በላይ እውነት እንደየሰው አመለካከት ሊለያይ የሚቸል ጽንሰ ሀሳብ በመሆኑ ማንኛውም የግለህይወት ታሪከ ፀሐፊ ቢሆን በህይወቱ ውስጥ የተከሰተውን ነገር ከራሱ አተያይ አንፃር ይናገራል እንጂ ትከከክለኛውን እውነት ሊያቀርብ አይትልም በሌላም በኩል ግለህይወት ታሪከ በግለሰቡ ትዝታ ላይ ብቻ የተመሰረተ በመሆኑ ወይም ግለሰቡ ያስታወሰውንና ማስታወስ የፈለገውን ብቻ ስለሚጽፍ የተሳሳተ መረጃ የማቀበል ዕድሉ ከፍተኛ ነው ጸሐፊው የፈለገውን ጽፎ ያልፈለገውን አስቀርቶ የፃፈውንም ቢሆን ታሪኩ በተከሰተበት መልኩ ሳይሆን እሱ አንዲሆን በፈለገው መንገድ አስተካከሎ ሊያቀርበው ስለሚቸል የመረጃው አስተማማኝነት ዝቅተኛ ነው ይህ ድርጊት ምናልባት ራስንና ሌሎች በታሪኩ ውስጥ ተሳታፊ የሆኑ ሰዎችን ከአደጋና ከውርደት ለመጠበቅ ሲባል ሊፈፀም ይትላል በዚህ አጋጣሚ ግን ስራው እውናዊ ከመሆን ይልቅ ወደልቦለዳዊነት እያመዘነ ይሄዳል ስለሆነም ግለህይወት ታሪከ ሲጻፍ በተቻለ መጠን በጥሩ ሁኔታ የሚታወስና በትከከል የተከሰተ ጉዳይ ላይ ቢመሰረት መልካም ነው ከዚህ ቀጥሎ ግለህይወት ታሪከን በተሻለ መልኩ ለመፃፍ የሚረዱ አንዳንድ ነጥቦችን አእንመለከታለን ግለህይወት ታሪከ ለመፃፍ የሚረዱ መንደርደሪያዎች ሩፍ ምን ለሳንደምንጋድፍ ማወቅ ጥሩ ግሀይወቅ ታሪስ ሐመሃፍ ካብን ምስእደታፇን ፍታ ቢሆጋ ይመረጣሰ ያምሥጋሪፈው ይይወም ሰምዶዎቻቻንን ሰሐሐዕምፖ ሜጋራያፖ ለታን ይጎውን ጳኛኔታፇንን በዚሀ መሷሳዙኩ ያረፁያ ሠይዕሦ ሐመመርመርና ሐመረዳትም ታሪካሦንን ሐትውልሷድ ሐማሰፇረት ወይም ቦመፃሃፍ ጥማቻንን ሐማርዛም ፈያን ይባዎሳሷ ፍሩ የፃፉ ግሀይወፖ ታሪኮቻን ማንገብ ይሴሎቻን ሰናቀቱሇ ደራፋቻንን ጳንዴ ታ መሃፍ ለንዳሰሐብን ፍጭ ጳናገኛን የሦኑም ቦሀይወታቻን ሃዳጋዎቻ መጎገታ ጳንደሚሃባቻው ማወቆ ጳንቻሳ ፍሩ ግሀይወቶ ታሪካዎን ሰዎናንቶ የሚይጠፕበ። ር ግን ሐጳንባቢያን ቦሟርቋ ሰራ ስሆሃኦ ለኛ ያምናውፇወሠን ያሐ ጳንባቧዎምቻን ጴቦውፍምና ግሷጽቀቱይ ይ ሦኩረት ሜሮረግ ይሃባሳ ፍሩ ታማኝመሆን ግሀይወያፖ ታሪካዎንን ሰንድፍ ሷናሃንጋ ሰንፀያኑ ወይም ልናፍር ዲይባም ቦምንድፈው ሰሳሰፈ ቦሪይወታፇን ክንውን ክመሆኑም ሰፀ ንባዝ ሰናቃው ሰንወጎን ሴሎቻ ክኔ ቦረሪፀወቶ ለምድ ይማራታ ወይም ይጠዎፇማታ ዝሰን ሰሆነ ጳውሥታቃሠን ሰዖክበሰ ልናሰፍር ይሃባሳሷ በአጠቃላይ ግለህይወት ታሪክ ለመፃፍ ሲታሰብ ከላይ የተዘረዘሩትን ነጥቦች ከግምት ውስጥ ማስገባት እጅግ ጠቀሜታ አለው በሀገራችን ተጽፈው ለንባብ ከበቁ ግለህይወት ታሪኮች መካከል የታዋቂዎቹ ደራሲያን የመንግስቱ ለማ ደማሙ ዝሪረኛ እና የማሞ ውድነህ ደርረሰኩሰፖ የተሰኙ ግለህይወት ታሪኮች ተጠቃሽ ናቸው የህይወት ታሪክ የህይወት ታሪከ መፃፍ የጀመረው በጥንታዊው ዘመን ቢሆንም በጣም የተስፋፋውና የታወቀው ግን በመካከለኛው ዘመን ነው የመጀመሪያዎቹ የህይወት ታሪኮች ምናልባትም በቀብር ስነስርዓት ላይ የሚነበቡና በመቃብር ስፍራ የሚፃፉ አጫጭር የግለሰቦች ታሪኮች ሳይሆኑ አይቀሩም በሀገራችን ገድሎች ለህይወት ታሪከ እንደፈርጅ ቀዳጅ ስራዎች ሊታዩ ይችላሉ የህይወት ታሪከ የአንድ ግለሰብ የሙሉ ጊዜ የህይወት ውጣ ውረድ ገለፃ ወይም ዘገባ ነው የህይወት ታሪከ የግለሰቡን ልደት ሞት ስራ ማህበራዊ ህይወትና የመሳሰሉትን ሁሉ የሚያካትት ሲሆን በተጨማሪም ግለሰቡ እንዚህን በህይወቱ ያጋጠሙትን ከስተቶች እንዴት አንዳስተናገዳቸው ይገልፃል የሚፃፈውም ከባለታሪኩ ውጪ በሆነ አካል ነው የህይወት ታሪከ በጥቂት ዐነገሮች ሊያልቅ ወይም አንድና ከዚያ በላይ መፃህፍት ሆኖ ተዘርዝሮ ሊፃፍ ይችላል አጫጭር የህይወት ታሪኮች በአንድ ግለሰብ ታሪከ ውስጥ መሰረታዊ የሆኑ ነገሮችን እንዲሁም ታሪኩ ዋጋ እንዲኖረው ያደረጉ ምከንያቶችን ብቻ ባጭሩ ጠቅሰው ሲያበቁ ረጃጅሞቹ ደግሞ እነዚህን መረጃዎች መሰረት በማድረግ ዝርዝር ጉዳዮችን አካተው የተስፋፋ ትረካ ያቀርባሉ የህይወት ታሪከ ሲፃፍ ታሪኩ የሚፃፍለት ግለሰብ ወይም የዘመዶቹ ፍቃድና ትብብር አንዳንዴም ተሳትፎ ያስፈልጋል የህይወት ታሪከ ጸሐፊ የባለታሪኩን የህይወት ጉዞ ከተለያዩ ርዕሰ ጉዳዮች አንፃር እየመዘዘ ያቀርባል በዚህ መሰረትነት ላይም የሰውየውን ማንነት ዐዩበከክ ለመተንተን ይሞከራል የህይወት ታሪኮች ፀሐፊዎች በግለሰቦች ህይወት ውስጥ የተከሰቱ ከስተቶችን በመተንተን ከስተቶቹ አርስ በርስ ያላቸውን ግንኙነት ያመላከታሉ ምስጢራትን ለመፍታት ይሞከራሱ የታሪኩን ጠቀሜታ አስመልከቶ አቋማቸውን ይገልፃሉ ይከራከራሉወዘተ የህይወት ታሪኮች አብዛኛውን ጊዜ በታዋቂ ሰዎች ህይወት ዙሪያ ነው የሚፃፉት ነገር ግን የተራ ግለሰብ የህይወት ታሪከ ስለአንድ የተወሰነ ጊዜና ቦታ ብዙ ሲነግረን ይችላል አብዛኛውን ጊዜ የህይወት ታሪከ የሚፃፍላቸው ሰዎች በዚህ ምድር ኖረው ያለፉ ቢሆንም በህይወት አያሉ ታሪካቸው የተፃፈላቸው ግለሰቦችም አሉ ፀሪይወቶ ታሪክ ሐመፃፍ ቦሟረፍ መንደርደሪደምቻ አዕይዮም ታሪኩን ያምንድፍትን ሰው መምረጥ ይጎፈፈፏጋሳ ምርሜፇን ሰበሃለያዩ ምክቦዶም ቂይ ፈመሰረ ይፇ። ጸና ቤም ሰሪተም የደበበ ገለፃ ኢሴይ የሚለው ቃል ወደፊት በዚህ ከፍል እንደምናየው መደበኛና ኢመደበኛ የተባሉ ሁለት ጎራዎችን አካቶ የያዘ ቃል በመሆኑ ወግ የሚለው ቃል በብቃት ሊወከል የሚቸለው ከሁለቱ አንዳቸውን ማለትም ኢመደበኛ የሆነውን ብቻ እንደሆነ ያሳያል ነገር ግን የማንኛውም ወግ መነሻ ነባራዊ እውነታ ይሁን እንጅ እውነታው በወግ መልከ በሚቀርብበት ጊዜ አንዳንድ ነገሮች በፈጠራ ተጨምረውበት ወይም ተቀንሰውበት በመሆኑ ወግ ፈጠራንም እውነታንም በአንድነት አጣምሮ የያዘ ቃል መሆኑንና መደበኛውንም ኢመደበኛውንም የኢሴይ አይነት በብቃት ሊወከልልን እንደሚቸል ፋንታሁን እንግዳ ያስረዳል ስብስብ በዚህ ሞጁል ውስጥም ቢሆን ኢሴይ የሚለውን የእንግሊዝኛ ቃል ለመተካት የምንገለገልበት ይህንኑ የአማርኛ ቃል ወግ ይሆናል ወግ በአንድ በተወሰነ ጭብጥ ወይም ርዕሰ ጉዳይ ላይ ትኩረቱን አድርጎ በዝርው ተጽፎ የሚቀርብ የጽሑፍ አይነት ነው ወግ ስነጽሑፋዊ ሂሶች ምሁራዊ ከርከሮች የእለት ተእለት ህይወት ምልከታዎች ትዝታዎች የግለሰቦች አመለካከቶችና መሰል ጽሑፎችን ሁሉ ያካትታል በወግ ሊዳሰሱ የሚችሉ ርዕሰ ጉዳዮች ቁጥር እጅግ በርካታ ከመሆናቸው የተነሳ የወግ አይነቶች ብዙ ናቸው ከነዚህ መካከል ገላጭ አከራካሪ ሂሳዊ ህይወት ታሪካዊ ጉዚዊ ንጽጽራዊ ተራኪ ቀልድ አዘል ህሊናዊ ነባራዊ ታሪካዊ ምርምራዊጥቂቶቹ ናቸው ዝኒ ከማሁ በጥቅሉ ወግ ማንኛውንም ጉዳይ አስመልከቶ ሁሉንም ነገር አጠር ባለ መልኩ ለማለት የሚያስችል የፈጠራ ጽሑፍ ዘር ነው የወግ ዓይነቶች የወግ አይነቶች በሙሉ ምናባዊና ድምናባዊ ክጎነድሉፍ ርያምዎቻን መሰረታ በሜድረግ መደበኛጴምናባጂ ወግ ፐበገ ሃ ጳና ፅመደሰም። ኔዕቃ ሯጀ ጄጀ ጀጀ ቋፍቃታፓ እንደምንመለከተው ይህ ግጥም አምስት ቃላትን ብቻ በመሰካካት የተፃፈ ነው ይሁን እንጂ በወረት በያንዳንዱ ደረጃ ላይ ሰዎች የሚያሳዩትን ባህሪና የሚፈጽሙትን ድርጊት በሚገባ ያሳያል የወረት ፍቅር የጀመሩ ሰዎች በፍቅራቸው የመጀመሪያ ሰሞን አንድነታቸው ያይላል የሚለያዩም አይመስሉም እየቆየ ጊዜያዊ ስሜታቸው እየሸሻቸው ሲመጣ ግንኙነታቸው ያዝ ለቀቅ ይሆናል ፍቅራቸው ተሟጦ ያለቀ አለት ደግሞ አይነህ ላፈር አይንሸ ላፈር ተባብለው መለያየታቸው አይቀሬ ነው እንግዲህ ይህን ሁሉ ሃሳብ ነው ታገል ሰይፉ በጥንቃቄ በተመረጡ ስኬታማ አምስት ቃላት ውስጥ አምቆ ያቀረበልን ዜማዊ ግጥም በተፈጥሮው ለመደመጥ የሚበጅ የፈጠራ ስራ በመሆኑ ዜማዊ ነው ዜማዊነቱ የሚፈጠረው ከምቱ ነው የምቱ ስልትና ስርዓታዊነት እንዲሁም የአንዳንድ ቃላት የተለየ ባህሪ ከሌሎች ቃላት ጋር በሚሰለፉበት ወቅት አደራደራቸው የሚያመጣው ቃና ግጥሙን ሙዚቃዊ ሊያደርገው ይትላል የሚፈጠረው ዜማ በአድማጩ ውስጥ አንዳች የደስታ የሀዘን የሰቀቀንስሜትን ያጭራል ከላይ የቀረቡት ባህሪያት የግጥም አይነተኛ መገለጫዎቹ ናቸው በመቀጠል ግጥም ለመፃፍ በምንሞከርበት ጊዜ መነሻ ሊሆኑን የሚችሉ ስልቶችዘዴዎችን እንመለከታሰን ግጥምን ግጥም የሚያሰኙ ነገሮች መቼት ቀደም ሲል ለማየት እንደሞከርነው ግጥም ከስሜት ጋር ልዩ ቁርኝት ያለው ጥበብ ነው አንዳንድ ጊዜ በውስጣቸን ድንቅ ስሜት ትተው የማለፍ ሀይል ያላቸው ስፍራዎችን ወይም ከስተቶችን እናይና ግጥማችንን ይህ ቦታ ወይም ከስተት በፈጠረብን ስሜት ዙሪያ መገንባት እንፈልግ ይሆናል ስለዚህ መቼት በግጥም መፃፍ ሂደት ውስጥ ትኩረት የሚሰጠውና አስፈላጊ የሆነ ጉዳይ ነው መቼቱ ውብ የአትከልት ስፍራ ጦር ሜዳ የተዋከበ ገበያ ታሪካዊ ስፍራ በአጠቃላይ አካባቢያዊ ወይም ማህበራዊ መቼት ሊሆን ይችላል በግጥማችን የምንገልፀው ስሜት ከሰው ገጠመኝ ጋር የሚገጥምና የሚታመን ይሆን ዘንድ የሆነ ስፍራና ጊዜ ላይ መቀመጥ ይገባዋል በግጥም ውስጥ የሚያጋጥመን መቼት እንደመንግስቱ ለማ በጠራ ጨረቃ ግጥም ውስን ሊሆን ይቸላል አንዳንድ ጊዜ ግን የስሜት ሁኔታን ብቻ ሊያንፀባርቅ ይቸላል ምድራዊ ያልሆኑ ገጠመኞች ሊካተቱ ይችላሉ በአጠቃላይ መቼት አንባቢው በግጥም የሚገለጸውን ሀሳብና ስሜት በምናቡ ለመቅረጽ ይችል ዘንድ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረከታል ስለግጥም መቼት ይህን ያህል ካልን በመቀጠል በምን አይነት መልኩ ግጥማችን ለያዘው ሀሳብ ተስማሚ የሆነ መቼት መፍጠር እንደምንችል አንዳንድ ሀሳቦችን አንመለከታለን ግጥም ለመፃፍ ስንነሳ ማሳካት የፈለግነውን አላማ ወይም ማግኘት የፈለግነውን እርካታ ከዳር ለማድረስ ግጥማችንን በምናባዊ አለያም አካባቢያዊና ማህበራዊ መቼት ላይ መመስረት እንትላለን ዋናው ቁም ነገር አላማው ነው ማለት መተንፈስ የፈለግነው ጉዳይ ምንድን ነው። ጩ ሰረ ጥርረ ባዕረ ባሷጋ ቋወረወር ሳሰምፖ ልንፈፍ ወይንሰ ልፈር ወደ በ ሰር ልሷጅኑታታ ቹቹ ጭብጥ እንደልቦለድ ሁሉ በግጥም ውስጥ ጭብጥ የሚባለው ገጣሚው ሲያስተላልፍ የፈለገው በተገለጠው ስሜት አማካኝነት የተላለፈው መልዕከት ነው የግጥማችንን ጭብጥ ከአንድ ጽንሰ ሀሳብ አስደናቂ ከስተት ታሪከ ስሜት ሰው ገጠመኝ ልንመዘው እንትላለን ምት በስነግጥም ምት የሚባለው እንደልብ ትርታ በገሃዱ አለም እየተፈራረቁ በድግግሞሽ እንደሚኖሩ ሌሎች ተፈጥሯዊ ነገሮች ሁሉ ተደጋግመው በሚመጡ ሀረጎች መሃል ያለውን የተወሰነ የጊዜ መጠን መጠበቂያ ስልት ነው ምት በሚለው ጽንሰ ሀሳብ ውስጥ ድግግሞሸ አለ ማንኛውም ዜማ የሚመነጨው ከድግግሞሽ ነው ግጥም በባህሪው ዜማዊ እንደመሆኑ መጠን የተመጠኑ የምልዐት ማስገኛ ከፍሎቹ ከሚኖራቸው ድግግሞሸ ሙዚቃዊ ቀና ይመነጫል የቃላት ምርጫ የግጥም ቋንቋ በሁለት ምከንያቶች የተነሳ የተለየ ቋንቋ ነው የመጀመሪያው አፈንጋጭነቱ ሲሆን ይህም ለቋንቋው ሰዋሰዋዊ ስርዓት ካለመገዛቱ ጋር ይያያዛል ሁለተኛው ደግሞ ለዛ ያለው መሆኑ ነው የውጫዊና ውስጣዊ ሀይሉ ስሙር ስሜት በአንድነት ሆኖ የሚፈጥረው አንዳች ንቃት ነው ማራኪነት አርኪነት አንዲያገኝ የግጥም ቋንቋ አንዳቾ የውበት ሸማ ሊጎናጸፍ ይገባዋል ለዛ አንድ ግዙፍ ቢሉ ረቂቅ ነገር ከተሰራባቸው ምልዓት ማስገኛ አካላት ቅንብር የሚሰርጽ ጽንሰ ሀሳብ ነው የአንድ ነገር ለዛ የሚታወቀው ደረጃውም የሚገኘው የነገሩ ምልዓት ማስገኛ ቅንብር ለተመልካቹ ለሰሚው ለአንባቢው ስሜት በሚኖረው ቅርበት ነው የአንድ ነገር ለዛ ከሰው ወደ ሰው ይለያይ እንጂ ለዛ ሳቢነት ማራኪነት ለስሜት ቅርብ መሆን ነው በሌላ አባባል ለዛ የአድማጩን የአንባቢውን ስሜትና ሀሳብ አስተባብሮ በማይጋፉት አንዳች ሞገስ ተቆጣጥሮ ባገላለፁ ሊተላለፍ የተፈለገውን መልዕከት ስኬታማ የማድረጊያ ሀይል ነው የግጥም ቋንቋ ለዛ ዋነኛ ምንጭ ደግሞ ዘይቤና የተመረጡ ቃላት ናቸው ጥሩ ገጣሚ ከቃላት ጋር መጫወትን ማዘውተር አለበት ገጣሚያን ግጥማቸውን ለመፃፍ የተለያዩ ቃላትን ሲመርጡ ለፍካሬያዊ ፍቹ የተለየ ትኩረት መስጠት አለባቸው ምከንያቱም ብዙ ነገሮችን አምቆ የመያዝ ቸሎታ ስላለው ነው አንባቢውም ቢሆን በፍካሬያዊ ፍቺ ላይ ማተኮር አለበት እያንዳንዱ ገጣሚ የራሱ የሆነ የቃላት ምርጫ አለው እንዲያውም የገጣሚ ስልት ከሚታወቅባቸው መንገዶች አንዱ የቃላት ምርጫ ነው የቃላት ምርጫ የሚለያየው በገጣሚያኑ የገጠመኝ ልዩነት የምናብ አቅም ወዘተ ነው ገጣሚያን እንደየምርጫቸው ትኩረት ሊሰጧቸው የሚችሉ ምናልባትም አዘውትረው ስለሚገለገሉባቸው የአፃፃፍ ስልታቸው መገለጫዎችም የሚሆኑና ለግጥም መፃፊያ በልዩ ልዩ መንገድ የሚረዱ የቃላት አይነቶች አሉ ገጣሚ ግጥሙን የሚጽፈው በህይወት ገጠመኙ ላይ ተመርኩዞ ነው በግጥሙ ውስጥ የሚያሰፍረውንየሚገልፀውን ስሜት በቋንቋው ውስጥ ያሱ ቃላትን በመምረጥና በልዩ ሁኔታ በማቀናበር ይገልፃል ይህ ገለጻና የገጣሚው ገጠመኝ በፈጠራ አማካኝነት ሲዋሀዱ ገጣሚው ምርጥ ግጥም ፃፈ እንላለን ነገር ግን በገጠመኙና በአገላለጹ መካከል ውህደት ከሌለ ግጥሙ አንባቢን የመሳብ ሀይሉ ደካማ ይሆናል ማለት የተፈለገውም ጉዳይ በተሳካ ሁኔታ ላይተላለፍ ይችላል ግጥም ከገጠመኞቻችን ያተረፍናቸው ስሜቶች ገለፃ አንደመሆኑ መጠን ገጠመኙና ገጠመኙ የሚገለጽበት መንገድ ሊነጣጠሉ አይችሉም ለአቀራረቡ ወይም አገላለፁ ትኩረት ያልሰጠበት ግጥም ግጥም መሆኑ ይቀርና የሀሳቦችና የስሜቶች ስብስብ ብቻ ይሆናል ስለዚህ ግጥምን ግጥም የሚያሰኘው የሚባለው ነገርና የተባለበት መንገድ በአንድነት ሲዋሀዱ ነው የግጥም አፃፃፍ ሂደት በዚህ ርዕስ ስር የሚቀርቡት የመንደርደሪያ ሀሳቦች በግጥም አፃፃፍ ሂደት ውስጥ ሊረዱን ይችላሉ ነገር ግን ስለነዚህ ጉዳዮች እየተጨነቅን የፈጠራ ሂደቱን ማስተጓጎል አይገባም ለአንዱ ገጣሚ የተመቸው መንገድ ለሌላው ላይመቸው ይትላል ስለሆነም የራሱን መንገድ ይፈልጋል ይህ ጉዳይ አንደተጠበቀ ሆኖ በዚህ ከፍል አንድ ገጣሚ የግጥም መነሻ የሚሆን ሀሳብ በአእምሮው ውስጥ ከተፀነሰበት ቅፅበት ጀምሮ ግጥሙን በጽሑፍ እስኪያሰፍረው ድረስ የሚያልፍበትን የማብላላትና የመፃፍ ሂደት ለማየት እንሞከራለን የልቦለድ ደራሲያንና ጸሐፌ ተውኔቶች በአብዛኛው የፈጠራ ስራቸውን የሚጀምሩት አጽመ ታሪከ በማዘጋጀት ወይም ትልም በመንደፍ ነው ገጣሚ ግን አንዳች የተዋቀረ ሴራ ያለው ታሪከ ስለማይጽፍ በአብዛኛው ይህን ማድረግ አይጠበቅበትም ቀደም ሲል እንደተመለከትነው ግጥም በለሆሳስ የተብላሉ ጠንካራ ስሜቶች ገንፍሎ መውጣት መሆኑን ነዉጠ ብቢከ ተናግሯል ይህ ከሆነ ደግሞ ገጣሚው የፈጠራ ስራውን የሚሰራው ሀሳቡንና ስሜቱን በምናቡ በሚያመላልስበት ወቅት ነው ማለት ነው የሚሰማውንና የሚያስበውን በቀጥታ ወረቀት ላይ ያሰፍራል የምናብ ሀይል የፈጠራ ስራ መሰረት ነው ግጥሙ የሚመጣው ከገጣሚው ምናብ ነው ይሁን እንጂ የፈጠራ ሂደቱ የሚጀምረው ገጣሚው እንደገጣሚ መፃፍ ከመጀመሩ በፊት በአአምሮው ውስጥ ብልጭ ከሚለው መነሻ ሀሳብ መፀነስ ጀምሮ ነው አንዳንድ ጊዜ ገጣሚው በአእምሮው የተፀነሰውን ሀሳብ ስኬታማ ባልሆነ መንገድ በጽሑፍ ሊያሰፍር ይችላል በዚህ ጊዜ እንደገና መሞከር ይጠበቅበታል በአብዛኛው ግን የመጀመሪያው ንድፍ ቅርፁን ለማሳመር እዚህና እዚያ ጥቂት የመቀባባትና የማሳመር ስራ ተሰርቶበት ወደ ዋናው ግጥምነት ይዳብራል በመጀመሪያው የግጥም ሀሳብ ላይ እኛን የሚያረካን ደረጃ ላይ እስኪደርስ ድረስ ደግመን ደጋግመን የማስተካከል ስራ በመስራት ትከከለኛውን ስሜት ለዛ ባለው መልኩ ማስፈር ይቻላል በአእምሯችን ሀሳብ ተፀንሶ የመፃፍ ስሜት በተሰማን ቅጽበት ሀሳባችንን በጽሑፍ የማስፈር ልማድ ሲኖረን ይገባል በሌላ ስራ ተጠምደን እንኳ ቢሆን ስራውን አቋርጠን መፃፍ አለብን እንጂ ያንን ቅጽበት ማሳለፍ የለብንም ምከንያቱም ስራችንን ተመልሰን ልንሰራው ብንቸልም ያንን የፈጠራ ስሜት ግን መልሰን ለማምጣት እጅግ አስቸጋሪ ይሆናልና ነው የጀመርነውን አንድ ግጥም እስከንፈፅመው ድረስ በፍፁም ፀጥታና ደስታ ውስጥ ሆነን ግጥሙ ከነፍሳችን እንዲፈስ መፍቀድ አለብን የመፃፍ ስሜቱ ከሌለን ግን አእምሯችንን በማስጨነቅ ለመፃፍ መሞከር የለብንም ሁልጊዜ አንድ ግጥም መፃፍ ከጀመርን ትኩረታችንን አሱ ላይ ብቻ ማድረግ አለብን ስለሌሎች መፃፍ ስለምንፈልጋቸው ግጥሞች ማሰብ የለብንም ሀሳባችን ሁሉ አሁን እየፃፍነው ባለው ግጥም ላይ ማረፍ አለበት ስለምንጽፈው ግጥም ማሰብ ማለት ግን ምን ልፃፍ አያሉ መጨነቅ ማለት አይደለም ይልቁንም በአእምሯችን ውስጥ የተፀነሰውን ሀሳብ በምን አይነት መልኩ ላስቀምጠው ብሎ ማሰብ ነው ብዙ ግጥሞች የሚፃፉት በአንድ ጊዜ ቁጭታ ነው ምከንያቱም አንድ ጊዜ ሀሳቡ በአአምሯችን ውስጥ ተብላልቶ የራሱ የሆነ ቅርጽ ከያዘ በኋላ ግጥሙ በቀላሉ እየገነፈለ ስለሚፈስ ነው አንድ ጊዜ መፍሰስ ከጀመረ በኋላ ግን ግጥሙ በሚመራን መንገድ ተከትለን መጓዝ ነው አንዳንድ ገጣሚያን የፃፏቸው ግጥሞች በያዙት ቅርጽ ሆነው አእምሯቸው ውስጥ እንደተከሰቱ ይናገራሉ ስለዚህ ከኛ የሚጠበቀው ወረቀትና እስከሪፕቶ ይዘን ከውስጣችን የሚገፋንን ስሜት ማድመጥ ነው ስሜት በአንድ ሰው ውስጥ ያለ የደስታ የፍቅር የህመም የቁጣ የሰቀቀን የሀዘን ስሜት ሊሆን ይቸላል አነዚህ ስሜቶች የአንድ ሰው አአምሮ የሚገኝበት ሁኔታ ነፀብራቆች ናቸው ወይም በውስጡ የሚመላለሰው ሀሳብ ውጤቶች ናቸው ስለዚህ ስሜት በአእምሯችን ውስጥ የሚፈጠር ጠንካራ ሀሳብ በድርጊታችን ማልቀስ መቆጣት በደስታ መፈንደቅ በኩል መገለጥ ነው የገጣሚ ስሜት በቃላት አማካኝነት ወረቀት ላይ ይገለጣል በጥሩ ሁኔታ የተገለጠ የስቃይ ስሜት አንባቢውን በእንባ ሊያጥብ ይችላል ወይም በደስታ ስሜት ሊያስፈግግ ይችላል ይህ ማለት ገጣሚው የተሰማውና ወረቀቱ ላይ ያሰፈረው ስሜት ወደ አንባቢውም ተጋብቷል ማለት ነው አንድ ሰው መፍጠር የሚቸለው ፍፁም ውስጣዊ ሰላም ባገኘበት ወቅት ነው አንዳንድ ጊዜ በተረበሸ አካባቢ ሆነን ልንጽፍ እንቸላለን ለመፃፍ ግን ፍፁም ሰላምና ፀጥታ የሰፈነበት ስፍራ ተመራጭ መሆኑን ብዙዎች ይስማሙበታል ይህ እንዳለ ሆኖ በገበያ ቦታ ወይም በሌላ ጫጫታ በሚበዛበት አካባቢ የተፃፉ በርካታ ግጥሞችን ልናገኝ እንቸላለን ዋናው ቁምነገር በምዕራፍ ሁለት ትምህርት አንደተጠቀሰው ለፈጠራ ስራ የሚስማማንን ቦታና ሁኔታ ለይተን ማወቅ ነው እንደጀማሪ ገጣሚ በህይወታችን ውስጥ የሚያጋጥሙንን ነገሮች ትኩረት ሰጥተን ልናስተውላቸው ይገባል ምድሪቱ በሰዎችና በሌሎች ስፍር ቁጥር የሌላቸው ፍጡራን የተሞላች ነች ሁሉም ለመታየት ታይተውም ለመገለጥ የኛን ማስተዋል ይፈልጋሉ ዐጠበ ከያንዳንዱ ሁኔታ አንድ አዲስ ነገር ለመማር ዝግጁ መሆን ያስፈልጋል በየአንዳንዱ የስሜት ህዋሳችን በኩል እንማራለን በመሆኑም እያንዳንዱን የአስተውሎታችንን ውጤት በአእምሮ መዝግቦ ማኖር ያስፈልጋል እንዲህም በማድረጋችን ያስተዋልነውን ነገር በአዲስ መንገድ የማየትና የመረዳት እድል ይኖረናል ፍርሃት ፍቅር ጥላቻ ማጣት ረሀብ ድህነት ህመም ድል ሽንፈት ስኬት ውድቀት በህይወታችን ውስጥ ከሚያጥሙን ከስተቶች መካከል ጥቂቶቹ ናቸው በእያንዳንዱ ገጠመኝ ላይ መፃፍ አይጠበቅብንም ይልቁንም ስሜታችንን ዘልቀው መንካት የቻሉትን ብቻ ለግጥም አንመርጣቸዋለን እነዚህ ከስተቶችገጠመኞች ልዩ በመሆናቸው ለሌሎች ልናጋራቸው የምንፈልጋቸው አይነት መሆን አለባቸው ስለዚህ የትኞቹ ገጠመኞች ለዚህ ጉዳይ መታጨት አለባቸው የሚለውን መወሰን መቻል አለብን ከሌሎቹ ገጠመኞች የበለጠ ስሜት የሚፈጥርብንና በኛ አይን ትልቅ ርዕሰ ጉዳይ መስሎ የሜታየን ነገር ላይ ብንጽፍ ይመረጣል አንዳንድ ጊዜ አዲስ ነገር ባያገጥመንም የተለመዱ ጉዳዮችን በተለየ መንገድ በማስተዋል ስሜታችን ሊነካና ልንጽፍ እንችላለን ግጥም ስንጽፍ በመጀመሪያ ከውስጣችን ገንፍሎ የወጣውን ስሜት በቀጥታ እናሰፍራለን ይህ ከውስጣችን እንድንፈጥር ወይም ስሜታችንን እንድንገልጽ የሚገፋፋን ሀይል ውጤት ነው በዚህ ደረጃ ገጣሚው ስለለአፃፃፍ ህግና ደንብ ሳይጨነቅ ከውስጡ እየገነፈለ የሚወጣውን ሀሳብና ስሜት በቀጥታ ያሰፍራል ግንፍልታው ካለፈና የመጀመሪያው ንድፍ ከሰፈረ በኋላ ግን የሰፈረውን ሀሳብ በአርጋታ ማስተዋል ይከተላል በዚህ ደረጃ ላይ ግጥሙን የማሻሻልና ምርጥ በሆነ መንገድ የማበጀት ስራ ይሰራል የተመኘውን አይነት ምትና ዜማ እስኪያመጣለት ድረስገጣሚው መልሶ መላልሶ ግጥሙን ያደራጃል በግጥሙ ውስጥ የተጠቀማቸውን ቃላት ዘይቤ መቼት ድምፀትና ምሰላ ተገቢነት ያረጋግጣል ትከከለኛውን ቅርጽ ለማምጣት ግጥሙን በስንኝና አርኬ ያደራጃል በዚህ አይነት ሁኔታ ደግሞ ደጋግሞ እያነበበ ያስተካከላል ሊያስተላልፍ የፈለገውን መልዕከት በትከከል ማስተላለፉን ያረጋግጣል ከለሳውን በሚጨርስበት ወቅት ግጥሙ የመጨረሻ ቅርፁን ይይዛል ለ አጭር ልቦለድ አጭር ልቦለድን ከሚይዘው ገጸባህሪያት ብዛት ታሪኩ ከሚቀርብበት ቃላት ውሱንነት ከሚያነሳው ርዕሰ ጉዳይ ነጠላነት በአጠቃላይ በጣም የተቆጠበ የስነጽሑፍ ዘር ከመሆኑ አኳያ የተለያዩ ብያኔዎች ተሰጥተውታል ከነዚህ መካከል አልበርት እና ጄሲ አጭር ልቦለድ በዝርው የተፃፈ ጥብቅ በሆነ ቁርኝት የተዋቀረ አብዛኛውን ጊዜ ከአስር ሺ ቃላት የማይበልጥና የፈጠራ ጽሑፍ ባህሪያትን የተላበሰ ስራ ነው ሲሉ ይበይኑታል ቹ እኗ አጭር ልቦለድ እንዴት ይፃፋል የሚለውን ከማየታችን በፊት በዚህ ብያኔ መሰረትነት ላይ ጥቂት ስለባህሪያቱ እንመለከታሰን አጭር ልቦለድ በጣም የተመጠነ ከመሆኑ የተነሳ በአንድ ጊዜ ቆይታ ወይም ሳናቋርጥ አንብበን የምንጨርሰው አይነት የፈጠራ ስራ ነው በመሆኑም ጥድፊያ ነጠላ ውጤትና ቁጥብነት የአጭር ልቦለድ ባህሪያት ሊሆኑ ችለዋል የአጭር ልቦለድ መንገድ አጭርና ቀጥተኛ ነው ከመንገዱ መጨረሻ ከተደረሰም በኋላ ሌላ መንገድ አይኖረውም በሌላ አነጋገር ግቡ እዚህ ላይ ያበቃል ማለት ነው ማንኛውም አጭር ልቦለድ አንድ ነጠላ ግብ ሊኖረው ይገባል ይህም ግብ ከተደረሰበት በኋላ ታሪኩ ሊቀጥል አይችልም በደ መረሀ መሰረ ርሂቋይ ዲጀማመረ የጸባሀርቦዖም ሆነ የሚንፇጎፇበም መቼ ዳውጄያ መደ ዎናው ታሪክ ያሚሜደረሃው ታሪኩ ለክረርካሪ ይሆነው ግጭት የዳባሀርቦይቅ ገሳጸም ሆነ ምሷሰሰ ርፉሃርፉፍ ሃር ሳይጨምሩ ሰውጳሷ ፅናሰዕቋው ዉወሮርፖባኃው ውጤት ማምራቶ ይናሂባምዋሳ ከመመሪፀውፖ ለረፍዖ ሪር ደምሮ የሟባው ር ታያ ሰራው ለንደቻ ድርሻ የሚበገረስም ለንዲያን ወፈጋሷ። ጥድፊያ የሚያስፈልገው ወደ ግቡ ለመድረስ ነው ይህንን ፍጥነት የሚያስቀስሱ ነገሮች አሉ ከሁሉም በላይ ግን ፍጥነትን የሚያስቀስስ ነገር የሰው ብዛት ነው ሰው ሲበዛ ግርግር ይፈጠራል የዋና ገጸባህሪያቱን ቁጥር ማሳነስ የታሪኩን ፍጥነት መጨመሪያ አንዱ ዘዴ ነው በዚህም ምከንያት በአጭር ልቦለድ ውስጥ ከሁለት በላይ ዋና ገጸባህሪያት ባይኖሩ ይመከራል ጥድፊያን የሚያጓትት ሌላው ነገር የገለፃ ዘዴ ነው ደራሲው የሚገልፃቸው የገፀባህሪያትና የመቼት ሁኔታዎች በተቻለ መጠን የታሪኩን ፍጥነት የማይገቱ መሆን አለባቸው የተንዛዛ ገለፃ ታሪኩን ያንጓትተዋል ከቁጥብነት አንፃር አጭር ልቦለድ በተቻለ መጠን ሰብሰብ ማለት አለበት ስለዚህ በታሪኩ ውስጥ የሚደረጉ ገለፃዎች የተቆጠቡ መሆን አለባቸው ከሁሉም በላይ ግን አጭር ልቦለድ አንድ ታሪከ ብቻ ማንሳት አለበት አንዳንድ ጊዜ ለአሁኑ ታሪከ የሚያስፈልግ መረጃን ለማምጣት ሲል ደራሲው በምልሰት ቴከኒከ ወደኋላ ተመልሶ ሌላ ታሪከ ሊያስታውስ ይትችላል ይህ ግን በድርሰቱ ውስጥ ሁለት ታሪክ አለ ማለት አይደለም ከጭብጥ አንፃርም ቢሆን የልቦለድ ታሪከ ከአንድ በላይ ጭብጥ ሊኖረው አይገባም የአጭር ልቦለድ ለመጻፍ የሚረዱ መንደርደሪያዎች ታሪከ የልቦለድ መሰረታዊ ነገር ታሪክ ነው ቀደም ሲል እንዳየነው በአጭር ልቦለድ ውስጥ ከአንድ በላይ ታሪክ ማካተት አይመከርም ታሪኩ ቅደም ተከተል ተአማኒነትና አጓጊነት ሊኖረው ይገባል አንዳንድ ጊዜ የታሪኩ ቅደም ተከተል ተገለባብጦ ወይም መጨረሻው መጀመሪያ መሀለኛው መጨረሻ መጀመሪያው ደግሞ መጨረሻ ሆኖ ሊገኝ ይችላል ይህም ታሪከ በልቦለድ ውስጥ የትኛውም ጊዜና ቦታ ላይ ሊጀምር እንደሚችል ያሳያል ነገር ግን ታሪኩን የሚያያይዝ ሰንሰለት ይኖራል ከታሪክ ጋር ተያይዞ የሚነሳው ሌላው ዋና ጉዳይ የቀረበው ታሪከ ተአማኒነት ነው የምናቀረበው ታሪከ በአንድ ቦታና ጊዜ አንድን ድርጊት ሰዎች ሊያደርጉት ይችላሉ ወይ ወይም አንድ ነገር ሊሆን ይችላል ወይ ብለን ስንጠይቅ አዎንታዊ ምላሽ ሊያስገኝ የሚቸል መሆን አለበት ይህ በአብዛኛው ትኩረት ሊሰጠው የሚገባ ጉዳይ ቢሆንም አንዳንድ ጊዜ ግን ተአማኒነት የሌላቸውን ታሪኮች በአስደሳችነታቸው ብቻ ጥያቄ ሳናነሳ ልንቀበላቸው እንቸላለን ለምሳሌ በቀደምት ታሪኮች ውስጥ በዚህ ምድር ያልተከናወኑ ታሪኮች ምትሀታዊ የሆኑ ድርጊቶች በምድር የሌሉ ፍጡራን የተካተቱበት ታሪከ ልናገኝ እንችላለን በዘመናዊ ልቦለድ ግን የተአማኒነት ጥያቄ ይነሳል ስለሆነም ደራሲው ከአካባቢው ሁኔታ ጋር የሚስማማና ሊደረግ የሚቸል ጉዳይ ላይ ተመርኩዞ ቢጽፍ ይመረጣል በዚህ መልኩ ተቀናብሮ የሚፃፈው ታሪከ አጓጊ ሊሆን ይገባዋል በአጭር ልቦለድ ውስጥ በአንድ አንቀጽ ላይ የተፃፈ አጓጊ ነገር በሁለተኛው አንቀጽ ወይም ከዚህ ብዙ ሳይርቅ ይፈታል ምከንያቱም የጥድፊያ ባህሪው ስለሚያስቸኩለው ነው የአጭር ልቦለድ ታሪከ በአጭር ጊዜ ውስጥ መፈፀም አለበት ገጸባህሪ የአጭር ልቦለድ ገፀባህሪያት በቁጥራቸው እጅግ የተመጠኑ ሊሆኑ ይገባቸዋል ቀደም ሲል ስለባህሪያቱ ባየንበት ከፍል የአጭር ልቦለድ ዋና ዋና ገጸባህሪያት ቢበዛ ከሁለት ማለፍ እንደሌለባቸው ከተቻለ ግን በአንድ ዋና ገጸባህሪ ላይ በማተኮር ታሪካችንን ማዋቀር አንዳለብን አይተናል የታሪኩ መመጠን ወይም ነጠላ መሆን የገጸባህሪያትን ቁጥር እንድንመጥን ያስገድደናል ዋናና ንዑስ ገጸባህሪያቱ ቁጥራቸው ብቻ ሳይሆን በታሪኩ ውስጥ የሚያከናውኑት ተግባርም ጭምር የተቆጠበ መሆን አለበት ንድም ሆነ ሶሰፖ ጸባሀሪቦዮ ቢሃረዱም ቦየሟሚፈድሟቻው ድርሂቶቻና ረሰበርሰ ቦይቶምው ግንኙኦቻ ፉቀመጥዕው ይፇርባሐ። ስለሆነም እያንዳንዱ የአጭር ልቦለድ ገጸባህሪ በአሳማኝ ምከንያት ሊቀረጽ ይገባዋል በኋላም በታሪኩ ውስጥ የተቀረጸበትን ዓላማ ለማሳካት ብቻ ሲንቀሳቀስ መታየት አለበት ማለት ነው ገጸባህሪያትን በማስተዋወቅ ጊዜ መፍጀት አይገባም ቶሎ ወደ ዋናው ጉዳይ በመግባት በመንገድ ላይ ስለገጸባህሪያቱ የተመጠነ መረጃ መስጠት ይቻላል ከዚህም ባሻገር የሚሳሉት ገጸባህሪያት ሊታመኑ የሚችሉ ወይም ለእውነታ የቀረቡ መሆን አለባቸው ፍፁማን የሆኑ ገፀባህሪያትን ላለመቅረጽ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል ግጭት በአንድ አጭር ልቦለድ ውስጥ አንድ ግጭት ብቻ ይኖራል ግጭት ከሌለ ታሪኩ አጓጊነት አይኖረውም እንዲያውም ታሪኩን ወደፊት የሚያስኬደው ግጭት ነው ግጭቱን ስንመሰርት ተፋላሚ ሀይላቱን ተመጣጣኝ ማድረግ ያስፈልጋል አነዚህ ሀይላት ሀሳቦች ሰዎች ወይም ሰውና ተፈጥሮ ሊሆኑ ይትላሉ ተመጣጣኝነታቸው በአስተሳሰብ በአቀራረብና በመሳሰሉት ነገሮች ላይ የተመሰረተ ሊሆን ይችላል ለምሳሌ አንድ ጎልማሳና አንድ ህፃን ልጅን ለፍልሚያ ብናቀርብ ታሪኩ ተአማኒነትን ሊያጣብን ይችላል ምክንያቱም ሁለቱ ሀይላት በአካላዊም ሆነ ህሊናዊ ብቃት የማይመጣጠኑ በመሆናቸው ነው ስለዚህ ተቃራኒ ሀይላቱ በሆነ ገጽታቸው ተመጣጣኝ መሆን አለባቸው የሁለት ወጣቶች ግጭት አሳማኝ ሊሆን ይችላል ቢያንስ በእድሜ ተቀራራቢ ስለሚሆነ ከዚህ በኋላ አነዚህን ተመጣጣኝ ሀይላት ሲያጋጭ የሚቸል አሳማኝ መንስኤ ግጭት መጠንሰስ ያስፈልጋል ከላይ በተሰጠው ምሳሌ ላይ ሁለቱ ወጣቶች በገንዘብ ተጣሉ ብንል የገንዘብ ጉዳይ የግጭታቸው መንስኤ ሆነ ማለት ነው በዚህ አይነቱ መንስኤ የተነሳው ግጭት ተፋፍሞ ተመጣጣኝ ሀይላት ሲፋለሙ መታየት አለባቸው መንስኤ ግጭቱ በፈጠረው አለመግባባት ምከንያት የተፈጠረው ፍልሚያ ምናልባት በመከራከር ጀምሮ ከዚያ ወደ ጭቅጭቅ ከፍ ሲልም ወደ መሰዳደብ ደረጃ ሲደርስ ይችላል ፍልሚያው የመጨረሻ ደረጃ ላይ ሲደርስ ይህ ደረጃ ምናልባት ድብድብ ሲሆን ይትላል በአንድ ምክንያት እየበረደ ይመጣል ይህ ምክንያት የአንደኛው ወገን አሸናፊነት ሊሆን ይችላል በመጨረሻም ፍልሚያው ሲጠናቀቅ በተፋላሚዎች ላይ የሚታይ ለውጥ ይኖራል ለምሳሌ ሁለቱ ወጣቶች አካላዊ ጉዳት ሊደርስባቸው ይትላል ተሸናፊው አዝኖ አሸናፊው ሊደሰት ይቸላል ወይም ቁጣቸውን በድብድብ ካበረዱ በኋላ ተስማምተው ከንዘቡን ለመካፈል ሊወስኑ ይችላሉ እንግዲህ በአጭር ልቦለድ ውስጥ ይህ ሁሉ የግጭት ደረጃ በፍጥነት መከናወን የሚገባው ሲሆን አቀራረቡም በጣም የተቆጠበ ሊሆን ይገባዋል ከዚህም ባሻገር ጥድፊያውን ስኬታማ ለማድረግ ሲባል ከአንድ በላይ ግጭት በታሪኩ ውስጥ ማስገባት አይመከርም ይህ ሳይሆን ቀርቶ ከአንድ በላይ ግጭት የምናካትት ከሆነ ግን ታሪኩ ይንዛዛና የአጭር ልቦለድነት ባህሪውን ያሳጣዋል መቼት የአጭር ልቦለድ መቼት ጠባብ ነው ከአንድ የተወሰነ ጊዜና ቦታ ብዙ ርቆ አይሄድም እንዲያውም ብዙ ጊዜ በተጀመረበት ቦታ ያልቃል ቤት ውስጥ ከተጀመረ ቤት ውስጥ ያልቃል አልያም በአቅራቢያው ወደሚገኝ ሌላ ስፍራ ሊሻገር ይችላል ታሪኩ የሚወስደው ጊዜም ቢሆን እንዲሁ አጭር ነው አንዳንድ የአጭር ልቦለድ ታሪኮች የደቂቃዎች ብቻ አድሜ አላቸው የሰዓታት የቀናት አለዚያም የሳምንታት እድሜ ያላቸው ታሪኮችንም ልናገኝ አንቸላለን ከዚህ ውጪ ግን አገር አቋርጦና ዘመን ተሻግሮ ታሪከን መተረከ የአጭር የልቦለድ ባህሪ አይደለም በአጠቃላይ በአጭር ልቦለድ ውስጥ አላባውያኑ ከላይ ያለውን መልክ ይዘው እንደ የመቼትና የገጸባህሪያት ገለፃ ምልሰትና ንግር አንዲሁም ምልልስን በመሳሰሉ የአተራረከ ዘዴዎች አማካኝነት ተሳስረው ሊቀርቡ ይገባቸዋል የአተራረከ ዘዴዎቹም ቢሆን የቁጥብነትና ጥድፊያ ባህሪውን ከግምት ውስጥ ባስገባ መልኩ ጥቅም ላይ መዋል አለባቸው ለምሳሌ በረጅም ልቦለድ ውስጥ እንደምናገኛቸው ዓይነት ያሱ ሰፋፊ የመቼትና የገጸባህሪያት ገለፃዎችን ረጃጅም ህልሞች ወይም የገጸባህሪያት ምልልሶችን የገጸባህሪያትን የህይወት ውጣውረድ ከልደት እስከሞት የሚያሳዩ ትረካዎችን ለማካተት የሚያስችል የጊዜም ሆነ የቦታ አቅም አጭር ልቦለድ የለውም ስለዚህ ሁሉም ነገር ተመጥኖ መቅረብ ይኖርበታል ማለት ነው ሐ ረጅም ልቦለድ ረጅም ልቦለድ ረጅም ዝርውና ተራኪ የሆነ የፈጠራ ጽሑፍ ዘር ነው ርዝማኔና ተራኪነቱ ላይ በማተኮር ጌታቸው በለጠ ስለረጅም ልቦለድ ያለውን አስተያየት በሚከተለው መልኩ አስፍሯል ክከማሀረፅቡ ይሪይወም ምንም መንጭዎፆ በበርካታ የያሪይወቅ ልምምድ ባሮፇ ለያበሦ በኦሮ ውጋ ውረድ ሇራሮቻና ቆዎቻዖ ለየቦዉርፇና ለቦህ ክጳፍ ቦረፅውን ጨይወታት ሐሐው ጥም ጸጳንዲደሆ ጴዲያሃረፅ ይላፉን ጸባሠሪ ሪሀይወም ጴደጎመሰመ መይንም የሴኛውን ጸባሀሪ ሀዕሷውና ጴይጨሰመ ለሮ ያርና ማግ አሰው ልደፇን ውሰጥናኖ የውጭ ሰብሪና በመሸመን ረጅም ልሰቦድ ሚናውን ይወማፈ። ረጅም ልቦለድ በባህሪው ከአጭር ልቦለድ ፍፁም ተቃራኒ በሆነ መልኩ የሜጓዝ ነው ሰፊ ታሪከን ማካተት የልቦለድ ዋነኛ ባህሪ ነው ስፊ ታሪከን በመያዙ ምከንያት ደግሞ ገጸባህሪያቱም ብዙ ናቸው ታሪኩም ቢሆን በግጭት የተሞላ በመሆኑ ገጸባህሪያቱ በበርካታ ግጭቶች ውስጥ እየገቡ ሲፋለሙ ይታያሉ መቼቱም እንዲሁ እጅግ የተስፋፋ በመሆኑ አገር አቋርጦና ድንበር ተሻግሮ የገጸባህሪያትን ታሪከ ከልደት እስከሞት የመተረከ አቅም አለው ከዚህ ውጪ ግን በአጭር ልቦለድ ውስጥ የምናገኛቸውን አላባውያን በመስፋፋታቸው ከመለያታቸው በስተቀር በረጅም ልቦለድ ውስጥም እናገኛቸዋለን የአተራረከ ዘዴዎቹንም በአጭር ልቦለድ ውስጥ በሚይዙት የተመጠነ ቅርፅ ሳይሆን በጣም በተስፋፋ መልኩ ረጅም ልቦለድ ውስጥ እናገኛቸዋለን ስለሆነም እነዚህን አላባውያንና የአተራረከ ዘዴዎች ከመተንተን ይልቅ በቀጥታ ረጅም ልቦለድን እንዴት መፃፍ እንደምንችል ወደማየቱ እናልፋለን ረጅም ልቦለድ ለመፃፍ የሚረዱ መንደርደሪያዎች ልቦለድ ሲፃፍ የሂደቱ የመጀመሪያ ደረጃ ላይ ታሪኩ እንዲሁ በብዙ ርዕሰ ጉዳዮችና ገጸባህሪያት ዙሪያ ይሸከረከራል ቅርጽ እየያዘ የሚመጣው ፀሐፊው ደግሞ ደጋግሞ ስለጉዳዩ ካብላላ በኋላ ነው መፃፍ ህይወትን ሰርስሮ በመዝለቅ ለመመርመር የሚደረግ ሙከራ ነው ጀማሪ ደራሲያን ደግሞ ምርምራቸውን መጀመር ያለባቸው የገዛ አእምሯቸው ውስጥ ከሚመላለሰው ሀሳብ ነው ቹ ስለሆነም ረጅም ልቦለድ የመፃፍ የመጀመሪያው ደረጃ ስለምንጽፈው ታሪከ በሚገባ ማሰብ ይሆናል ልቦለድ በመፃፍ ሂደት ውስጥ ከመነሻው የጥሩ ታሪከ መኖር የመጨረሻው ስራ ስኬታማ ሊሆን እንደሚችል አመላካች ነው ለልቦለድ የምንመርጠው ታሪከ በጥንቃቄ መመረጥ አለበት አዘውትሮ ከተለያዩ አቅጣጫዎች እንደሚነገረው ታሪከ በቅደም ተከተል የተደረደሩ ሁነቶች ዘገባ ነው የብዙ ሰዎችን ታሪከ አናውቅ ይሆናል የለት ተለት ህይወታችንም በታሪከ የተሞላ ነው በፈጠራ ስራ ውስጥ ሲሆን ግን ታሪከ በምናብ ሀይል የተፈጠረና ብዙ ድንቆችን የያዘ ይሆናል በልቦለድ ውስጥ ታሪከ አንድ ገጸባህሪ በመንገዱ የሚያጋጥሙትን መሰናከሎች አልፎ አንዴት ያለመው ግብ ላይ እንደሚደርስ የሚነግር ነው የተለያዩ ታሪኮች አሉ ለምሳሌ የፍቅር የጦርነት የረሀብ የጀግንነት ወዘተ የለት ተለት ህይወታችን የታሪከ ምንጭ ሊሆንልን ይችላል አለያም ከቀደሙ ታሪኮች መካከል ለፈጠራ ስራችን ልንወስድ እንትላለን ከነዚህ አማራጮች መካከል የምንጸፍበትን ታሪከ በጥንቃቄ መምረጥ አለብን በታሪከ መረጣ ሂደት ውስጥ ከአለት ተለት ህይወትም ሆነ ከቀደሙ ታሪኮች የፈለግነውን ታሪከ መርጠን የመተቀም ነፃነት አለን ነገር ግን በአንድ ደራሲ የተፃፈን ታሪከ ደግሞ መጠቀም ተጠያቂነትን ያመጣል መነሻ የሚሆነንን ታሪከ ከመረጥን በኋላ ቀጣዩ ስራ የሚሆነው በዚያ ታሪከ ላይ ተመርኩዘን የራሳችንን ታሪከ ማዳበር ሴራ መጠንሰስ ገጸባህሪያትን መቅረጽይሆናል አንድ የልቦለድ ታሪከ በጥሩ ሁኔታ አንዲጀምር ከተፈለገ ቀደም ሲል እንደተገለጸው ደራሲው በሚገባ ሊያስብበት ይገባል ይህን በማድረግም ታሪኩ ወዴት አቅጣጫ እንደሚሄድና በየደረጃው የት አንዳለ ወደፍፃሜውም እንዴት አንደሚደርስ ማወቅ ይቻላል ታሪካችንን ስናደራጅቅርጽ ስናሲዝ መግለጽ የምንፈልጋቸውን የሰው ልጅ ገጠመኞች እያሰብን መሆን አለበት ታሪኩ ቅርጽ እየያዘ ሲሄድ ደራሲውም ስለአካሄዱ ያለው እይታ ይበልጥ ግልጽ እየሆነ ይመጣል ቅርጽ መንገር የተፈለገውን ታሪከ የተለያዩ ከፍሎች አንድ ላይ ያያይዝልናል የታሪከ ማስፋፊያ ሀሳቦችን ለማመንጨትም ይረዳል በአጠቃላይ ቅርፁ ከተስተካከል ከየት ተነስተን በየት አልፈን የት አንደምንደርስ አናውቃለን የገጸባህሪያትች ግጭት ታሪከን ይፈጥራል ወደፊትም ያራምዳል ታሪከ በደስታና መልካም ነገሮች ብቻ የተሞላ ሊሆን አይትልም ለገጸባህሪያቱ ጉዞ እንቅፋት የሚሆኑ መሰናከሎች መኖር አለባቸው ድርጊቶችም ፈተናዎችን መውለድ አለባቸው ደስታ ፍቅር ድል ከሀዘን ጥላቻ ሽንፈትጋር ተደባልቀው መቅረብ አለባቸው የአውኑ አለም እንዲህ ስለሆነ የረጅም ልቦለድ ትልም አነዳደፍ አንድ ረጅም ልቦለድ ከመፃፋችን በፊት በቅድሚያ ትልም መንደፍ ያስፈልጋል ይህን ማድረግ ከላይ እንደተገለጸው ታሪኩን ቅርጽ ለማስያዝና ከየት ተነስቶ የት እንደሚደርስ ለማወቅ ይረዳል ትልም ለመንደፍ በቅድሚያ መነሻ የሚሆን ታሪከ ያስፈልጋል ለምሳሌ የአንድ ድሀ ቤተሰብ ታሪከ የአንዲት ብቸኛ ሴት ህይወት ወይም ሌላ መሰል ታሪከ ሊሆን ይችላል መነሻ የሚሆነንን ታሪከ ካገኘን በኋላ ቀጣዩ ተግባር ትልሙን መንደፍ ነው የታሪካችንን ትልም በምንነድፍበት ጊዜ ሀሳባቸንን መቆጣጠር መቻል አለብን እጅግ በርካታ ሀሳቦች ተደራርበውብን ትልሙ ይመሰቃቀልና ታሪኩ ከየት ተነስቶ በየት አልፎ የት እንደሚደርስ ከማሳየት ይልቅ ውስብስብና ግራ አጋቢ የሆነ ነገር ልንፈጥር እንትላለን ስለሆነም የምናካትተውን እያንዳንዱን ሀሳብ ከታሪኩ ጋር በምን ዓይነት መልኩ ልተሳሰር እንደሚችልና ምን ፋይዳ እንደሚኖረው በትኩረት መፈተሸ አለብን በዋናው ታሪካችን ውስጥ ሌሎች ትንንሽ ታሪኮችን መንገር የምንፈልግ ከሆነም ይህን ስናደርግ በጥንቃቄና ባለው መልኩ መሆን አለበት የትልም አነዳደፍ ሂደቱን ቀላል ለማድረግ የሚከተሉት ጉዳዮች ከግምት ውስጥ ማስገባት ጠቃሚ ነው ለታሪኩ ግብ ማበጀት ግብ ዋናው ገጸባህሪ ያሳካው የሚፈልገው አላማ ወይም ሊፈታው የሚፈልገው ችግር ነው ይህ አላማ በታሪኩ ውስጥ ያሱ ሌሎች ገጸባህሪያት ላይም ተጽዕኖ ያሳድራል በአጠቃላይ የታሪኩ ማጠንጠኛ ነው ለምሳሌ ስለአንዲት ስራ ስራዬን ስትል ሳታገባ የቆየችና አሁን ግን በዚህ ጉዳይ መፀፀት የጀመረች የ አመት የቢሮ አራተኛ ታሪከ መፃፍ ብንፈልግ የታሪኩ ግብ ይቺ ሴት እውነተኛ የፍቅር ጓደኛ እንድታገኝ ማድረግ ሊሆን ይችላል ሌሎቹን ገጸባህሪያት በተመለከተ ደግሞ ለምሳሌ የልጄን ደስታ ማየት የምትናፍቅ እናት በጣም ደስተኛ የሆኑ ጥንዶች ላጤዋን ለትዳር የሚያነሳሱ የገጸባህሪዋ ጎረቤት የሆነ መልከመለካም ወንደላጤ ያላገባችና ህይወቷን በስተርጅና በብቸኝነት የምትገፋ የዋናዋ ገጸባህሪ አከስት ልንፈጥር አንቸላለን እነዚህ ሁሉ ለግቡ መሳካት አስተዋጽኦ ያበረከታሉ ለታሪኩ ግብ ማበጀት በትልም መንደፍ ተግባር ውስጥ ዋነኛውና የመጀመሪያው ተግባር ነው ጦስ ይህ የታሪኩ ግብ መሳካት ባይችል ሊፈጠር የሚቸለው ምስቅልቅል ነው የግብና የጦስ ጥምረት በልቦለድ ውስጥ ዋናውን ውጥረት የሚፈጥረው ጉዳይ ነው ከላይ በቀረበው የታሪከ መነሻ ሀሳብ ላይ የተቀመጠው ግብ ሳይሳካ ቢቀር ሴትየዋ የአከስቷ እጣ ፈንታ ይደርሳታል ስለዚህ ትዳር ለመመስረት የሚደረገው ሙከራ አለመሳካት ጦስ ሊሆን ይትላል ግቡን ወደስኬት ለመውሰድ የሚያስፈልጉ ከንውኖች እነዚህ ግቡ ከዳር ይደርስ ዘንድ ዋናው ገጸባህሪ ሊያከናውናቸው የሚገቡ ድርጊቶች ናቸው ይህንን በዝርዝር ለይቶ ማስቀመጥ ይቻላል የታሪኩን ፍሰት ተከትሎ ገጸባህሪው እነዚህን ድርጊቶች ሲፈጽም አንባቢው ገጸባህሪው ወደ ግቡ እየቀረበ እንደሆነ ያስባል በምሳሌያችን ውስጥ ግቡን ወደ ስኬት ለመውሰድ ከሚያስፈልጉ ነገሮች አንዱ ሴትዮዋ ወንዶችን ለመቅረብና ለመተዋወቅ ጥረት ማድረጓ ሊሆን ይትላል ማስጠንቀቂያዎች ማስጠንቀቂያዎች ጦስ እየቀረበ እንደሆነ ምልከት የሚሰጡ የታሪኩ ከፍሎች ናቸው ማስጠንቀቂያዎች ካሁን አሁን ገጸባህሪው ግቡን ሳያሳካ ተሰናከሎ ቀረ የሚል ስሜትን የፈጥራሉ ስለዚህ አንባቢያንን በስጋት ይንጣሉ ምሳሌያችን ባደረግነው ታሪከ ውስጥ ጦስ መቅረቡን ለማመልከት የሚከተሉት ከስተቶች ሊፈጠሩ ይችላሉ ሴትዮዋ የሚያጋጥሟት ወንዶች ሁሉ መጥፎዎች ይሆናሉ አንድ የሴትየዋ ጓደኛ በከፍተኛ ጥል ከባሏ ትፋታና ገጸባህሪዋ ትዳር የማያዋጣና ዘላቂ ደስታ የማይገኝበት ነው ብላ ልታስብ ትቸላለች በዚህ ሁኔታ ለግብ መሳካት አስፈላጊ የሆኑ ከንውኖችና ማስጠንቀቂያዎች እየተፈራረቁ አንባቢውን አንዴ እያስፈራሩና አያስጨነቁ ሌላ ጊዜ ደግሞ እያስደሰቱና ተስፋ እየሰጡ ያዋልሉታል ዋጋ በጥሩ ልቦለድ ውስጥ ሴራ የችግሮች ቋት ነው አነዚህ ችግሮች ደግሞ ለገጸባህሪያቱ አንገብጋቢ ናቸው ስለዚህ ለዋናው ገጸባህሪያችን ግድ ኖሮት ችግሩን ለመፍታት ጥረት ያደርግ ዘንድ የሚያንገበግብ ችግር ልናጋፍጠው ይገባል ገጸባህሪው ይህን ችግር ለመፍታት የሚከፍለው መስዋእትነት ዋጋ ይባላል በምሳሌያችን ውስጥ ያለቸው ገጸባህሪ የተረጋጋ ትዳር ለመመስረት ስትል ስራዋን ለመልቀቅ ብትወስን ስራዋን መልቀቋ ለትዳር ስትል የከፈለችው ዋጋ ይሆናል ማለት ነው ድርሻ ድርሻ ለሁሉም ገጸባህሪ በታሪኩ መጨረሻ እንደየስራው የሚከፈለው ከፍያ ነው ሁሉም የድርሻውን ያገኛል ይህ ድርሻ ገጸባህሪያቱ ግቡን ለማሳካት ሲሉ የሚያደርጉት ሩጫና መውደቅ መነሳት ውጤት ነው በምሳሌያችን ውስጥ ሴትዮዋ እውነተኛ ፍቅርን ለማግኘት ባደረገቸው ሩጫ ልቧ ሊለወጥና ለሰዎች የምትራራና በቀላሉ ሰዎችን የምትቀበል ልትሆን ትችላለች ከላይ የተጠቀሱትን ስድስት ጉዳዮች መሰረት አድርገን በምሳሌነት የተጠቀምንበትን መነሻ ታሪከ ትልም ብንነድፍ የሚከተለውን መልክ ሲይዝ ይትላል አንዲት የ ዓመት ሴት ስራዋን ባሏ አድርጋ ትኖር ነበር እድሜዋን ሙሉ በብቸኝነት ያሳለፈቸው አከስቷ በአሳዛኝ ሁኔታ በምትሞትበት ጊዜ ድንገት ህይወቷ ባዶ መሆኑ ይሰማታል ከዚያም ይህቺ ሴት መጨረሻዋ እንደ አከስቷ እንዳይሆን በመስጋት አግብታ ቤተሰብ መመስረት እንዳለባት ትወስናለች በዚህም መሰረት ከአንዳንድ ወንዶች ጋር መተዋወቅና መቀራረብ ትጀምራለች ከተዋወቀቻቸው ወንዶች መካከልም ከአንዱ ጋር መልካም ግንኙነት ትመሰርታለች በዚህ ሁኔታ ላይ አንዳለች አለቃዋ ካለችበት ከተማ ወደሌላ ከተማ መዘዋወርን ግድ የሚል አድገት ይሰጣታል ነገር ግን ከዚህ ሰው ጋር የጀመረችውን አስደሳች ግንኙነት የሚያቋርጥባትና ህልሟን መና የሚያስቀርባት ጉዳይ በመሆኑ እድሜዋን ሙሉ የደከመቸለት ስራዋ ቢሆንም አድገቱን አልቀበልም ትላለች በመጨረሻም የቀረበችው ወንድ ከልቡ ያፈቅራትና ከዚህ ሰው ጋር ትዳር ትመሰርታለትች መ ተውኔት ዝነኛው የግሪከ ፈላስፋ ልቦከ ዐበ የሚለውን ቃል በመድረክ ላይ በተመልካች ፊት የሚተወንን ግጥማዊ ስራ ለመግለጽ ተጠቅሞበታል በዘመናችንም ቢሆን ድራማተውኔት በመድረከ ላይ በትወና መልክ እንዲቀርብ ታስቦ የሚፃፍ የስነጽሑፍ ዘርፍ በመሆኑ ይታወቃል ተውኔት የሰው ልጆችን የአለት ተእለት ገጠመኝ በመቅዳትና በማስመሰል ላይ ተመስርቶ በጊዜና በቦታ ተወስኖ የሚመደረክከ ታሪከ ነው ስለሆነም በየትኛውም ባህል ውስጥ ዋነኛ የባህሪ መግለጫ እንዲሁም የሰዎችን ስሜት የሚመረምርና የሚያንፀባርቅ መሳሪያ ሆኖ ያገለግላል ተውኔት እውናዊና ምናባዊ የሆኑ ከስተቶችን በትወና መልከ በማቅረብ ግለሰቦችና ቡድኖች የተለያዩ ሀሳቦችንና ስሜቶችን ተውኔታዊና ተምሳሴታዊ በሆነ መልኩ እንዲመረምሩና ቅርጽ አንዲያሲዙ የሚያስችል የጥበብ ዘርፍ ነው ከባህሪው አንፃር ተውኔት የስሜት ንረት ጎልቶ የሚታይበትና አብዛኘውን ጊዜ ሰብአዊ የሆኑ ጉዳዮች ላይ የሚያተኩር የፈጠራ ጽሑፍ ነው በመሆኑም አውናዊውን አለም ወከለው ከሀይለኛ ስሜት ጋር ቁርኝት ያላቸው ገጠመኞችን በህይወታቸው የሚያስተናግዱ ገፀባህሪያትን መቅረጽ ላይ ያተኩራል ከሌሎች የስነጽሑፍ ዘሮች ተለይቶ በተመልካች ፊት በመድረከ እንዲቀርብ ታስቦ ይጻፋል ድርጊትን በመድረከ ላይ ስለሚያቀርብም ከሌሎቹ የስነጽሑፍ ዘሮች ይበልጥ ለስሜታችን ቅርብ ነው በዚህም የተነሳ የተደራሲውን ትኩረት የመሳብ ልዩ ሀይል አለው ተውኔት የሰው ልጅን ሁለንተናዊ የአኗኗር ሁኔታ ነፍስ ዘርቶ ያሳያል በዚህም የተነሳ ለዋጭነቱ ወይም በሰው አእምሮ ውስጥ አንዳች ነገር ቀርጾ የማስቀረት አቅሙ ከፍተኛ ነው በሌላም በኩል ድርጊታዊነት ይበዛበታል ተዋንያኑ ድርጊት ይፈጽማሉ ተመልካቹም በድርጊት ይሳተፋል ይስቃል ያለቅሳል እንደ ረጅምና አጭር ልቦለድ ስለገጸባህሪያቱ ድርጊት አይተርከም በድርጊት ያሳያል እንጂ ስለዚህ ገጸባህሪያቱን በህሊና ሳይሆን በገሀዳዊው አይናችን እናያቸዋለን የተውኔት አላባውያን አብዛኞቹ የተውኔት አላባውያን ከልቦለድ አላባውያን ጋር ተመሳሳይ ሲሆኑ በመሰረታዊ ባህሪያቸውም ብዙ ልዩነት አይታይባቸውም ለቦሸሀህ ስድስት የተውኔት አላባውያንን ይጠቅሳል እነዚህም ሀሳብ ከዐሀከህ ሴራ ዐ ገጸባህሪ ርከጃር።

• N.B. This Summary is Very Experimental!! based on the following scripts from:
  • https://github.com/millzon/textSummarizer-am
  • https://github.com/icoxfog417/awesome-text-summarization#motivation